Công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam: Yếu kém và sơ khai

(VnMedia) - Đây là nhận định chung của lãnh đạo các cơ quan chức năng, chuyên gia trong Hội thảo quốc gia lần thứ nhất về "Chương trình hành động về phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam" do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) tổ chức ngày 5/9 tại Hà Nội.

Hội thảo được tổ chức nhằm trao đổi và kiến nghị với đại diện các cơ quan Nhà nước về nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, cũng như đề xuất những giải pháp để triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả Quy hoạch phát triển công nghiệp phụ trợ đã được Chính phủ phê duyệt từ 2007. Nhận thức và đề cao tầm quan trọng của ngành công nghiệp này, các chuyên gia, lãnh đạo các bộ ngành đã thống nhất tên gọi "công nghiệp hỗ trợ" chứ không phải là "công nghiệp phụ trợ".

Việt Nam đang ở... giai đoạn 1

Tại hội thảo, ông Phạm Ngọc Hải, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược chính sách công nghiệp, cho biết mặc dù công nghiệp Việt Nam đã phát triển mạnh và đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế nhưng tỉ lệ giá trị gia tăng trong giá trị sản xuất công nghiệp (VA/GO) đang có dấu hiệu đi xuống. Nếu như năm 1995 VA/GO toàn ngành công nghiệp là 42,5% thì đến năm 2000 tỉ lệ này chỉ còn 38,45%, năm 2005 còn 29,63% và đến năm 2007 chỉ là 26,3%. Hầu hết các ngành công nghiệp lớn ở Việt Nam đều phải nhập khẩu nguyên liệu, phụ kiện ở nước ngoài để sản xuất. Ngành dệt may hàng năm xuất khẩu mang về cho đất nước hàng tỷ USD nhưng phần lớn số ngoại tệ đó được sử dụng để nhập khẩu nguyên liệu, phụ kiện phục vụ cho sản xuất của ngành.  

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng  (giữa) tham gia chủ trì hội thảo.

"Một trong những lý do quan trọng của việc giá trị gia tăng trong các sản phẩm công nghiệp Việt Nam thấp, là sự yếu kém của các ngành công nghiệp hỗ trợ" - ông Hải thẳng thắn đánh giá.

Phân tích về thực trạng công nghiệp hỗ trợ (CNHT) của Việt Nam, ông Kenichi Ohno, Chủ tịch diễn đàn phát triển Việt Nam  (VDF), cho biết  Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn sản xuất giản đơn dưới sự hỗ trợ của nước ngoài. Theo ông Ohno, có 4 giai đoạn phát triển mà giai đoạn 2 là CNHT hình thành nhưng vẫn cần sự hỗ trợ của nước ngoài như Thái Lan, Malaysia; giai đoạn 3 là làm chủ về công nghệ và quản lý, có khả năng sản xuất hàng hoá chất lượng cao như Hàn Quốc, Đài Loan và giai đoạn 4 là đủ năng lựng sáng chế và thiết kế sản  phẩm đứng đầu thế giới như Nhật Bản, Mỹ, EU.

Ông Ohno cũng cho rằng cho dù mở cửa và tiếp nhận vốn đầu tư nước ngoài vào nhiều có thể giúp Việt Nam đạt đến mức thu nhập trung bình trên 1.000 USD/người/năm nhưng Việt Nam rất dễ rơi vào "bẫy thu nhập trung bình", không thể có mức thu nhập cao hơn nếu không có chính sách tốt và khu vực tư nhân năng động.  "Việt Nam cần tạo ra giá trị nội địa thay vì chỉ cung cấp lao động giá rẻ và đất xây dựng" - ông Ohno nói.

Nỗ lực xây dựng kế hoạch hành động

Nhận thức và đánh giá rất cao vai trò của CNHT với đối với nền kinh tế, Bộ Công Thương đã soạn thảo Quy hoạch phát triển CNHT đến năm 2010, tầm nhìn 2020 với sự hỗ trợ của các chuyên gia Nhật Bản và đã được Chính phủ phê duyệt năm 2007.

Tham gia chủ trì hội thảo, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng nhấn mạnh, Chính phủ đã xác định 5 quan điểm cơ bản phát triển CNHT trong bản quy hoạch, coi đó là khâu đột  phá để phát triển nhanh và bền vững các ngành CN của Việt Nam trong giai đoạn CNH từ nay đến năm 2020, bao gồm việc gắn với phân công hợp tác quốc tế và phát triển DNNVV trên cơ sở chọn lọc tiềm năng lợi thế so sánh của Việt Nam với công nghệ tiên tiến có tính cạnh tranh quốc tế cao, gắn liền với mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng trong nước với hoạt động xuất khẩu, cố gắng trở thành một bộ phận trong dây chuyền phân công lao động quốc tế.

Quy hoạch cũng xác định rõ mục tiêu xây dựng 5 nhóm ngành ưu tiên, bao gồm CNHT cho CN dệt may, CN da giầy, CN điện tử tin học, CN sản xuất lắp ráp ôtô xe máy và CN cơ khí chế tạo.

Lắp ráp động cơ xe máy tại Honda Việt Nam

"Công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp đến năm 2020 - năm Việt Nam xác định cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh hiện nay cũng thể hiện rõ mong muốn của các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp lắp ráp muốn tìm các nhà đầu tư trong nước. CNHT ở Việt Nam không chỉ đòi hỏi phát triển số lượng mà còn chất lượng đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế" - Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng nói.

Tại hội thảo, các chuyên gia, doanh nghiệp đều thống nhất cần xây dựng một chương trình hành động để triển khai Quy hoạch, đặc biệt với sự giúp đỡ của các chuyên gia Nhật Bản trong khuôn khổ "Sáng kiến chung Việt - Nhật". Để thực hiện các mục tiêu mà Quy hoạch đã đề ra, Viện nghiên cứu chiến lược chính sách công nghiệp đã đề xuất các nội dung hợp tác Việt - Nhật về đào tạo, huấn luyện; thay đổi nhận thức; chuyển giao quản trị và kỹ thuật; các chương trình ưu đãi quốc gia, ưu đãi địa phương; liên kết DN Việt - Nhật...

Theo ông Ohno, nếu Việt Nam tiếp tục duy trì cách làm như hiện nay thì có thể sẽ không thể giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài trong 10 năm tới, khi các điều kiện thuận lợi về thuế, nhân công của Việt Nam không còn mà thực tế việc rút lui của BMW, Sony...trong thời gian qua là những dấu hiệu bước đầu. Vì thế, ông đã đề xuất 7 nhóm hành động cụ thể triển khai Quy hoạch, bao gồm xây dựng năng lực cho doanh nghiệp, hỗ trợ tài chính, nhân lực, ưu đãi, liên kết doanh nghiệp FDI và trong nước, thu hút các nhà cung cấp FDI và tạo khung chính sách thuận lợi...

Ông Ohno cũng cho rằng Việt Nam cần lựa chọn để ưu tiên thực hiện các giải pháp nói trên, trong đó việc hợp tác với các chuyên gia Nhật Bản có trình độ, kinh nghiệm đóng vai trò qua trọng. Nếu mọi việc diễn ra thuận lợi, dự kiến đầu năm 2009 chúng ta có thể có một chương trình hành động cụ thể triển khai Quy hoạch phát triển CNHT.

Quỳnh Trang (bài và ảnh)