Khổ điện, khổ than, khổ nhân dân!

Trong khi ông chủ ngành điện đăng đàn nhăn nhó kêu khổ như giá đầu ra bị khống chế và giá nguyên liệu đầu vào (than, khí) tăng, thì bên dưới, ông chủ ngành than chỉ cười nụ. Điện các ông mà khó, thì than chúng tôi còn khó hơn thế nào khi gắn với điện?

Mối xúc cảm tương hỗ này xuất hiện giữa ông Đào Văn Hưng, chủ tịch hội đồng quản trị tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) và người đồng nhiệm ông Đoàn Văn Kiển ở tập đoàn Than – khoáng sản Việt Nam (TKV) tại một hội nghị diễn ra gần đây ở Hà Nội.

Điện khổ ư? Than còn khổ hơn!

“Đấy, các đồng chí xem, giá than nhập khẩu đã lên đến 160 USD/tấn mà giá điện trong nước vẫn giữ nguyên. Chúng tôi không đầu tư ra ngoài, thì lấy đâu để bù lỗ cho ngành điện?” ông Đào Văn Hưng nói trên diễn đàn. Có lẽ ông không ngờ, lời phát biểu thẳng thắn đó đã gây ra phản ứng sâu rộng suốt những ngày sau đó. Nhưng, bất ngờ hơn, lời phát biểu đó cũng làm sầu lòng ông chủ ngành than, nhà cung cấp chính cho ngành điện.

“Ông Hưng nói giá than nhập khẩu lên đến 160 USD là đúng đấy. Thế mà, giá bán than (của TKV) cho điện hiện nay chỉ là 20 USD/tấn, bằng 45% giá xuất khẩu là 45 – 54 USD/tấn mà thôi. Thế mà chưa có nhà máy điện nào hiện nay bị thiếu than cả”, ông Kiển đã phàn nàn với Sài Gòn Tiếp Thị sau khi nghe ông Hưng trình bày.

Sự rầu lòng của ngành than là có cơ sở. Ngành điện, cùng với xi măng, giấy và phân bón đang tiêu thụ tới 10 triệu tấn than trong tổng số hơn 41 triệu tấn khai thác hàng năm của ngành than. Và tới đây, ngành điện sẽ “ăn” 7 – 8 triệu tấn than năm 2010 và 15 – 20 triệu tấn năm 2015. Nghĩa là điện sẽ trở thành khách hàng lớn nhất của than, trong khi giá than bán cho điện vẫn phải được nhà nước quản lý. Vậy thì quá thiệt cho than!

“Lãi của ngành than là hơn 2.000 tỉ đồng, cũng chỉ hơn gấp đôi lãi của công ty cổ phần nhiệt điện Phả Lại mà thôi. Họ lãi hơn 900 tỉ đồng/năm. Cả ngành than với ngần ấy công ty, cán bộ mà lãi thế, chẳng thấm tháp gì so với một nhà máy của ngành điện”, ông Kiển nói.

“Nhưng chúng tôi không mặn bán than cho các nhà máy điện ở phía nam bởi theo quy hoạch của bộ Công thương, họ sẽ chỉ sử dụng than nhập khẩu từ 2012 trở đi. Việc đó EVN phải chịu trách nhiệm”, ông Kiển nói.

Bù lỗ than bằng… tăng xuất khẩu

Với cơ chế giá trong nước hiện nay, ông Kiển thừa nhận, ngành than chỉ có lãi nhờ xuất khẩu. “Chúng tôi lấy xuất khẩu bù trong nước. Đấy là tại sao TKV vẫn còn chút lãi”. Hiện tại, KTV xuất khẩu lên đến 20 triệu tấn than trong số 41 triệu tấn khai thác được hàng năm. Và xu thế này sẽ được giữ nguyên đến 2015, khi mà ngành than được dự đoán là không thể đảm bảo cho nhu cầu trong nước.

Ông Kiển giải thích với Sài Gòn Tiếp Thị: “Nhìn nhu cầu than trong nước không được nhìn ngắn hạn. Nếu nhìn ngắn hạn thì lấy than đâu ra cho điện (!?). Chúng tôi phải chuẩn bị tăng dần sản lượng lên, mà than không thể tăng một lúc. Vì vậy, trong khoảng thời gian ngắn 3 – 5 năm trước mắt, chúng tôi vẫn phải đẩy mạnh sản xuất than, cho dù nhu cầu trong nước có thể thấp hơn sản xuất. Vậy thì, chúng tôi bán (xuất khẩu) than đi để lấy tiền đầu tư vào phát triển than tính cho cái lâu dài. Chúng tôi chỉ nhìn vào cái lâu dài, chứ không nhìn vào một vài năm”. Ông Kiển nói thêm: “Tôi chưa rõ khi nào ngừng xuất khẩu than”.

Ông Kiển thừa nhận: “EVN sẽ không dễ nhập khẩu than đâu nhé, không có ai bán cho chúng ta hợp đồng quá 5 năm. Mà có nhập được than, thì giá điện sau này phải tính theo giá than nhập khẩu”.

Tầm nhìn có… dài hạn?

Giải thích của ông chủ ngành than, nực cười thay, lại mâu thuẫn với sự phát triển năng lượng chung của Việt Nam. Theo quy hoạch phát triển của ngành điện, Việt Nam sẽ phải gia tăng nhập khẩu than và gia tăng sản xuất than trong nước. Đến khoảng 2015, sản xuất than trong nước dự kiến đạt 60 triệu tấn, cũng chỉ xấp xỉ 50% nhu cầu nội địa, và đến 2020 khai thác khoảng 70 triệu tấn than, cũng chỉ bằng 30% nhu cầu lúc đó.

An ninh năng lượng điện của Việt Nam được xác định sẽ dựa chính vào nhiệt điện, khi nguồn thuỷ điện đã cạn kiệt, và nguồn điện nguyên tử vẫn xa vời. Đến nay, theo EVN, nhiệt điện chiếm khoảng gần 60% tổng công suất ngành điện với sự xuất hiện của các nhà máy Phả Lại, Uông Bí, Ninh Bình, Cao Ngạn, Na Dương, Formosa và các nhà máy ở phía Nam. Nhiệt điện chắc chắn sẽ chiếm tỷ lệ cao hơn nữa trong cung điện. Chính vì vậy, cùng với khí đốt, ngành than sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển ngành nhiệt điện của Việt Nam. Sẽ là chưa đủ và chưa kiên quyết khi nhà nước mới chỉ yêu cầu dừng xuất khẩu than tiểu ngạch vào 1/6 tới đây.

Với nhãn quan vẫn tăng cường xuất khẩu than, và thực tế than vẫn đang bị xuất lậu đến 10 triệu tấn/năm ở Quảng Ninh vừa qua, dường như đang có điều bất ổn xảy ra với vấn đề an ninh năng lượng của Việt Nam. Điều bất ổn đó đã xảy ra với cả ba trụ cột năng lượng là ngành than, ngành điện và dầu khí trong thời gian qua, đang xảy ra, và sẽ tiếp tục xảy ra một khi nhãn quan đó vẫn được duy trì.

(theo Sài Gòn tiếp thị)