Diễn viên luôn là nạn nhân bị 'bắt chẹt' hợp đồng

- Hợp đồng lỏng lẻo, không có bất cứ điều khoản nào "bênh vực" cho diễn viên. Do vậy khi xảy ra sự cố trong quá trình làm phim, dù biết mười mươi quyền lợi của mình bị vi phạm nhưng đa số các diễn viên đều phải "ngậm bồ hòn làm ngọt", nhắm mắt cho qua.

Phớt lờ quyền lợi của diễn viên

Trong trường hợp xảy ra sự cố trên trường quay, không có quy định nào trong hợp đồng đứng về phía diễn viên.

Tuy nhiên trong hợp đồng không có điều khoản nào đề cập đến việc bảo vệ quyền lợi diễn viên trong trường hợp nhà sản xuất vi phạm hợp đồng (mà phổ biến nhất là kéo dài thời gian quay) hay diễn viên gặp những tai nạn bất ngờ trên trường quay thì sẽ được đền bù thế nào.

"Họ bắt mình phải tuân theo hợp đồng, tuân thủ lịch trình quay nhưng diễn viên thì thường xuyên gặp chuyện phim quay kéo dài hơn so với thời gian ghi trong hợp đồng. Diễn viên mà sai, ví dụ như không đảm bảo lịch quay, không đi đúng giờ thì bị phạt, bị lập biên bản; nhưng nếu phía nhà sản xuất, đoàn phim sai thì lại không thấy có điều khoản nào về việc đền bù thiệt hại cho diễn viên. Tôi thấy nhiều hãng phim làm ăn rất mất uy tín. Lúc đó có cảm giác như mình đã bị "buộc vào cột rồi" còn họ thì đùn đẩy, làm lơ", diễn viên Mỹ Uyên phàn nàn.

Rất nhiều diễn viên hiện nay quan niệm có vai diễn là tốt rồi nên cũng không quá bận tâm đến các điều khoản trong hợp đồng. Do vậy khi xảy ra sự cố, hoặc là không biết kêu ai, hoặc là cho qua, dù quyền lợi của mình bị vi phạm rõ ràng. Nhiều diễn viên có tiếng, đã từng tham gia hàng chục bộ phim lớn nhỏ nhưng vẫn bị "cài bẫy" trong hợp đồng như thường. Có khi họ chấp nhận hy sinh vì vai diễn dù biết hợp đồng mình ký không chặt chẽ. Nghệ sĩ Chu Hùng, một trong những diễn viên tham gia đóng vai chính trong bộ phim "Thái sư Trần Thủ Độ" tỏ ra hết sức bất đồng với bản hợp đồng ký với nhà sản xuất.

"Việc ký hợp đồng với diễn viên, chúng tôi cảm giác như bị gài bẫy. Nếu gặp loại diễn viên cứng, người ta có thể ký ngày. Có loại diễn viên lên họ lại ký cả mớ, có người lại chỉ ký một phân đoạn. Nhưng kịch bản đưa cho chúng tôi gần như là kịch bản chưa hoàn chỉnh. Hầu như trong hợp đồng phim của chúng tôi đều bị áp đặt hết. Một ngày chúng tôi làm việc liên tục 17-18 tiếng đồng hồ, chỉ được nghỉ giữa hai bữa ăn. Mệt đứt hơi nhưng biết kêu ai? Ai đứng ra để cho mình kêu? Chúng tôi gặp tình trạng này quá thường xuyên. Hầu như phim nào cũng thế, diễn viên bao giờ cũng phải chịu thiệt thòi, nhà sản xuất họ cầm trịch. Mình không có kinh nghiệm thì mình bị lừa".

Chuyện nhà sản xuất không giữ lời, thậm chí không tuân thủ điều khoản trong hợp đồng diễn ra như cơm bữa nhưng chẳng có cơ sở nào để "phạt" họ. "Vai một Việt kiều tôi đảm nhận trong phim Hiệp sĩ đường phố là cô gái hiện đại, dùng hàng hiệu đắt tiền. Khi ký hợp đồng nhà sản xuất nói ngon ngọt là có công ty thời trang tài trợ cho hãng phim, diễn viên không phải lo gì hết, chỉ cần ký hợp đồng và ra trường quay thôi. Nhưng ra tới hiện trường chỉ thấy họ đưa có 10 bộ trang phục cho vài chục tập phim. Không lẽ 3 ngày mới thay một bộ quần áo? Vậy là tôi lại phải tự bỏ tiền ra mua phục trang. Rất nhiều diễn viên khác cũng phải tự chuẩn bị đồ cho mình", diễn viên Mỹ Uyên bức xúc.

Bức xúc không biết kêu ai

Không ai đứng ra chịu trách nhiệm khi những tấm hình diễn viên Mỹ Uyên và Hà Kiều Anh tắm suối trong một cảnh quay "Lục Vân Tiên" bị phát tán trên mạng.

Dư luận hẳn chưa quên chuyện lùm xùm quanh bộ phim "Tôi là ngôi sao" giữa diễn viên chính và đạo diễn cách đây 2 năm, hay gần đây nhất là những rắc rối liên quan đến bộ phim "Cô nàng bất đắc dĩ" trong đó có cả việc vi phạm hợp đồng trắng trợn của nhà sản xuất.

Cũng phải nói thêm, lối làm phim hiện nay ở Việt Nam chủ yếu dựa trên tình cảm là chính, hợp đồng ký giữa diễn viên và nhà sản xuất dựa trên sự thoả thuận giữa hai bên, không có cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp. Do vậy, khi quyền lợi bị đụng chạm, họ cũng giải quyết với nhau "trên cơ sở tình cảm là chính". Cuối cùng chỉ có diễn viên là thiệt thòi và bị xử ép.

Có lẽ không ở đâu mà quyền lợi của diễn viên bị phớt lờ như ở Việt Nam, đơn giản nhất là chuyện bị xù cát-sê hay không được đóng bảo hiểm cho vai diễn. Tuy nhiên, khó có thể trông chờ điều gì khi chính bản thân họ cũng không đấu tranh đến cùng cho quyền lợi chính đáng của mình. "Nhiều người nghĩ đóng phim xong đã mệt muốn chết nên cũng không còn sức đâu mà kêu ca, kiện cáo. Đóng phim hoặc là có tiền, hoặc là được xuất hiện. Kiểu làm phim ở VN chủ yếu dựa trên tình cảm là chính, chứ không bao giờ đem luật ra cả nên khi đụng chuyện, ức quá thì lên báo nói, còn không thì cho qua. Nói chung không có ai đứng ra bảo vệ quyền lợi diễn viên hết", diễn viên Mỹ Uyên nói.

Nhưng có người họ mặc kệ, diễn xong họ giấm giúi đưa cho mình ít tiền. Nhiều diễn viên bức xúc vì điều đó nhưng không biết kêu ai. Tôi thấy kiểu làm phim ở VN mình cái gì cũng ù xoẹ cho xong, giải quyết theo kiểu bạn bè, người nhà. Chính điều đó rất dở. Đã đến lúc cái gì cũng phải cụ thể, rõ ràng ngay từ bản hợp đồng".

Tuy nhiên, một khi chưa có một tổ chức đứng ra để bảo vệ quyền lợi cho diễn viên thì rất khó có thể trông chờ vào "lòng tốt" của các nhà sản xuất. Ông Trần Luân Kim, Chủ tịch Hội điện ảnh VN cho biết, Hội đang có hướng thành lập các hiệp hội trực thuộc trong đó có Hiệp hội diễn viên. Về mặt nguyên tắc, Hội điện ảnh hoàn toàn có thể đứng ra bảo vệ quyền lợi cho diễn viên hay bất cứ hội viên nào khi xảy ra tranh chấp. 

• Bích Hạnh