Cá kèo giúp nông dân thoát nghèo

- Tốn khoảng 10-12 triệu đồng tiền cá giống nhưng sau khi bán, thu lãi tới 80 triệu đồng... Con cá kèo đang góp phần giúp người dân ở ĐBSCL thoát nghèo.

Từ mức giá 60.000 đồng/kg, giá cá kèo đã nhảy vọt lên 120.000–130.000 đồng/kg.

Vài năm trước, cá kèo là loại thủy sản được người dân thả nuôi ở những ao tôm sú kém hiệu quả vì giá rất… “bèo”. Tuy nhiên, khoảng 2 năm qua nhiều tỉnh trong khu vực ĐBSCL nuôi cá kèo trên diện rộng, cho ăn thức ăn giống như nuôi tôm công nghiệp.

Dọc theo tuyến đường từ trung tâm thị xã Bạc Liêu ra đến biển Nhà Mát, chen giữa những trại tôm sú là hàng chục đại lý mua bán cá kèo giống. Đây là nơi cung cấp cá kèo giống nhiều nhất cho các tỉnh ĐBSCL, mỗi ngày ước có khoảng vài trăm ngàn con cá giống được bán về các tỉnh Bến Tre, Kiên Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh... Những điểm bán cá kèo là một cái chòi canh và vài ao ương cá rộng khoảng 2m, dài 8m được ngăn thành bốn ô vuông, mỗi ô rộng chừng 6-8m². Xung quanh các ao ương cá được bao lại bằng một loại lưới nilông có lỗ cực nhỏ để cá không chui được ra ngoài.
Chậm tay thì hết cá giống

Cá kèo giống vừa “săn” được ở khu vực rừng phòng hộ ven biển mang vào bờ đưa vào bể ươm.

Từ khi con cá kèo được nhiều người chọn nuôi thì không ít ngư dân ven biển Bạc Liêu, Sóc Trăng khá lên nhờ bán cá giống. Không ít trẻ em có được tiền mua tập viết, quần áo đến trường từ nghề bắt cá kèo giống dọc tuyến rừng phòng hộ ven biển trong những ngày hè. Anh Bảy Danh là một trong những người đầu tiên kinh doanh cá kèo giống ở xã Lai Hòa, huyện Vĩnh Châu (Sóc Trăng) cho biết: “Những tháng thả cá chính vụ mỗi ngày bán được vài trăm ly, lời cũng được vài trăm ngàn đồng, có hôm lời đến 3 triệu đồng”.

Nguồn cá giống của trại anh Danh được mua lại từ những trẻ em chuyên sống bằng nghề bắt cá kèo giống ven theo bãi biển từ thị trấn Vĩnh Châu chạy dài cho đến xã Vĩnh Trạch Đông của thị xã Bạc Liêu (Bạc Liêu).

Mỗi ngày ở bãi biển này có khoảng 200-300 người (chủ yếu là trẻ em) dùng vợt bắt những con cá kèo chỉ lớn hơn sợi chỉ, dài khoảng 2cm bán cho đại lý với giá 40.000-50.000 đồng/ly loại dùng để uống trà. Trung bình mỗi người bắt được 2-3 ly cá giống/ngày cho thu nhập khoảng 100.000 đồng. Anh Danh cho biết: “Ở đây con nít bắt cá giống được bao nhiêu mang đến tôi cũng mua hết vì có rất nhiều người đặt mua. Trước đây nông dân nuôi cá kèo còn kỳ kèo trả giá nhưng bây giờ thấy được giá là họ bắt liền vì chậm tay một chút là hết cá kèo giống”.

Nếu như Bảy Danh chuyên mua đi bán lại thì nhiều người khác không có nghề nghiệp ổn định mang theo cơm và nước uống lội ven theo những khu rừng phòng hộ ở 2 tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu “săn” cá kèo giống mang về ươm bán để được lời “trọn gói”. Mỗi chuyến đi 2-3 ngày, vợ chồng chị Thạch Thi Độ ở Nhà Mát, thị xã Bạc Liêu “săn” được khoảng 5kg cá kèo giống loại khoảng 1.000 con/kg, bán được 3,5 triệu đồng. Tuy thu nhập cao nhưng theo chị Độ, mùa cá kèo giống chỉ kéo dài khoảng năm tháng từ tháng năm đến tháng chín âm lịch nên những tháng còn lại phải nghỉ ở nhà hoặc đi tìm công việc khác để làm.
Giúp nông dân thoát nghèo
Giờ đây, không riêng gì các ao nuôi tôm mà ruộng muối cũng được người dân lấp vụ bằng cá kèo. Theo thống kê của ngành thủy sản 2 tỉnh có diện tích cá kèo lớn nhất khu vực ĐBSCL là Sóc Trăng và Bạc Liêu thì hiện nay đã phát triển được gần 800ha. Ông Trần Thanh Tâm - Chủ tịch UBND huyện Hòa Bình (Bạc Liêu), cho biết: “Do con giống quá hiếm nên người dân Bạc Liêu thả thưa nhưng năng suất đạt khoảng 3-4 tấn/ha. Những hộ tìm được con giống nhiều như bên tỉnh Sóc Trăng năng suất đạt từ 6-7 tấn/ha. Nếu các tỉnh khu vực ĐBSCL chủ động được con giống thì nuôi cá kèo sẽ hiệu quả hơn con tôm sú và chắc chắn sẽ giúp cho những nông dân ít đất thoát nghèo”.

Nuôi cá kèo với mật độ dày đặc ở Sóc Trăng nên nhiều nơi cho năng suất 6-7 tấn/ha.

Cùng anh Út Điền ra tận ao nuôi cá kèo ở xã An Thạnh Nam, huyện Cù Lao Dung (Sóc Trăng) chúng tôi mới thật sự thấy mô hình nuôi cá kèo vô cùng lý tưởng. Với mật độ thả giống khoảng 30 con/m² mặt nước thì ao nuôi 3.000-5.000m² tốn khoảng 10-12 triệu đồng tiền cá giống. Theo anh Điền, chỉ cho cá ăn thức ăn công nghiệp trộn với cám trong tháng nuôi đầu tiên, từ tháng thứ hai trở về sau cho đến khi thu hoạch (ba tháng rưỡi đến bốn tháng) chỉ cho cá ăn cám.

Chỉ tay về phía ao rộng 5.000m² mặt nước đã được bơm cạn, chỉ còn vài con cá kèo to hơn ngón tay cái đang lăn trên vũng bùn, anh Điền cho biết: “Ao này vừa thu hoạch xong với gần 2 tấn cá thịt loại 50 con/kg. Bán tại vuông giá 100.000 đồng/kg, trừ chi phí con giống và thức ăn còn lời gần 80 triệu đồng”. Theo khảo sát của chúng tôi, hiện nay cá kèo tại các chợ đã tăng lên 125.000–130.000 đồng/kg nhưng cung vẫn không đủ cầu. Cá kèo đã trở thành đặc sản miền Tây. Ở nhiều nhà hàng, mỗi đĩa “cá kèo chiên giòn” khoảng 10 con có giá đến 50.000 đồng/đĩa.

Hiện nay nhiều tỉnh trong khu vực ĐBSCL đang chuẩn bị nhân mô hình nuôi cá kèo ra phạm vi rộng bởi đây là một mô hình khá bền vững, tỉ lệ rủi ro thấp và đặc biệt là chi phí đầu tư không cao như nuôi tôm. Ông Trần Thanh Tâm, Chủ tịch UBND huyện Hòa Bình thông báo tin vui, ngành chức năng ở Bạc Liêu bước đầu đã nuôi cá kèo đến giai đoạn mang trứng nhưng chưa đẻ được.

Hy vọng, trong tương lai không xa, các kỹ sư thủy sản sẽ cho những con “cá kèo mẹ” đầu tiên đẻ cá con tại Bạc Liêu để sớm chủ động được nguồn cá kèo giống nhằm giúp nông dân nghèo thoát nghèo.

• Hàn Sơn Đỉnh