Chỗ đứng của châu Á trong tranh cử tổng thống Mỹ

Barack Obama đã sống một phần tuổi thơ ở Indonesia, John McCain là tù nhân chiến tranh ở Việt Nam trong khi Hillary Clinton bông đùa rằng bà vui mừng là một ’’thượng nghị sĩ từ Punjab’’. Cả ba thượng nghị sĩ này đang cố gắng giành chức tổng thống Mỹ bằng cách tận dụng những mối liên hệ của họ với châu Á.

Hillary, Obama và McCain (trái qua phải, ảnh Reuters)

Ba thượng nghị sĩ đã cam kết tăng cường các mối quan hệ của Mỹ ở châu Á. Các chuyên gia cho rằng việc này có thể giúp khôi phục phần nào uy tín của Mỹ vốn đã bị suy giảm sau khi Tổng thống Bush quyết định xâm lược Iraq năm 2003.

Tuy nhiên, Obama và Hillary - hai ứng viên đang tranh giành chiếc vé ứng viên tổng tổng đảng Dân chủ, và ứng viên Tổng thống John McCain của đảng Cộng hòa vẫn chưa đưa ra các chính sách ngoại giao cụ thể của họ đối với châu Á trong các cuộc tranh luận hoặc trong các cuộc vận động tranh cử.

Obama, 46 tuổi, người có thể trở thành tổng thống da đen đầu tiên của Mỹ, muốn thiết lập ’’một mối quan hệ đối tác hiệu quả hơn ở châu Á, vượt qua cả các thỏa thuận song phương, các hội nghị thượng đỉnh’’. Từng sống ở Indonesia từ lúc 6-10 tuổi, Obama cũng muốn duy trì ’’các mối quan hệ mạnh với những đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia’’.

Cả ba ứng viên coi Trung Quốc - nước  đang tranh giành ảnh hưởng với Mỹ tại châu Á bằng sức mạnh quân sự và kinh tế - là thách thức trung tâm. Obama muốn Trung Quốc ’’chơi theo luật’’ trong khi McCain kêu gọi Bắc Kinh ngừng thiết lập các diễn đàn khu vực và các thỏa thuận kinh tế mà nhằm loại trừ Mỹ khỏi châu Á.

Hillary nói rằng Mỹ ’’phải sẵn sàng thách thức Trung Quốc khi hành động của Trung Quốc mâu thuẫn với các quyền lợi quan trọng của Mỹ’’. Thượng nghị sĩ New York này, người khẳng định có kinh nghiệm đối ngoại và an ninh quốc gia, cũng nhấn mạnh ’’tầm quan trọng đặc biệt’’ của Ấn Độ - một cường quốc đang nổi và là nền dân chủ đông dân nhất thế giới. Bà cho rằng Ấn Độ cần có ’’một tiếng nói mạnh hơn’’ trong các tổ chức khu vực và quốc tế, chẳng hạn như LHQ.

Bà Hillary, người có thể trở thành nữ tổng thống đầu tiên của Mỹ, có các mối quan hệ thân thiết với những người Mỹ gốc Ấn và từng gây cười tại một cuộc mít tinh vận động gây quỹ tranh cử khi nói rằng ’’Tôi vui mừng là thượng nghị sĩ từ Punjab cũng như từ New York’’.

McCain, cựu chiến binh 71 tuổi, nói rằng ’’những bài học về chung sức và sự hy sinh’’ trong suốt thời kỳ ở Việt Nam đã giúp ông trở thành một ’’người tốt hơn’’. ’’Người Mỹ chúng ta phải nêu gương và khuyến khích sự tham gia của các nước khác trên thế giới, trong đó quan trọng nhất là Trung Quốc và Ấn Độ’’, ông nói.

Mặc dù đưa ra những lời khẳng định như trên song không ai trong ba ứng viên này được mong đợi sẽ có những thay đổi mạnh mẽ trong chính sách của Mỹ đối với châu Á.

’’Tôi nghĩ sẽ rất ngạc nhiên nếu các bạn thấy sự thay đổi đột ngột trong chính sách của Mỹ đối với hầu hết các nước châu Á. Tuy nhiên, sẽ có ít giọng điệu ngạo mạn hơn mà đặc trưng cho chính quyền hiện nay và sẽ có những cam kết hợp tác mạnh hơn với các đối tác châu Á của Mỹ, chứ không phải là hành động đơn phương. Mỹ sẽ nỗ lực lắng nghe quan điểm của những dân tộc, các nền văn hóa và các tôn giáo khác’’, chuyên gia châu Á Robert Hathaway thuộc Trung tâm các học giả quốc tế  Woodrow Wilson ở Washington dự đoán.

Các cuộc xâm lược Iraq và Afghanistan của Mỹ ’’đã làm tổn hại nghiêm trọng tới vị thế của Mỹ trong số 900 triệu người Hồi giáo ở châu Á, từ Pakistan cho tới Philippines’’, Chủ tịch Hiệp hội châu Á Vishakha Desai nói. Trong các câu hỏi mở đặt ra trước ba ứng viên, Desai đã hỏi làm cách nào họ lôi kéo được người Hồi giáo ở châu Á cũng như sự ủng hộ ở trong nước đối với các mối quan hệ mạnh hơn với người Hồi giáo ở nước ngoài. Bà cũng muốn họ tuyên bố rõ liệu họ sẽ ủng hộ hay bác bỏ các hiệp định thương mại tự do với châu Á, và liệu họ coi việc châu Á mua các tài sản kinh tế có giá trị của Mỹ là ’’một sự phát triển tích cực hay là một mối nguy tiềm năng’’.

Cả Obama lẫn Hillary đã tự mô tả bản thân là những người chỉ trích mạnh mẽ nhất các hiệp định thương mại tự do của Mỹ với châu Á, gây ra những lo ngại ở châu lục này - một đối tác xuất khẩu quan trọng đối với Mỹ. Một thỏa thuận thương mại tự do với Hàn Quốc - thỏa thuận thương mại lớn nhất của Mỹ trong vòng 5 năm qua, đã được hai chính phủ ký kết hồi năm 2007 song có lẽ sẽ không được Quốc hội Mỹ thông qua trước khi ông Bush rời Nhà trắng vào tháng 1/2009.

’’Tổng thống Mỹ kế tiếp phải tái hợp tác với châu Á như một bộ phận trung tâm của lộ trình dẫn tới một tương lai thịnh vượng và an toàn’’, Desai nói.

• Minh Sơn (theo AFP)