“Nói không với đào tạo không đạt chuẩn”: Theo “chuẩn” nào?

Hội nghị giao ban lần thứ nhất cuộc vận động “hai không” khối các trường ĐH, CĐ khu vực phía Bắc. Ảnh: Thùy Hoa

- Năm học 2007 - 2008 là năm đầu tiên được Bộ GD&ĐT phát động cuộc vận động “nói không với đào tạo không đạt chuẩn và không đáp ứng nhu cầu xã hội” trong khối các trường ĐH, CĐ. Đây là một chủ trường đúng đắn nhằm khắc phục một số bất cập trong đào tạo hiện nay. Tuy nhiên, “chuẩn” là như thế nào và “nhu cầu xã hội” cần gì thì các trường ĐH, CĐ còn rất băn khoăn và còn nhiều tranh cãi.

Chủ đề này đã làm “nóng” hội trường tại Hội nghị giao ban lần thứ nhất cuộc vận động “hai không” khối các trường ĐH, CĐ khu vực phía Bắc diễn ra ngày 25/10, tại Hà Nội. Không phải ngẫu nhiễn mà vấn đề này lại có nhiều ý kiến đến vậy. Hiện nay chúng ta vẫn chưa có được một quy định khung về “chuẩn” đào tạo và quy trình, quy định về kiểm định chất lượng giáo dục cũng đang trên đường xây dựng thì việc có nhiều ý kiến tranh cãi là khó tránh khỏi.

Chuẩn theo vùng miền, quốc gia hay theo chuẩn quốc tế?

GS. Mai Trọng Nhuận, Giám đốc ĐH Quốc Gia nhấn mạnh, cần xây dựng được khung quy định chung thế nào là chuẩn. Chuẩn theo vùng miền, chuẩn cấp quốc gia hay chuẩn cấp khu vực, cấp quốc tế. Ông băn khoăn liệu giữa không đạt chuẩn và không đáp ứng yêu cầu xã hội liệu có khác nhau, tách rời nhau.

Theo ông Nhuận, cần nhanh chóng xây dựng một cách thống nhất quy định về chuẩn đào tạo cấp quốc gia phù hợp với chuẩn đào tạo của quốc tế và khu vực hướng tới nhu cầu tuyển dụng của xã hội. Việc xây dựng và cung cấp cơ sở dữ liệu chung về quy định đào tạo chuẩn là rất cần thiết. Từ đó các trường mới có thể đối chiếu, đánh giá được chất lượng đào tạo một cách chính xác.

Theo ông Quý, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Thủy Lợi, cách thức đào tạo của mỗi trường là khác nhau nên các trường phải tự xây dựng khung đào tạo sao cho phù hợp với việc đáp ứng nguồn nhân lực. Ở đây, có thể Bộ chỉ ra một khung quy định sau đó các trường tự vận dụng, xây dựng các tiêu chí cụ thể về chuẩn đào tạo cho mình.

Cũng theo ông Quý, nói không với đào tạo không đáp ứng nhu cầu thì có thể hiểu rất rộng là cả nhu cầu trong và ngoài nước, trong ngành và ngoài ngành, nhu cầu về mặt số lượng lẫn chất lượng nhân lực. Nhu cầu tuyển dụng của mỗi vùng miền cũng khác nhau. Tiêu chí chuẩn cần được lượng hóa thành các bảng biểu mẫu.

Hiệu trưởng trường ĐH Xây dựng cho rằng, hiện nay trường nào cũng nói là sẽ đào tạo đạt chuẩn, nhưng sau đó SV ra trường có thể đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của xã hội là như nào mới quan trọng. Nên Bộ cần đưa ra tiêu chí cụ thể về cách đào tạo đạt chuẩn, ví dụ như bao nhiêu phần trăm sinh viên ra trường có việc làm, bao nhiều phần trăm sinh viên làm đúng ngành nghề đào tạo, từng bước của quy trình đào tạo ra sao…

Làm thế nào để đào tạo đạt chuẩn: Không đơn giản

Bà Nguyễn Thị Tĩnh, Hiệu phó Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cho rằng, liên quan đến vấn đề làm thế nào để đào tạo đạt chuẩn, đáp ứng được nhu cầu xã hội là không đơn giản với một nền giáo dục còn nhiều khó khăn như VN. Bà dẫn ra như việc cơ sở vật chất, chỗ làm việc của giáo viên không đủ thì theo thói quen hết giờ lên lớp là giáo viên ra về vậy là không còn có điều kiện để trao đổi cùng đồng nghiệp hay hướng dẫn thêm cho sinh viên, hay ở lại nghiên cứu thêm. Như vậy có thể nói cơ sở vật chất không đạt chuẩn thì cũng khó có thể đào tạo đạt chuẩn.

Hay ngay như chế độ lương của giáo viên hiện nay nếu không đủ đạt mức cần thiết để có thể đáp ứng được đời sống cho bản thân và gia đình họ thì chúng ta sẽ bị các trường “nhiều tiền” hay các cơ quan có khả năng tra lương cao thu hút hết người giỏi vậy là trường “nghèo” thì chỉ có những giáo viên thường thì làm sao đảm bảo đào tạo có sinh viên đầu ra đạt chuẩn.

Bà dẫn chứng bằng câu chuyện rất cụ thể về một người cháu của bà, sau khi được đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài về hiện đang làm cho một công ty nước ngoài thì được một trường ĐH đề nghị làm giảng dạy cho trường. Anh hỏi trường có trả được mức lương 900USD/1 tháng không. Câu trả lời của vị hiệu trưởng là chỉ có thể trả 2 triệu đồng/tháng ngoài ra có các khoản phụ cấp khác nên được anh trả lời ngay không thích như thế.

Còn ông Nguyễn Văn Lê, Hiệu trưởng Trường CĐ Sư phạm Hà Nội cho rằng, Bộ nên chỉ đạo các trường có uy tín cao xây dựng chuẩn và ngay từ khâu đầu vào CĐ, ĐH đã phải đạt chuẩn thì mới tiếp tục có chuẩn đầu ra được. Như vậy đòi hỏi ngay từ khâu kiểm tra, đánh giá đầu vào của sinh viên đã phải đạt chuẩn. Ngoài ra còn phải đề ra chuẩn về đội ngũ giáo viên, giáo trình, kỹ năng tay nghề của SV, chuẩn về chỉ đạo đánh giá, cơ sở đất đai xây dựng trường…

Một vị Hiệu phó của ĐH Nông Lâm Huế cũng cho rằng để đào tạo đạt chuẩn có rất nhiều vấn đề liên quan như cơ chế quản lý của nhà trường ra làm sao, việc phân bổ số giáo viên/sinh viên thế nào, điều kiện cơ sở vật chất của nơi đào tạo… Bộ cần đưa ra các quy định chuẩn bằng văn bản cụ thể.

Theo vị này, thì hiện nay ngay như vấn đề ưu tiên phân bổ kinh phí, cấp phép đào tạo cũng dường như vẫn có sự phân biệt giữa trường ĐH công lập và dân lập. Các trường ĐH công lập thì được đầu tư ngân sách nhiều hơn còn các trường dân lập thì hầu như phải tự túc.

Vì vậy, theo ông Bộ GD&ĐT cần quy định cụ thể về số lượng sinh viên/giảng viên làm sao đảm bảo chất lượng giảng dạy. Bộ cần đưa ra được dự báo về số lượng, chất lượng ngành nghề mà xã hội cần sau đó nhà trường sẽ có trách nhiệm đào tạo đạt chuẩn.

Cần khảo sát nhu cầu tuyển dụng của xã hội

Theo ông Mai Trọng Nhuận, để thực hiện được việc đào tạo đạt chuẩn thì chúng ta nên quy hoạch việc phát triển nguồn nhân lực, cần tiến hành khảo sát nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và xã hội. Nhờ đó các trường sẽ có hướng cụ thể, cân nhắc xem đào tạo những ngành nghề nào, chỉ tiêu ra sao để đáp ứng nhu cầu xã hội.

Đồng tình với quan điểm này, ông Tô Ngọc Hưng, Giám đốc Học viện Ngân hàng cũng cho rằng cần có những cuộc khảo sát về nhu cầu tuyển dụng lao động để đưa ra những dự báo, dự đoán về ngành nghề mà xã hội đang cần.

Ông Hưng cho biết, hiện nay tại Học viện Ngân hàng, cách đào tạo để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng nghề mà các doanh nghiệp đang cần thì khác với việc đạo tạo nguồn lực để phục vụ làm công tác nghiên cứu khoa học, hoạch định chính sách. Rõ ràng giữa hai việc này đòi hỏi phải có cách đào tạo chuyên sâu khác nhau. Vì vậy trong đào tạo cũng có những chuẩn khác nhau.

Ông Hưng còn cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo và sử dụng nhân lực và cần có sự ràng buộc giữa nhà trường với các doanh nghiệp. Hiện nay sự gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp rất mờ nhạt và hầu như không có. Các doanh nghiệp chỉ việc chờ sẵn sau khi sinh viên ra trường là sử dụng, họ không phải mất một đồng chi phí nào mà nghiễm nhiên có được lao động đã qua đào tạo trong khi gia đình và nhà trường phải bỏ tiền chi phí cho xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư cho đào tạo.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Văn Lê, Hiệu trưởng CĐ Sư phạm Hà Nội cũng cho rằng, hiện nay các cơ quan doanh nghiệp hầu như đứng ngoài việc đào tạo, họ chỉ chờ sẵn sinh viên ra trường và sử dụng. Các công ty, doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng bao nhiêu người thì đưa ra đặt hàng nhà trường và phải cùng có trách nhiệm đầu tư kinh phí đào tạo.

Thùy Hoa