Để có một Chính phủ mạnh

(VietNamNet) - Chính phủ chỉ mạnh khi ngoài Thủ tướng và các phó Thủ tướng, tất cả (hoặc ít nhất là hầu hết) Bộ trưởng đều làm tốt vai trò, chức năng trong nội các khi giải quyết những công việc chung, với tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và công tâm như họ phải có khi lo hoàn thành những công việc của bộ mình.

Chính phủ mới ra mắt ngày 2/8. Ảnh: TTXVN

Rất nhiều người đã bầy tỏ niềm vui và sự tin tưởng ở Chính phủ mới mà Quốc hội vừa bỏ phiếu chấp thuận sáng ngày 2/8. Nhiều người cũng đã nói lên kỳ vọng của họ đối với Chính phủ mới, kể cả đối với cá nhân một số Bộ trưởng. Tôi hoàn toàn đồng tình và chia sẻ những niềm vui, sự tin tưởng và kỳ vọng của bao người. Là một công dân, tôi cũng muốn bầy tỏ thêm đôi điều kỳ vọng nữa đối với các vị Bộ trưởng trong Chính phủ mới của chúng ta.
 
Tôi rất kỳ vọng các Bộ trưởng không những phát huy tốt nhất vai trò của vị “Tổng tư lệnh” trong ngành hoặc các ngành mình phụ trách, mà còn phát huy tối đa vai trò một thành viên của Chính phủ. Tôi hiểu làm tổng tư lệnh của một ngành hay một số ngành đã là sứ mệnh vinh quang nhưng hết sức nặng nề rồi.

Công việc của tất cả các Bộ trưởng nhiệm kỳ này đều đầy thử thách, khi từng ngành của chúng ta, cả kinh tế, xã hội lẫn các lĩnh vực khác, đều đang đứng trước những vận hội và thách thức lớn chưa từng có của một thời kỳ phát triển mới mà cả dân tộc, cả đất nước ta đang tiến vào. Làm thế nào để mỗi ngành của chúng ta đều phát triển mạnh về chất lượng, hiệu quả (chứ không chỉ nhanh), để thành công trong cuộc cạnh tranh toàn cầu quyết liệt ngày nay thực sự là nhiệm vụ khó khăn. Tổng tư lệnh không tài ba, không quyết liệt thì khó dẫn dắt cả binh chủng của mình đi tới thắng lợi được.
 
Song vai trò một thành viên của Chính phủ còn đòi hỏi nhiều hơn ở các Bộ trưởng. Với vai trò này, các Bộ trưởng phải tham gia suy nghĩ, nghiên cứu, bàn thảo và quyết định những việc lớn của đất nước theo chức năng, nhiệm vụ chung của Chính phủ. Trong khi là người chịu trách nhiệm chính trước Chính phủ, trước Quốc hội và quốc dân đồng bào về những vấn đề thuộc ngành hoặc các ngành mà Bộ được phân công quản lý, các Bộ trưởng đồng thời phải cùng những người đứng đầu Chính phủ chịu trách nhiệm về các vấn đề “quốc gia đại sự” khác.
 
Đặc biệt các vấn đề về hoạch định chiến lược phát triển, thiết kế chính sách, luật pháp, đề xuất các biện pháp và công cụ chính sách, xây dựng các chương trình hành động của Chính phủ, tổ chức thi hành pháp luật, chính sách… rất cần từng thành viên Chính phủ đóng góp bằng tầm nhìn xa trông rộng, đứng trên lợi ích tổng thể của đất nước, bao quát và hài hòa giữa các ngành, các lĩnh vực (chứ không chỉ xuất phát từ góc độ của Bộ mình, ngành mình), để Chính phủ đưa ra được những phương án tốt nhất, có lợi nhất cho quốc kế dân sinh.
 
Tôi kỳ vọng điều này vì thiếu nó thì chúng ta có thể có một vị Thủ tướng xuất sắc, có một số Bộ trưởng giỏi nhưng chưa chắc đã có một chính phủ mạnh. Chính phủ chỉ mạnh khi ngoài Thủ tướng và các phó Thủ tướng, tất cả (hoặc ít nhất là hầu hết) Bộ trưởng đều làm tốt vai trò, chức năng trong nội các khi giải quyết những công việc chung, với tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và công tâm như họ phải có khi lo hoàn thành những công việc của bộ mình.
 
Trong một vài nhiệm kỳ chính phủ trước đây, trong không ít trường hợp, tôi cảm thấy một số bộ trưởng quá tập trung cho công việc của bộ mình (mà chưa hẳn đã hoàn thành tốt), nên có phần mờ nhạt trong vai trò một thành viên của chính phủ.

Chất lượng không cao của nhiều văn bản pháp quy mà chính phủ chịu trách nhiệm soạn thảo để trình Quốc hội hoặc trực tiếp ban hành, những yếu kém trong hệ thống hành chính, những hạn chế trong điều hành của chính phủ, tình trạng đầu tư dàn trải cùng những lãng phí, thất thoát trong các dự án đầu tư lớn mà chính phủ trực tiếp quyết định và quản lý, những vấn nạn kéo dài trong một số lĩnh vực…, có thể sẽ đỡ đi nhiều nếu mọi thành viên nội các đều thực sự quan tâm và tận tình góp sức để giải quyết.

Những việc này theo quy trình làm việc trước nay đều được trình bầy trong các văn bản do cơ quan (hoặc liên cơ quan) được giao nhiệm vụ chuẩn bị, được gửi cho từng bộ trưởng để tham gia xem xét, được đặt lên bàn các cuộc họp chính phủ để thảo luận trước khi Thủ tướng có quyết định cuối cùng.

Song dường như không nhiều bộ trưởng thực sự quan tâm hay thẳng thắn góp ý cho những điều mình được yêu cầu với tư cách là một thành viên của chính phủ, mà thường chỉ quan tâm và “chiến đấu” cho những điều trực tiếp liên quan đến bộ mình. Thậm chí có khi còn có cái gì đó giống như một sự “thỏa thuận ngầm”, “tôi dễ cho anh thì anh dễ cho tôi”.

Từ đó, những “sản phẩm” chất lượng không cao có thể ra đời, cho dù đã được đa số các bộ trưởng trả lời đồng ý trong phiếu hỏi ý kiến hoặc nhất trí tại các cuộc họp nội các. Thủ tướng, các phó Thủ tướng sẽ vất vả gấp bội và hiệu quả, hiệu lực của chính phủ sẽ khó có thể cao như mong đợi với tình trạng này.
 
Chính phủ mới bắt đầu nhiệm kỳ của mình trong bối cảnh đất nước đứng trước một giai đoạn phát triển mới chưa từng có trong lịch sử. Đây là Chính phủ của thời kỳ Việt Nam hội nhập đầy đủ và toàn diện vào các nền kinh tế khu vực và toàn cầu. Đây là Chính phủ của thời kỳ Việt Nam phấn đấu ra khỏi ngưỡng thu nhập thấp rồi chuyển mạnh để vươn tới những ngưỡng mới cao hơn trong những năm sau.

Muốn nền kinh tế Việt Nam cạnh tranh được, vượt lên phía trước được, Chính phủ cũng phải có năng lực cạnh tranh cao, sức bật cao. Nhiều “trọng tài” trong nước và quốc tế sẽ giám sát năng lực cạnh tranh và sức bật của Chính phủ, sẽ đánh giá Chính phủ bằng những chuẩn mực, những thước đo mới, cao hơn và cụ thể hơn những cách đánh giá chúng ta thường dùng trước nay.

Việt Nam thực hiện những cam kết quốc tế của mình như thế nào, Việt Nam phát triển nguồn nhân lực của mình để đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành kinh tế mới ra sao, Việt Nam tự biến mình thành một địa chỉ kinh doanh hấp dẫn, một vị trí xứng đáng trong chuỗi giá trị toàn cầu như thế nào, tăng trưởng của Việt Nam có chuyển mạnh sang dựa trên các nhân tố năng suất lao động, khoa học công nghệ hay vẫn dựa chủ yếu vào vốn đầu tư và giá nhân công rẻ, môi trường sống và chất lượng cuộc sống của con người ở Việt Nam được cải thiện ra sao…, và cả những thước đo cụ thể hơn như thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản trồi sụt thế nào, kim ngạch và cơ cấu xuất khẩu của Việt nam chuyển động ra sao… là một số trong nhiều chuẩn mực đó.

Chúng ta đang có vị Thủ tướng tài năng và quyết liệt, có 5 Phó Thủ tướng mạnh, nhưng vẫn rất cần tất cả các thành viên khác trong nội các-các Bộ trưởng- hết lòng để có một Chính phủ mạnh, đủ sức hoàn thành những trọng trách lớn lao mà đất nước, nhân dân giao cho trong thời kỳ mới.
 
Cách đây gần 20 năm, vào những năm đầu đổi mới của nước ta, một số học giả của Đại học Harvard danh tiếng đã viết cuốn “Theo hướng rồng bay” nói về công cuộc đổi mới và những triển vọng tốt đẹp của Việt nam. Mong rằng trong vài năm nữa, dưới sự lãnh đạo của Chính phủ mới, nền kinh tế Việt Nam sẽ thực sự cất cánh bay lên theo hướng những con rồng của thời đại.

• Phạm Chi Lan