Đáng lo cho các chính sách “phi thị trường”

Xi măng, sắt thép thuộc diện Nhà nước quản lý giá.

Một nguồn tin từ Bộ Tài chính cho biết cuối tuần trước, bộ này đã xây dựng dự thảo thông tư hướng dẫn nghị định số 170/2003/NĐ-CP ban hành năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết việc thi hành pháp lệnh Giá và nghị định số 75/2008/NĐ-CP ban hành ngày 9/6/2008 (về sửa đổi, bổ sung nghị định 170/2003/NĐ-CP). Dự thảo thông tư này đưa ra hàng loạt quy định nhằm kiểm soát, bình ổn giá trong trường hợp thị trường có biến động lớn. Tuy nhiên, nhiều người tỏ ý lo ngại về những chính sách này

Theo dự thảo thông tư (ghi ngày 17/6), Bộ Tài chính dự kiến đưa 14 mặt hàng, dịch vụ vào diện bình ổn giá, chưa kể những hàng hoá, dịch vụ mà chính quyền uỷ ban nhân dân cấp tỉnh cũng có thể quy định ngoài danh mục trên. Trong danh mục này, ngoài xăng, dầu, xi măng, thép… là những mặt hàng vẫn đang được Nhà nước quản lý về giá, có thêm những mặt hàng mới được đưa vào như thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, muối ăn, sữa bột cho trẻ em… Bên cạnh đó, có tới 21 hàng hoá, dịch vụ mà các tổ chức, cá nhân kinh doanh phải có nghĩa vụ đăng ký giá như gạo, giấy (giấy in báo, giấy viết…), phân bón, khí hoá lỏng, nước sạch cho sản xuất, kinh doanh… Có năm nhóm hàng, dịch vụ phải kê khai giá như gạch xây dựng, dịch vụ cảng biển, dịch vụ tại cảng hàng không sân bay, cước vận chuyển hành khách bằng đường bộ, thuốc phòng chữa bệnh cho người.

Các nhóm mặt hàng, dịch vụ được đưa vào diện phải bình ổn giá, kê khai, đăng ký giá như trên cũng có điều kiện nhất định. Ví dụ như các mặt hàng gạo, sữa bột, đường ăn, thức ăn gia súc… sẽ phải có những biện pháp quản lý khi trong thời gian tối thiểu 30 ngày liên tục, giá bán của các hàng hoá đó trên thị trường có biến động trung bình 20% trở lên so với giá trên thị trường trong nước trước khi có biến động. Và khi mỗi mặt hàng, dịch vụ đó có biến động lớn, đủ điều kiện để “bình ổn giá” thì cơ quan quản lý nhà nước về giá sẽ nghiên cứu, áp dụng các biện pháp can thiệp phù hợp. Ví dụ như ở cấp tỉnh thì lãnh đạo tỉnh sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý thị trường, thuế, hải quan, công an để kiểm tra, kiểm soát các hoạt động của thị trường, phát hiện và xử lý, nếu có các hành vi lợi dụng tình hình thiên tai, dịch bệnh để tăng giá bất hợp lý, đầu cơ găm hàng đẩy giá lên…

Đây là những giải pháp cụ thể mà cả Bộ Tài chính và Bộ Công thương, những bộ có chức năng chính trong việc điều hành, quản lý thị trường, đã có nghiên cứu và đề xuất lên Chính phủ trong thời gian qua. Mặc dù các quan chức của Bộ Tài chính vẫn nói thực hiện những giải pháp này không giống việc quay lại với kiểu quản lý giá thời kỳ bao cấp, nhưng có thể nói đó là những giải pháp mà hầu như không có nước nào có nền kinh tế thị trường phát triển thực hiện.

Theo tiến sĩ Nguyễn Kế Tuấn, khoa kinh tế, trường đại học Khoa học tự nhiên Hà Nội, có vẻ như lạm phát bắt đầu được kiềm chế, thể hiện qua việc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6, theo công bố của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và đầu tư Cao Viết Sinh ngày 21/6, chỉ vào khoảng 2,2%. Con số rất đáng khích lệ này cũng là kết quả của việc thực hiện 8 nhóm giải pháp điều hành về kinh tế để kiềm chế lạm phát mà Chính phủ đang tiến hành, trong đó có những giải pháp mang tính can thiệp hành chính về thị trường (như yêu cầu kiềm chế, không tăng giá một số mặt hàng, dịch vụ thiết yếu...) Nhưng ông Tuấn tin rằng đó do tác động của việc vừa qua lại được mùa, trong khi lương thực là một yếu tố chính trong rổ hàng hoá tính chỉ số CPI. Ông Tuấn lo ngại là các chính sách, biện pháp can thiệp vào thị trường mang tính hành chính như thời gian qua và cả các chính sách tới đây như theo dự thảo thông tư nói trên của Bộ Tài chính thực hiện lại có kết quả tốt.

“Các giải pháp nhằm kiềm chế lạm phát bằng các biện pháp hành chính vừa qua có thể có tác dụng tích cực nhất định, nhưng không nên kéo dài vì nó trái nguyên tắc vận hành của kinh tế thị trường. Đến thời điểm này, lẽ ra phải khoanh lại và Nhà nước vẫn chỉ nên nắm một số ít các mặt hàng, dịch vụ thiết yếu thôi mà lại mở rộng ra, tôi e rằng sẽ không đem lại hiệu quả”, ông Tuấn nói. Dẫn chứng về việc niêm yết giá mua bán USD theo tỷ giá của ngân hàng Nhà nước và tỷ giá ngoại tệ trên thị trường liên ngân hàng, ông Tuấn cho rằng đó là một ví dụ cho thấy các biện pháp hành chính không hiệu quả vì tỷ giá Nhà nước công bố một đằng, trên thực tế doanh nghiệp và người dân có nhu cầu vẫn phải mua với giá rất cao, có thể lên tới trên 19.000 đồng/USD.

Không chỉ là không hiệu quả, một số biện pháp kiềm chế giá bằng những mệnh lệnh trong một số thời điểm rõ ràng còn phản tác dụng, làm méo mó các quan hệ thị trường. Rõ nhất là với mặt hàng xi măng: các doanh nghiệp sản xuất xi măng được yêu cầu không tăng giá, nhưng do nguyên liệu đầu vào như clinker tăng gấp đôi… Với giá bán Nhà nước quy định, nhiều doanh nghiệp nếu tiếp tục sản xuất, bán ra sẽ bị lỗ (do giá thành sản xuất cao hơn giá bán) nên họ chọn cách… tạm dừng sản xuất. Đương nhiên, thị trường sẽ bị thiếu hàng và giá xi măng ví dụ như tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam đã tăng vọt trong thời gian qua và nhờ có hàng chục vạn tấn xi măng được vận chuyển cấp tốc từ Bắc vào mới tạm yên ổn. Với nhiều mặt hàng khác như thép, phân bón cũng vậy... Nếu việc kiểm soát giá vẫn kéo dài như với mặt hàng xi măng, thị trường thép, phân bón có nhiều khả năng cũng sẽ “nổi sóng” như thị trường xi măng vừa qua.

Cho nên, với việc các bộ đồng tình với nhau mở rộng các mặt hàng, dịch vụ quản lý giá, sẽ dễ dàng đoán biết được kết quả của chính sách quản lý phi thị trường này. Hơn nữa, với hàng chục vạn doanh nghiệp, hàng triệu hộ kinh doanh cá thể... liệu các cơ quan quản lý giá, quản lý thị trường của Bộ Tài chính và Bộ Công thương có làm xuể việc tập hợp, thống kê, đôn đốc, kiểm tra các tổ chức, cá nhân kinh doanh làm các bản kê khai, đăng ký giá, niêm yết giá… để nhanh chóng có giải pháp “bình ổn” như trong dự thảo thông tư quy định? Chúng tôi đã gọi điện thử hỏi nhiều chuyên gia, doanh nghiệp về việc này, các câu trả lời đều giống nhau: không thể làm được!

(theo Sài Gòn tiếp thị)