Hiệp ước lịch sử: Nga, Mỹ cắt giảm 1/3 kho vũ khí hạt nhân

Tổng thống Nga (bên trái) và Tổng thống Mỹ trong một cuộc gặp gỡ.

Mỹ và Nga hôm qua (26/3) đã hoàn tất hiệp ước mang tính lịch sử về cắt giảm vũ khí hạt nhân. Theo Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược (START) mới, hai cựu kẻ thù thời Chiến tranh Lạnh và cũng là hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới đã nhất trí cắt giảm 1/3 kho vũ khí hạt nhân của mỗi bên xuống còn 1.550 đầu đạn hạt nhân.

Sau một cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Dmitry Medvedev sáng ngày hôm qua (26/3), Tổng thống Mỹ Barack Obama đã thông báo tại Nhà Trắng rằng hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân mới giữa Nga và Mỹ đã được hoàn thiện sau một năm trời đàm phán hết sức căng thẳng.

Cắt giảm 1/3 kho vũ khí hạt nhân

Hai Tổng thống đã đồng ý sẽ gặp nhau ở Prague, CH Czech, vào ngày 8/4 tới để ký kết Hiệp ước Nga-Mỹ về Các biện pháp cắt giảm và hạn chế Vũ khí tấn công chiến lược, hay còn gọi là START mới.

Theo hiệp ước trên, số đầu đạn hạt nhân được triển khai của hai siêu cường hạt nhân Nga, Mỹ sẽ được cắt giảm xuống còn 1.550 đơn vị mỗi bên, tương đương với mức giảm khoảng 30%.

START mới giới hạn số bệ phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng mang theo vũ khí hạt nhân của Nga, Mỹ xuống còn 800 đơn vị mỗi bên. Trong khi đó, số tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng đi từ tàu ngầm và máy bay ném bom mang theo vũ khí hạt nhân được hạn chế ở con số 700, Nhà Trắng cho biết.

Điều này có nghĩa là kho vũ khí khổng lồ của Nga và Mỹ sẽ được cắt giảm đáng kể.

Theo một bản báo cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ được công bố hồi tháng 1 năm ngoái, Mỹ hiện đang sở hữu 5.576 đầu đạn hạt nhân và 1.198 thiết bị phóng hạt nhân. Trong khi đó, Nga sở hữu 3.909 đầu đạn hạt nhân và 814 thiết bị phóng hạt nhân.

Quan trọng hơn, hiệp ước mới đã đưa ra một cơ chế pháp luật để kiểm chứng việc thi hành cắt giảm vũ khí của mỗi bên. Đây là yếu tố không có trong các thoả thuận trước đây của hai bên.

START mới sẽ được thực hiện trong vòng 10 năm trừ khi hiệp ước này được thay thế bởi một hiệp ước khác sau nó. Các bên có thể kéo dài hiệp ước này thêm một thời gian không quá 5 năm. Trước khi hiệp ước này có hiệu lực nó phải được Quốc hội hai bên thông qua.

Niềm tin được củng cố

Tại một cuộc họp báo đặc biệt, Tổng thống Obama đã gọi hiệp ước mới là “thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân toàn diện nhất trong vòng gần 2 thập kỷ trở lại đây", Theo ông Obama, hiệp ước này sẽ củng cố lợi ích chung giữa Nga, Mỹ cũng như an ninh và sự thịnh vượng chung của thế giới.

Trong một bài phát biểu trước công chúng ngày 5/4/ 2009 ở Prague, Tổng thống Mỹ Obama đã tuyên bố chính quyền của ông cam kết sẽ xây dựng một thế giới không có vũ khí hạt nhân và rằng chính phủ Nga, Mỹ đã đồng ý khởi động các cuộc đàm phán nhằm tiến tới một hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân đầy tham vọng thay thế cho START -1 hết hạn vào ngày 5/12/2009.

Cả Tổng thống Obama và Tổng thống Medvedev đều coi tiến trình cắt giảm vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ là một bước quan trọng để tăng cường sự tin tưởng chiến lược và “tái điều chỉnh” quan hệ giữa cường quốc cũng như để đảm bảo rằng các nước khác sẽ hợp tác với họ để xây dựng một thế giới phi hạt nhân.

"Với thỏa thuận này, Mỹ và Nga – hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới – cũng đã gửi một thông điệp rõ ràng rằng chúng tôi sẽ đi đầu thế giới. Bằng cách duy trì cam kết của chúng tôi đối với Hiệp ước Không phổ biến hạt nhân, chúng tôi sẽ củng cố các nỗ lực quốc tế trong việc ngăn chặn tình trạng phổ biến vũ khí hạt nhân và để đảm bảo rằng các quốc gia khác cũng có trách nhiệm trong vấn đề này, " Tổng thống Obama phát biểu.

Các chuyên gia nhận định rằng hiệp ước cắt giảm vũ khí mới giữa Nga và Mỹ sẽ mang lại cho chính quyền của Tổng thống Obama “tư cách và lý do” để thúc đẩy các nước khác, đặc biệt là Iran và CHDCND Triều Tiên, giải giáp vũ khí hạt nhân theo khuôn khổ của Hiệp ước Không phổ biến hạt nhân.

Ông Stephen Sestanovich, một chuyên gia cấp cao thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho rằng chính quyền Tổng thống Obama muốn có hiệp ước cắt giảm vũ khí mới với Nga để bày tỏ “thiện chí và sự thành thật” của họ tại hai diễn đàn đa phương về hạt nhân sắp tới. Đó là Hội nghị thượng đỉnh An ninh Hạt nhân sẽ diễn ra ở thủ đô Washington vào tháng 4 và Hội nghị Xem xét Hiệp ước Không phổ biến Hạt nhân ở New York vào tháng 5.

Tại một cuộc họp báo với Tổng thống Obama, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Rodham Clinton đã tuyên bố START mới đã chứng tỏ cam kết chung của Washington và Moscow trong việc đạt được những tiến bộ về giải trừ vũ khí hạt nhân theo Hiệp ước Không phổ biến hạt nhân.

"Một trong những ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là củng cố cơ chế không phổ biến hạt nhân trên toàn cầu và giữ cho các nguyên liệu hạt nhân không rơi vào tay những kẻ xấu," bà Hillary nhấn mạnh.

Khó khăn vẫn còn

Không chỉ Nga, Mỹ vui mừng với việc họ vừa hoàn tất hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân lịch sử sau rất nhiều khó khăn mà nhiều nước trên thế giới như Anh, Mexico... đã lên tiếng hoan nghênh bước đột phá này. Tuy nhiên, khó khăn vẫn còn trước mắt.

Hiệp ước mới sẽ phải được Quốc hội Nga và Mỹ thông qua trước khi nó chính thức có hiệu lực. Tổng thống Obama sẽ phải thuyết phục được ít nhất 67 Thượng nghị sĩ ủng hộ cho thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân mới với Nga để nó có thể được thông qua tại Thượng viện gồm 100 thành viên.

Hôm qua, Tổng thống Obama đã kêu gọi Thượng viên Mỹ phê chuẩn hiệp ước này ngay sau khi nó được ký kết vào ngày 8/4 tới. "Chính quyền của tôi sẽ thảo luận với Thượng nghị sĩ thuộc hai đảng Dân chủ và Cộng hòa và chúng tôi hy vọng có được sự ủng hộ mạnh mẽ của cả hai đảng để hiệp ước START mới được thông qua," ông Obama nói.

Ông John Kerry, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, cho biết trong một tuyên bố ngay sau khi Tổng thống Obama đệ trình bản hiệp ước lên Thượng viện, Ủy ban của ông “sẽ kêu gọi tất cả các đồng nghiệp gạt sang bên những bất đồng, thành kiến và chia rẽ giữa hai đảng để xem xét và đánh giá đúng giá trị của bản hiệp ước này."

"Chúng ta không thể lãng phí cơ hội này để tái điều chỉnh quan hệ với Nga cũng như vai trò của chúng ta với tư cách là nước lãnh đạo thế giới trong tiến trình chống phổ biến vũ khí hạt nhân. Đây là một cam kết lớn của hai nước trong việc cắt giảm kho vũ khí hạt nhân và là một bước đi quan trọng để củng cố mối quan hệ Nga-Mỹ. Chúng ta hãy bỏ phiếu ủng hộ hiệp ước này," ông Kerry phát biểu.

Tuy nhiên, đồng minh của Tổng thống Obama trong Thượng viện chỉ kiểm soát có 59 ghế, trong đó có 57 thành viên thuộc Đảng Dân chủ và hai thành viên độc lập. Điều đó có nghĩa là thái độ của Đảng Cộng hòa với bản hiệp ước mới sẽ vô cùng quan trọng. Họ sẽ đóng vai trò quyết định trong việc START mới có được thông qua hay không. Và những người của Đảng Cộng hòa – những người có tư tưởng chống đối chính quyền của Tổng thống Obama, chắc chắn sẽ không làm cho quá trình phê chuẩn hiệp ước mới được dễ dàng. Đó là nhận định chung của nhiều chuyên gia.

Kiệt Linh - (tổng hợp)