"Đừng hiểu cứ điều tra thuế là có tố tụng hình sự"

(VietNamNet) - Thứ trưởng Bộ Tài chính Trương Chí Trung khẳng định như vậy khi trao đổi với báo giới về quy định chức năng điều tra của cơ quan thuế bên lề Hội nghị đại biểu QH chuyên trách sáng nay, 11/8.

Tỷ lệ xử lý gian lận thuế mới chỉ xấp xỉ 30%. (Ảnh chỉ có tính chất minh hoạ)

Chưa tới 30% vụ gian lận thuế bị xử lý sau điều tra

- Nhiều đại biểu QH vẫn tỏ ra phân vân khi dự Luật Quản lý thuế quy định thêm chức năng điều tra cho cơ quan thuế?

- Các đại biểu vẫn phân vân giao hay không giao, nhưng các ý kiến đều khẳng định sự cần thiết. Trong báo cáo của anh Kiên trình bày cũng khẳng định sự cần thiết. Vì đây là Luật Quản lý thuế, mà cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm rất lớn trong việc làm sao đưa các luật thuế sớm đi vào cuộc sống, phải làm sao để thu đủ, thu đúng mức nhất số thuế mà chính sách đã quy định, làm sao hạn chế tối đa các trường hợp không nộp thuế, vi phạm thuế. 

Điều tra thuế chính là nhằm phát hiện ra và hạn chế đến mức tối đa các trường hợp không tự giác tuân thủ nghĩa vụ thuế, đảm bảo quyền lợi cho những người tự giác nộp thuế. Đây chính là mục tiêu của Luật Quản lý thuế. Phải làm cách nào đó để đạt được mục tiêu này. Có thể là điều tra thuế hoặc là có sự tham gia của các cơ quan tố tụng hình sự… có rất nhiều cách. Nhưng hiện nay việc này đang được giao cho các cơ quan có chức năng tố tụng hình sự xử lý, phát hiện. 

Tuy nhiên, trong thực tiễn cũng như trong tờ trình luật này cho rằng, việc xử lý các đối tượng trốn thuế được các cơ quan phát hiện ra tuy rất nhiều, chuyển giao cho các cơ quan chức năng cũng rất lớn nhưng trong nhiều năm qua, tỷ lệ xử lý được lại rất thấp, chưa tới 30%. Số hồ sơ cơ quan thuế qua thanh tra nếu phát hiện có khả năng trốn thuế sẽ được chuyển cơ quan hình sự để điều tra nhưng tỷ lệ vụ xử lý được cũng còn thấp.

Để khắc phục, một là phải tăng cường thêm việc điều tra của các cơ quan hiện có. Hai là giao thêm quyền cho cơ quan thuế hoặc điều tra. Điều tra ở đây là điều tra ban đầu để phát hiện hành vi trốn để có thể truy thu cho đủ thôi chứ không đến mức là phải truy cứu trách nhiệm hình sự. Chúng ta lâu nay có thói quen cứ nói đến điều tra là liên tưởng ngay đến đối tượng hình sự. Thật ra có rất nhiều hình thức điều tra như điều tra thống kê, điều tra xã hội học… điều tra thuế cũng như vậy, mang tính chất điều tra hành chính chứ hoàn toàn không nhằm tính chất mục tiêu để khởi tố. Kết luận điều tra thuế phải chỉ rõ là: Anh chưa nộp số thuế bằng này, đã trốn số thuế bằng này...

Cần lưu ý là trong bối cảnh kinh tế thị trường, kinh tế hội nhập, việc trốn thuế bao giờ cũng có sự liên kết phối hợp giữa vài doanh nghiệp. Vì đầu vào chứng từ của doanh nghiệp này lại là đầu ra của doanh nghiệp khác. Thậm chí nó không chỉ giới hạn ở một tỉnh mà còn liên quan tới nhiều tỉnh khác. 

Chỉ điều tra khi phát hiện có "vấn đề" 

- Vậy thì phải làm sao để hạn chế được tình trạng lạm quyền, hành doanh nghiệp cũng như tránh chồng chéo với các cơ quan điều tra khác trong quá trình điều tra thuế?

- Thực ra hiện nay, cơ quan thuế chỉ có chức năng là thanh tra doanh nghiệp thôi. Vì thuế là thể hiện trên sổ sách, hoá đơn, chứng từ. Nhưng nếu doanh nghiệp cố tình trốn thuế thì chỉ dựa vào những sổ sách, hoá đơn đó thì sẽ không thể phát hiện ra được vì họ sẽ làm cho sạch sẽ, cho đúng hết. Nhưng mà để biết nội dung của những hoá đơn, chứng từ đó có thật hay không thì có thể đối chiếu với các hoá đơn, chứng từ khác xem có phải anh mua ngần này hàng không, giá như thế này không… rồi có thể đối chiếu với chứng từ thanh toán tiền, sổ nhập kho… Nếu tất cả những thao tác đó vẫn chưa tin cậy thì phải đối chiếu với chính đối tác đã cung cấp hàng. Hiện nay khâu này chúng ta vẫn chưa làm được.

Nếu không có cơ quan điều tra thì trong cơ chế hiện nay, theo Luật Thanh tra hiện hành các cơ quan chức năng phải thanh tra doanh nghiệp này, rồi lại phải ký một quyết định khác để thanh tra ông liên quan. Mà đầu tiên chỉ thanh tra có 1 doanh nghiệp nhưng vì liên quan nên cuối cùng phải có đủ 10 quyết định thanh tra (trong trường hợp vấn đề đó có liên quan với 10 cơ quan khác). Theo Luật thanh tra hiện hành, không thể ký quyết định thanh tra ông X, rồi lại đến đối chiếu chứng từ với ông Y, ông Z được. Qua bức tranh đó thì mới kết luận được ông này có trốn thuế không.

Với quyết định điều tra, khi phát hiện thấy có dấu hiệu rồi, chúng tôi ra quyết định điều tra ông này, có nghĩa chúng tôi cũng được phép căn cứ quyết định điều tra để tiếp xúc với các đối tượng liên quan khác để đối chiếu chứng từ. Xử lý điều tra của thuế là như vậy. 

- Việc là điều tra chỉ xảy ra khi phát hiện thấy có vấn đề?

- Đúng, nếu phát hiện thấy có vấn đề liên quan đến nhiều đối tượng. Mà nếu chỉ thanh tra không thì không thể phát hiện được. Lâu nay thanh tra đã phát hiện nghi vấn sẽ lập hồ sơ chuyển cho các cơ quan kiểm sát, căn số lượng mà cơ quan kiểm sát làm được sẽ được giao cho cơ quan điều tra. Hiện nay việc điều tra chính do cơ quan điều tra làm phần việc đấy. Khi thấy đủ, đúng hết rồi, nếu lớn quá, đến mức truy tố thì khi đó mới chuyển cho cơ quan tố tụng hình sự. Còn nếu khi phát hiện ra, đối tượng nhận và nộp hoàn trả thì thôi, chuyển làm gì nữa. Mục tiêu của luật là thu đủ thuế hoặc phạt chứ làm sao bỏ tù hết được. 

Đây phải hiểu là điều tra hành chính chứ hoàn toàn không phải là điều tra hình sự. Đừng hiểu rằng cứ nói đến điều tra là nghĩ rằng phải có tố tụng hình sự.

Điều tra ở đây theo luật thiết kế là một biện pháp nghiệp vụ. Nếu không có điều tra này thì anh phải thanh tra. Theo Luật thanh tra hiện hành và bối cảnh kinh tế hội nhập, có yếu tố nước ngoài thì anh sẽ phải thanh tra rất nhiều doanh nghiệp, mà làm sao thanh tra khi có yếu tố nước ngoài được? Hơn nữa, nhiều khi chỉ thanh tra không thôi, sẽ không thể phát hiện được. Đã gọi là thanh tra thì phải tuân thủ theo luật thanh tra. Thay vì thanh tra thì theo dự thảo luật quản lý thuế khi đó sẽ tiến hành điều tra. 

Qua điều tra, thì mới kết luận được có hành vi trốn thuế hay không. Dự án luật được thiết kế theo hướng đó. 

Thanh tra phát hiện nhiều, điều tra phát hiện ít do ... quá bận

- Tại sao không xây dựng thành thanh tra đặc biệt thay vì tách riêng điều tra?

- Nếu là thanh tra đặc biệt thì theo luật nào? Đã là thanh tra thì nhất nhất phải tuân thủ luật thanh tra. 

Trong bối cảnh hiện nay, nếu điều tra thuế được thực hiện thì khi thanh tra phát hiện nghi vấn giữa anh A và anh X, Y, Z, chúng tôi sẽ quyết định tiến hành điều tra. Khi đó lập tức sẽ kết thúc thanh tra, để chuyển sang điều tra. 

- Tại sao khi thanh tra thì phát hiện nhiều, nhưng khi điều tra lại phát hiện ít hơn?

- Thật ra là quá bận, nhiều tội phạm quá. Thêm nữa là phải có nghiệp vụ. Vì đặc trưng của thuế có liên quan đến hoá đơn chứng từ, sổ sách kế toán nên người thực hiện điều tra bắt buộc phải có nghiệp vụ thì mới làm được. Mà bên cảnh sát kinh tế không phải đều được đào tạo sâu về nghiệp vụ thuế. Nếu như việc điều tra ban đầu xem anh có trốn thật hay không mà cơ quan thuế làm thì rất là tốt. Quan trọng là làm sao hạn chế tối đa được những người lách thuế, trốn thuế để qua đó khuyến khích mọi người tự giác thực hiện nghĩa vụ thuế với nhà nước. 

- Biện pháp phòng tránh sự lạm quyền trong việc điều tra thuế, theo ông?

- Quy định phải rõ ràng, vấn đề là ở khả năng nghiệp vụ của cán bộ. Chứ cơ chế có tốt mấy mà người thi hành không tốt thì cũng không có hiệu quả cao được. 

- Nếu được thông qua, thì cơ quan điều tra thuế sẽ được tổ chức như thế nào?

- Dự kiến tổ chức theo 2 cấp: Tổng cục và Cục. Hoạt động độc lập với cơ quan thanh tra. Khi thanh tra nghi ngờ, thì mới chuyển sang cơ quan điều tra. 

• Hải Âu (ghi)