Ảnh hưởng của tăng giá điện đến chi tiêu hộ gia đình

Nhóm chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và chính sách (CEPR), ĐH Kinh tế Quốc dân vừa đưa ra bài nghiên cứu "Ước lượng ảnh hưởng của việc tăng giá điện lên chi tiêu hộ gia đình và toàn bộ nền kinh tế".

Ảnh hưởng của tăng giá điện đến chi tiêu hộ gia đình

Có nhiều khả năng từ đầu năm 2009, giá điện sẽ được điều chỉnh tăng 20%, trước hết là đối với điện dân dụng, sau đó là điện cho sản xuất.

Theo tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, Tham mưu Bộ Tài chính, Giám đốc CEPR, ảnh hưởng của việc tăng giá điện có tác động tương tự như với giá xăng dầu.

Ảnh hưởng thứ nhất mang tính trực tiếp, bắt nguồn từ chính sự tăng giá của mặt hàng điện, khiến ngân sách hộ gia đình bị giảm đi tương đối.

Ảnh hưởng thứ hai mang tính gián tiếp, do sự tăng lên sau đó của tất cả các ngành sản xuất có điện là đầu vào, tạo nên một vòng xoáy tăng giá ở tất cả các mặt hàng, khiến sức mua của hộ gia đình bị suy yếu.

Thống kê mới đây nhất cho thấy, tỷ lệ số hộ có sử dụng điện trong cả nước là khoảng 95%, trong đó nhóm hộ trung bình, khá và nhóm hộ giàu gần như 100% tiêu dùng điện. Nhóm hộ nghèo chỉ có khoảng 83,56% hộ sử dụng điện.

Theo nghiên cứu mới đây của nhóm chuyên gia CEPR, với giả định Chính phủ tăng giá điện lên 20%, tác động trực tiếp của sự tăng giá này là sức mua chung của ngân sách các hộ gia đình trong cả nước giảm đi khoảng 0,53%, theo đó, CPI tăng tương đương thêm 0,53%.

Sự suy giảm sức mua của các hộ gia đình ở nông thôn và thành thị do tác động của tăng giá điện phân theo vùng đia lý. Nguồn: CEPR.

Theo bài nghiên cứu, nhu cầu về điện được dự báo sẽ tăng cao trong thời gian tới, trong khi năng lực sản xuất có thể sẽ tăng chậm hơn. Do vậy, khuynh hướng khá dễ thấy là sức ép thiếu điện sẽ cao hơn. Kéo theo đó, quyền lực của nhà cung cấp điện ngày càng lớn và việc thao túng giá hoàn toàn có cơ sở kinh tế.

Theo CEPR, nếu chỉ dựa vào lập luận tăng giá điện để tạo sức ép tiết kiệm nhằm đạt tới cân đối cung cầu là chưa hợp lý. Ngay cả một quan chức lãnh đạo EVN mới đây cũng thừa nhận, việc tăng giá điện không thể tạo ra sự tiết kiệm cần thiết nhằm dung hoà nguồn cung bị thiếu. Thêm vào đó, mức tiêu thụ điện bình quân đầu người ở Việt Nam còn thấp hơn 20% ở Thái Lan nên nhu cầu tiêu thụ điện trong nước chắc chắn tăng mạnh trong những năm tới.

Việc EVN yêu cầu tăng giá điện, theo đà tăng của lạm phát, có thể là một lý do hợp lý. Tuy nhiên, lạm phát chỉ là một mặt của vấn đề. Bên cạnh đó còn có yếu tố cải thiện năng suất. Nếu năng suất liên tục được nâng cao, mức tăng giá không phải lúc nào cũng cần theo kịp lạm phát.

Vì theo nguyên lý thị trường, để tăng lợi nhuận, một doanh nghiệp có thể thực hiện bằng nhiều cách, tiêu biểu như tăng năng suất nhờ nâng cao hiệu quả sản xuất; mở rộng thị trường để thêm cơ hội tăng sản lượng; và thứ ba là điều chỉnh giá.

Thêm vào đó, việc tăng giá dễ dãi (thường bắt nguồn từ vị thế độc quyền, có khả năng áp đặt giá) có thể làm lu mờ trách nhiệm trong việc cải tổ năng lực sản xuất của ngành điện nhằm nâng cao năng suất. Sự hấp dẫn đầu tư nằm ở lợi nhuận bền vững, không chỉ đơn thuần ở khả năng liên tục tăng giá bán sản phẩm.

(theo Báo Đất Việt)