Chủ đầu tư và đơn vị thi công thừa nhận sai phạm

Vụ tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ xuống cấp:

Đâu là nguyên nhân đằng sau việc tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ (xã Phù Khê, Từ Sơn, Bắc Ninh) đang xuống cấp nghiêm trọng?

Tiền phong tìm gặp chủ đầu tư và đơn vị thi công dự án tượng đài này. Đại diện của cả hai đơn vị này đều thừa nhận có sai phạm.

Tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ. Ảnh: Đ.T.T

Ông Đàm Mạnh Tần, nguyên Chủ tịch UBND xã Phù Khê, đại diện chủ đầu tư: Bài học lớn nhất đời nhưng chả còn cơ hội sửa chữa!

Tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ bắt đầu thi công từ lúc nào, thưa ông?

Thực sự là tôi không còn nhớ rõ, đâu khoảng tháng 6/2004 bắt đầu đúc. Lúc bấy giờ thời tiết mưa, ẩm. Nghe giới chuyên môn nói thời tiết như thế sẽ không đảm bảo độ bền của tượng và lúc đúc cũng sẽ không được “nuột”. Nhưng cấp trên thì cứ bảo gắng hoàn thành. Khi đúc xong ở Ngũ Xã (Hà Nội), tượng chưa kịp nguội đã mang về Phù Khê để vừa làm nguội, vừa dựng. Rất vội!

Sau một thời gian ngắn tượng xuống cấp, rồi bắt đầu có nhiều đơn thư về việc này. Về sau, tôi có nghe nói đơn vị thi công xin được đúc lại tượng mới.

Đây là một dự án lớn, cấp xã không thể có đủ năng lực quản lý, nhưng vì sao UBND xã Phù Khê vẫn được giao làm chủ đầu tư?

Tôi cũng không rõ lắm, chỉ biết mới đầu tỉnh dự định giao cho Sở Văn hóa - Thông tin làm chủ đầu tư, sau Sở VHTT lại “chuyển” cho UBND huyện Từ Sơn. Huyện thấy không sát sao tình hình bằng địa phương nên giao lại cho UBND xã. Chúng tôi buộc phải chấp nhận.

Lập xong dự toán thiết kế là tiến hành làm luôn, nhưng chúng tôi đã có kinh nghiệm gì đâu. Chúng tôi làm xong Khu lưu niệm, tỉnh bảo làm tiếp hạng mục tượng đài. Lúc ấy chúng tôi rất bị động, chứ nếu hạng mục tượng đài làm cùng thời gian với các hạng mục khác của Khu lưu niệm thì chắc là đảm bảo hơn.

Ông còn nhớ quá trình làm tượng đài như thế nào không?

Ông Đàm Mạnh Tần: “Đây là bài học lớn nhất đời tôi!”

Cty Cổ phần Mỹ thuật VN là đơn vị thi công. Tỉnh lập Hội đồng nghệ thuật, gồm: Bà Nguyễn Thị Xuyên - Nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh- làm Chủ tịch Hội đồng, ông Trần Đình Luyện - Giám đốc Sở VHTT làm Phó Chủ tịch Thường trực, ông Nguyễn Phú Cường - Phó Vụ trưởng Vụ Mỹ thuật - Nhiếp ảnh (Bộ VHTT) làm Phó Chủ tịch Hội đồng...

Quá trình thực hiện dự án, Hội đồng tiến hành họp nhiều lần, chỉnh sửa từ cái cúc áo trên thân tượng đài trở đi... Khi xong giai đoạn làm mẫu tượng đất tỷ lệ 1:1, rồi đổ khuôn, lẽ ra huyện phải chỉ đạo chúng tôi đi giám sát. Nhưng không ai bảo gì. Chỉ nhớ, đơn vị thi công bảo “hôm nay đúc đồng”, thế là hôm đó tôi cắp cặp đi Hà Nội tham dự lễ đúc tượng...

Hôm nghiệm thu giữa bên thi công và bên đúc tượng, chúng tôi cũng không chứng kiến và lập biên bản. Đấy là cái chủ quan của chúng tôi, vì thế cũng không cân lại tượng. Đến nay tôi cũng không biết trọng lượng thực tế của tượng là bao nhiêu. Đây là bài học rất lớn trong đời tôi, nhưng chả bao giờ tôi còn cơ hội để sửa chữa, vì tôi đã bị kỷ luật rồi. Đằng nào thì tôi cũng có sai phạm!

Như vậy, là chủ đầu tư nhưng ông lại có rất ít thông tin về chất lượng đồng của tượng đài?

Dự toán thiết kế không hề nói đến chất lượng đồng, chỉ nói đến giá đồng là 30.000 đồng/kg. Trong khi cùng thời điểm, trên thị trường giá đồng tốt (đồng thỏi và đồng đỏ) là 100.000 đồng/kg. Thôi thì trăm dâu đổ đầu tằm là chủ đầu tư, tôi biết nói gì hơn.

Ông Nguyễn Mạnh Quân - Giám đốc Cty Mỹ thuật Việt Nam, đơn vị thi công tượng đài Nguyễn Văn Cừ: Xoong, nồi cũng được dùng làm nguyên liệu để đúc tượng!

Đâu là trách nhiệm của đơn vị thi công đối với sự xuống cấp của Tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, thưa ông?

Một trong những nguyên nhân khiến tượng đài nhanh xuống cấp là do bị thúc ép về thời gian thi công. Trong quá trình thi công đúc tượng, chủ yếu là dùng đồng phế liệu.

Chúng tôi có băng ghi hình việc đúc tượng, thấy có cả xoong, nồi... trong đó. Như vậy, ngoài thời gian gấp gáp thì nguyên nhân thứ hai là nguyên liệu không đảm bảo, toàn đồng phế phẩm.

Nếu như thời gian quá gấp, vì sao Cty không bàn bạc lại với chủ đầu tư?

Ông Nguyễn Mạnh Quân: “Đúng là tượng đài có vấn đề!”

Lúc ấy làm gì nghĩ được thế. Khi tỉnh yêu cầu đúc với thời gian như thế, tôi hỏi các tác giả và cơ sở đúc, họ trả lời: Đúc được. Ban đầu có cả phương án làm tượng đài bằng đá. Thực ra đá không rẻ hơn bao nhiêu, nhưng bên A “sính” tượng đồng. Bấy giờ phong trào chung là thế.

Tại sao một doanh nghiệp chuyên về tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng như Cty Cổ phần Mỹ thuật VN, lại không có những kiến thức sơ đẳng về chất liệu đồng để đúc tượng đài?

Nghề của chúng tôi không phải là kỹ thuật. Cty làm tượng đài bằng xi măng và bằng đá cũng nhiều rồi, nhưng tượng đồng thì mới một số như: Tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, tượng đài Lý Thái Tổ, tượng đài Công nhân Cảng Hải Phòng.

Anh em trong Cty chúng tôi là nghệ sỹ, nếu may thì gặp được người đúc tốt, còn ngược lại thì chúng tôi phải chịu tai tiếng. Nếu quy trách nhiệm, đúng là chúng tôi có lỗi, nhưng chúng tôi không cố tình.

Mặc dù không có điều kiện, khả năng đúc đồng, nhưng vì sao Cty cổ phần mỹ thuật Việt Nam vẫn ký hợp đồng đúc tượng với chủ đầu tư?

Chúng tôi không đủ năng lực, nên phải mời thêm... Sở dĩ chúng tôi phải đi thuê cơ sở đúc đồng của anh Vũ Khắc Dũng vì cơ sở này đã đúc thành công một số tượng đài khác. Cũng không thể trách cơ sở đúc đồng của anh Dũng, vì chúng tôi bị vạ lây từ những sai phạm trước đó của Chủ đầu tư...

Nhưng nói gì thì nói, đúng là tượng đài cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ có vấn đề! Nên sau khi xảy ra sự việc, chúng tôi đã xin tu sửa hoặc đúc lại tượng đài và sẵn sàng chịu lỗ.

Việc thi công đúc tượng không đủ trọng lượng đồng theo dự toán được duyệt là 7.200 kg đồng và thiếc. Ông Vũ Khắc Dũng, chủ cơ sở đúc đồng, nói rằng trọng lượng đồng và thiếc đúc tượng thực tế đưa lên bệ chỉ khoảng 3.000 kg. Ông có thể giải thích điều này?

Trước khi đúc, tôi đến kiểm tra nguyên vật liệu thì cũng được 7 tấn. Sau khi đun nấu, đúc, mài giũa xong thì tụt xuống. Mọi người nghĩ chúng tôi “đội” nguyên vật liệu lên để “ăn” chênh lệch, nhưng chỗ này tôi phải giải thích là không ai nghĩ đến chuyện ăn cắp đồng đâu.

Như vậy các ông đã xin tu sửa hoặc đúc lại tượng đài?

Chúng tôi đang chờ quyết định của tỉnh Bắc Ninh... Khi làm lại, chúng tôi sẽ thuê một đơn vị đúc đồng ở Ý Yên, Nam Định.

Võ Văn Thành - Trần Thanh
Thực hiện