Đằng sau "mốt" chia thưởng cổ phiếu

- Cứ khi có tin doanh nghiệp nào chia thưởng bằng cổ phiếu, giá cổ phiếu đó trên sàn lập tức tăng vùn vụt. Điều này đã trở thành "mốt" khiến nhiều doanh nghiệp chạy đua phát hành thêm và thưởng CP. Tuy nhiên, thực tế việc chia thưởng chỉ làm tăng số lượng cổ phiếu chứ không hề làm tăng giá trị cổ phiếu các nhà đầu tư đang nắm giữ.

Trung tuần tháng 10 vừa qua, hàng loạt các công ty niêm yết đã đồng loạt công bố thông tin chia thưởng cổ phiếu. Trong đó, đình đám nhất là tin chia thưởng cổ phiếu của Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI)  với tỉ lệ 1:1 (1 cổ phiếu nắm giữ được thưởng thêm 1 cổ phiếu). Ngay sau khi thông tin được tiết lộ, giá cổ phiếu SSI đã tăng vùn vụt với 7 phiên trần liên tiếp từ mức giá khoảng 82.000 đồng/CP lên 107.000 đồng/CP với khối lượng khớp lệnh kỷ lục lên tới hơn 8 triệu CP/ngày, mặc dù trước đó giá cổ phiếu này khá lình xình.

Tương tự như SSI, thông tin chia thưởng 2:1 của Công ty cổ phần Phát triển nhà Thủ Đức (TDH) đã nhanh chóng đẩy giá cổ phiếu TDH tăng trần 5 phiên liên tục từ 94.000 đồng lên đến 118.000 đồng/CP…

Từ đây, có thể thấy sự ảnh hưởng khá lớn của việc chia thưởng cổ phiếu đối với các nhà đầu tư nhất là trong lúc thị trường chứng khoán tăng trưởng mạnh như thời gian qua. Bởi họ cho rằng, đối với những cổ phiếu tốt nhiều tiềm năng việc tích cực thu gom trước thời điểm chốt danh sách chia thưởng sẽ làm tăng số lượng cổ phiếu mình sở hữu. Ngoài ra, sau khi chia tách giá cổ phiếu đó sẽ giảm xuống thấp hơn khiến nhiều nhà đầu tư có cơ hội mua vào với mức giá rẻ hơn. Điều này góp phần đẩy giá cổ phiếu tăng lên nhanh chóng vì vậy khả năng sinh lời cao hơn.

Giả sử ngày chốt X giá 1 CP SSI 90.000 đồng/CP, với tỉ lệ chốt 1:1 phiên giao dịch sau giá SSI là 45.000 đồng/CP. Số lượng cổ phiếu của các nhà đầu tư sau chốt quyền tăng lên gấp đôi. Việc chia tách luôn đảm bảo giá trị của cổ phiếu trước và sau khi chia bằng nhau. Trong trường hợp thị trường tăng trưởng tốt, giá cổ phiếu tăng lên và ngược lại.

Trong khi đó, về phía doanh nghiệp, động lực chính để họ lựa chọn việc chia thưởng cổ phiếu nhằm mục đích tăng vốn điều lệ từ đó tăng năng lực tài chính. Ngoài ra, việc chia thưởng trong năm 2009 nhằm mục đích giúp các cổ đông “chạy” thuế ... Về phía thị trường, việc tiến hành chia thưởng sẽ tạo tính thanh khoản tốt cho thị trường. Vì vậy, “làn sóng” chia thưởng ảnh hưởng mạnh tới biến động của thị trường.

Tuy nhiên, xét về bản chất, thì việc chia thưởng cổ phiếu chỉ làm tăng số lượng cổ phiếu đang nắm giữ chứ không thể làm tăng giá trị cổ phiếu. Bởi vì, để tiến hành chia thưởng cổ phiếu doanh nghiệp sử dụng dùng nguồn vồn hình thành từ vốn thặng dư (số tiền chênh lệch giữa giá bán và mệnh giá khi doanh nghiệp phát hành cổ phiếu tăng vốn điều lệ) và lợi nhuận tích lũy lại qua các năm để chuyển thành vốn điều lệ. Số lượng cổ phiếu của doanh nghiệp tăng lên đồng nghĩa với việc vốn điều lệ tăng lên nhưng giá trị của doanh nghiệp vẫn giữ nguyên bởi nguồn thặng dư vốn và lợi nhuận giữ lại bị giảm đi tương ứng. Điều đó cho thấy rằng, giá trị tài sản của mỗi cổ đông cũng không hề tăng lên, mặc dù số lượng cổ phiếu trong tài khoản của mình tăng lên.

Theo Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính VAFI: Việc tăng vốn điều lệ bằng chia thưởng cổ phiếu thật sự nghiêm túc khi HĐQT doanh nghiệp đó phải thực sự còn nhiều tiềm năng phát triển ở những ngành nghề kinh doanh cốt lõi. Trong đó, doanh thu lợi nhuận tương lai sẽ liên tục gia tăng, chính sách trả cổ tức bằng tiền mặt phải thay đổi tại 1 thời điểm thích hợp trong tương lai theo chiếu hướng dành nhiều hơn lợi nhuận sau thuế để trả cổ tức. Điều này đồng nghĩa việc trả cổ tức năm sau sẽ tăng lên tương ứng, nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu lâu dài sẽ được gia tăng nguồn lợi nhuận cổ tức.

Ngoài ra, việc chia cổ phiếu thưởng hay trả cổ tức bằng cổ phiếu như là một cách để doanh nghiệp tránh bị mang tiếng trả cổ tức tiền mặt cực kỳ cao. Theo thống kê của VAFI, đối với những loại cổ phiếu tăng trưởng liên tục, nếu doanh nghiệp không thực hiện tăng vốn điều lệ theo hình thức trả cổ phiếu thưởng hay trả cổ tức bằng cổ phiếu thì tỷ lệ trả cổ tức bằng tiền mặt có thể sẽ lên tới 500%, thậm chí là 1.000%, 2.000%...”Trên thực tế chúng ta ít gặp những mức chia cổ tức này tại các công ty đại chúng , nếu doanh nghiệp nào thực hiện thì sẽ "nổi tiếng" ngay, đi cùng với sự “nổi tiếng" có thể kèm theo sự chú ý và phiền toái”, VAFI nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo VAFI vẫn có những doanh nghiệp lợi dụng việc chia thưởng cổ phiếu để làm giá. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư phải hết sức lưu ý bởi doanh nghiệp khó có thể tiếp tục tăng trưởng trong tương lai hoặc tỷ lệ tăng trưởng hàng năm thấp do điều kiện khách quan hoặc do trình độ quản trị doanh nghiệp như: doanh thu lợi nhuận không tăng hoặc tăng ở tỷ lệ thấp, đồng thời khó có khả năng tăng tỷ lệ trả cổ tức bằng tiền mặt hoặc khoản lợi nhuận dành trả cổ tức bằng tiền mặt có thể thấp hơn so với trước khi thực hiện.

Hoặc có những trường hợp, sau khi tăng vốn điều lệ thì gặp khó khăn trong kinh doanh, hoặc đã gặp khó khăn trong kinh doanh nhưng vẫn tăng vốn điều lệ bằng hình thức chia tách để nhằm đẩy giá cổ phiếu lên, phục vụ lợi ích cho cổ đông nội bộ. Thậm chí, sau khi tăng vốn điều lệ thì lợi nhuận doanh nghiệp giảm đi, có khi xảy ra thua lỗ nặng. Ngoài ra, sau một thời gian làm các động tác chia tách, lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng giảm, khiến cho tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ mới rất thấp, đi kèm với đó là mức chia cổ tức trên vốn điều lệ mới rất thấp...

Vì vậy, theo khuyến nghị của VAFI, nhà đầu tư nên xem xét giá thị trường của cổ phiếu chuẩn bị chia tách trong tương quan thị trường và tính toán lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp để xác định chỉ số P/E, EPS... Nếu các chỉ số tài chính hiện tại và tương lai là cao thì không nên mua.

Anh Đào