Chuyện sốt gạo với những người chăm sóc lòng tin

Sự kiện ngân hàng ACB năm 2003

Ngày 13/10/2003, có tin đồn Tổng Giám đốc ngân hàng ACB bỏ trốn. Vậy là hơn 4.000 khách hàng kéo nhau đến rút tiền.

Để bác bỏ tin đồn, lập tức sáng ngày 14/10 Giám đốc chi nhánh TP.HCM của Ngân hàng Nhà nước họp báo. Chiều ngày 14/10, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Đức Thúy trực tiếp có mặt tại ACB gặp gỡ người gửi tiền. Ngày 15/10 Phó Chủ tịch TP.HCM Nguyễn Thiện Nhân cùng Tổng giám đốc ACB xuất hiện trên chương trình trực tuyến của VietNamNet…

Kết quả, trong ngày 15/10, ngân hàng ACB đã nhận lại 1,1 triệu đô la Mỹ và hơn 14 tỉ đồng do khách hàng quay lại gửi.

(Ảnh minh họa)

Tin đồn và thái độ hoài nghi

Tin đồn thiếu gạo bắt đầu từ sáng ngày thứ Bảy 26/4/2008. Liệu kẻ tung tin ác ý (nếu có) đã chọn ngày cuối tuần, khi hệ thống hành chính thường phản ứng chậm hơn ngày thường?

Rất may, sáng Chủ nhật 27/4 lại là cuộc giao ban của Chính phủ. Tại đó, Thủ tướng đã cam kết “Chính phủ sẽ không để người dân thiếu gạo.”

Tuy thế, vẫn có những người hoài nghi. Họ nói: thiếu đói thì không thể, nhưng giá tăng thì sao?

Hiện nay giá lương thực và thực phẩm đang chiếm trọng số 42,8% trong cơ cấu chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam. Nếu để giá lương thực tăng đến 100% như nhiều người đã tin và đã mua, chỉ số CPI của chúng ta sẽ tăng 42,8% cho dù tất cả các mặt hàng khác không tăng giá.  

Liệu đầu cơ có thể gây cơn sốt?

Trong cơn sốt, hai chữ “tư thương” lại được dùng với nghĩa xấu xa. Một vài chủ vựa có thể ngưng xay xát để chờ giá. Nhưng chính họ cũng biết là một vài cá thể nhỏ lẻ không thể tạo ra con sốt. Đặc biệt khi lượng lúa gạo chủ yếu nằm trong kho của các công ty lương thực nhà nước.

Còn nếu có một liên kết nào đó để thao túng giá gạo, thì điều đó thật là kinh khủng, vô đạo, và quá ngạo mạn coi thường hệ thống chính trị này.

Đâu đó có thể có buôn lậu gạo qua đường biên hay qua đường biển. Nhưng nếu nghĩ buôn lậu có thể làm mất an ninh lương thực, thì cũng thật coi thường hệ thống này.

Bất kể tình huống nào, dặp tắt cơn sốt trên cả nước hoàn toàn trong tầm tay của các công ty lương thực quốc gia. Vấn đề là các công ty đã nhận thức được mức độ nghiêm trọng như thế nào và phản ứng nhanh đến mức nào?

Trong khủng hoảng, cần biện pháp mạnh

Giáo sư Võ Tòng Xuân kể một câu chuyện: Năm 1966 xảy ra cơn sốt gạo, Thủ tướng chính quyền miền Nam lúc đó là Nguyễn Cao Kỳ đã cho mời 12 chủ chành gạo lớn nhất đến. Ông ra thời hạn trong vòng 24 giờ, nếu giá gạo không xuống thì sẽ bốc thăm bắn bỏ một trong 12 vị. Lập tức hôm sau giá gạo xuống.

Nghe có vẻ luật “rừng”, nhưng cực kỳ hiệu nghiệm.

Ngày nay không có chuyện bắn bỏ ai. Nhưng liệu các giám đốc công ty lương thực có nghĩ đến cảnh “được” Thủ tướng mời đến: Sau 24 giờ nếu giá gạo không xuống, một nửa trong số các vị trao nộp ngay chìa khóa văn phòng!

Nếu nghĩ đến điều này, chắc không vị giám đốc nào ngủ trong hai đêm thứ Bảy và Chủ nhật vừa qua.

Trong sự cố của ngân hàng ACB, các văn phòng đã mở cửa trả tiền đến 10 giờ đêm. Đó là chỉ với vài ngàn khách hàng. Số người mua gạo phải tính bằng số triệu.

Đáng lẽ từ thứ Bảy, khi gạo bắt đầu lên giá, chúng ta phải thấy suốt đêm đó các kho mở cửa xuất gạo, các xe tải chở gạo rầm rập, nhân viên văn phòng được huy động ra cân gạo đóng bao… và gạo đổ về để không một đại lý nào phải (hay được phép) đóng cửa.

Liệu có là quá sốc? Gạo là chuyện nhạy cảm sống chết với người dân. Ngoài ra, hành động cấp bách cũng là để lòng tin vào chính phủ đánh thắng lòng tin vào tin đồn.  

Trách nhiệm của truyền thông?

Có câu nói: một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì, nhưng một nửa sự thật không phải sự thật. Nếu truyền thông chỉ đưa tin thế giới thiếu lương thực, mà không đưa tin Việt Nam thừa lương thực, thì đó là thiếu trách nhiệm xã hội.

Mới ngày 22/4, chỉ 5 ngày trước khi xảy ra sự cố sốt ảo, trên trang nhất của báo VietNamNet đã lời khẳng định lặp đi lặp lại của Giáo sư Võ Tòng Xuân: “An ninh lương thực không đáng lo”, “Việt Nam luôn dư gạo để xuất khẩu”, “khủng hoảng lương thực… ở Việt Nam điều đó chắc chắn không xảy ra”.

Hy vọng là những người đọc bài đó không thuộc trong số những người chen chúc đi mua gạo, và còn gọi điện hay đập cửa giục hàng xóm đi mua gạo.

Ngay cả thông tin về lượng dự trữ lương thực, trước đây vẫn là bí mật quốc gia, thì cũng đã được đưa lên mặt báo: “Dự trữ quốc gia của Việt Nam đủ cho cả nước dùng trong ít nhất 3 tháng. Con số thực tế còn cao hơn nhiều nếu tính đến lượng gạo trong kho các công ty lương thực và các chành gạo lớn nhỏ khắp nơi”.

Sống chung với nguy cơ sốc

Tháng qua, nông dân trồng mía ở vùng nọ đã khóc, khi đến vụ thu hoạch thì nhà máy ngừng mua mía.

Cơn sốc ảo đã qua, nhưng hậu quả có thể là một cơn sốc theo hướng ngược lại. Đến nay liệu chúng ta có quá lo để lại tập trung trữ gạo. Tháng 6 tới là một vụ thu hoạch mới với hàng triệu tấn lúa gạo cần nhập kho. Nếu đến ngày đó các kho đều đã đầy, liệu nông dân có lại phải khóc?

Cơ chế thị trường đầy rẫy những tin đồn giả và nguy cơ sốc thật. Chúng ta cần có đủ thông tin và niềm tin để sống chung với cơ chế đó.

• Bùi Văn
  Ý kiến bạn đọc: