Kinh tế Mỹ bắt đầu “ốm yếu”

Đã đến lúc nhìn thẳng vào sự thật, kinh tế Mỹ hiện nay không phải mới chỉ mới bắt đầu “hắt xì hơi” mà đã “ốm” thật sự rồi.

Khủng hoảng tài chính Mỹ hiện ngày càng lan rộng. Trên thực tế, cuộc khủng hoảng này đã bắt đầu ảnh hưởng đến các nước khác và xu thế đó không có tín hiệu nào sẽ dừng lại. Tình hình thương mại trì trệ cho đến việc thắt chặt tín dụng, bong bóng nhà đất bùng nổ và thị trường chứng khoán đầy bất ổn sẽ là những tác động không thể tránh khỏi.

Nhiều tháng nay chuyên gia kinh tế học đã tranh cãi về việc liệu kinh tế Mỹ có suy thoái. Cho đến nay điều đó đã rõ ràng. Tổng thống Bush có thể thông qua kế hoạch kích thích tăng trưởng kinh tế Mỹ trị giá 150 tỷ USD và FED có thể tiếp tục cắt giảm lãi suất cho vay ngắn hạn để làm tăng tiêu dùng người dân.

Tuy nhiên tất cả những biện pháp này không thể ngăn được sự trượt dốc của nền kinh tế. Sự mất tính thanh khoản và thắt chặt tín dụng, hậu quả của cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dưới chuẩn, hiện đang ngày càng có tác động rộng hơn.

Và vì thế thị trường nhà đất đi xuống, làm cạn kiệt tiền của người dân. 100 USD/thùng dầu khiến giá cả đắt đỏ, tỷ lệ lạm phát leo thang không ngừng. Người Mỹ hiện nay không còn có thể sử dụng nhà để làm vật thế chấp lấy tiền dành cho tiêu dùng. Đã đến lúc nhìn thẳng vào sự thật, kinh tế Mỹ hiện nay không phải mới chỉ mới bắt đầu “hắt xì hơi” mà đã “ốm” thật sự rồi.

Trong lúc này các nền kinh tế khác đang nhìn vào kinh tế Mỹ và hi vọng kinh tế nước họ sẽ không chịu tình cảnh tương tự. Trong những năm gần đây, kinh tế toàn cầu luôn ở trong thế không cân bằng, người Mỹ chi tiêu nhiều hơn họ có thể kiếm được và vì thế nước này tiêu thụ lượng hàng hóa rất lớn, cả nội địa cũng như quốc tế.

Khi khủng hoảng tín dụng bắt đầu gây ra tác động xấu vào năm ngoái, chuyên gia quan sát đã hi vọng những nước còn lại trên thế giới có nội lực và nhu cầu nội địa lớn đủ để có thể tránh được ảnh hưởng từ phía Mỹ. Tuy nhiên để tìm ra một thị trường xuất khẩu nào khác lớn như thị trường Mỹ không phải đơn giản bởi người Mỹ chi tiêu khoảng 9 nghìn tỷ USD/năm.

Mức trên là cao nếu so sánh với mức tiêu dùng 1.000 tỷ USD/ năm của người Trung Quốc, hay mức 600 triệu USD của Ấn Độ. Ngay cả tại các nước giàu có tại châu Âu và Nhật Bản, thu nhập tăng chậm và bất ổn của nền kinh tế toàn cầu cũng đã khiến người dân phải tiết kiệm nhiều hơn là chi tiêu. Trong khi đó còn rất nhiều nước phụ thuộc vào xuất khẩu để tăng trưởng cao. Vậy một điều chắc chắn là khi kinh tế Mỹ suy yếu, kinh tế toàn cầu không thể tránh khỏi ảnh hưởng.

GDP của Mỹ chiếm 25% GDP toàn cầu và tỷ lệ lớn hơn trong giao dịch tài chính quốc tế, đó là lý do tại sao kinh tế Mỹ suy giảm đánh dấu sự khởi đầu của sự đi xuống của kinh tế toàn cầu. Có thể kinh tế toàn cầu sẽ không bước vào suy thoái, tuy nhiên một số nước sẽ phải chịu ảnh hưởng nặng nề.

Thương mại sụt giảm: ảnh hưởng dễ thấy nhất của suy thoái kinh tế Mỹ lên kinh tế thế giới là thương mại đi xuống. Nếu sản lượng và nhu cầu của Mỹ giảm, hai việc chắc chắn sẽ xảy ra khi kinh tế suy thoái, hậu quả tất yếu là tiêu dùng cá nhân giảm, tiêu dùng vốn, và sản xuất giảm dẫn đến nhập khẩu giảm.

Như vậy tốc độ tăng trưởng kinh tế của một số nước lớn như Cananda, Trung Quốc, Nhật Bản, Mexico và Hàn Quốc và phần lớn khu vực Đông Nam Á sẽ bị kéo chậm lại. Trung Quốc sẽ phải chịu khá nhiều ảnh hưởng bởi tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số của nước này phụ thuộc nhất định vào xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ.

Người Mỹ tiêu dùng nhiều nhất thế giới và Trung Quốc xuất khẩu hàng hóa nhiều nhất thế giới, và khi thị trường Mỹ không dùng hàng Trung Quốc, số hàng này sẽ xuất đi đâu?

Trung Quốc là một ví dụ điển hình cho thấy thương mại trực tiếp sẽ phải chịu ảnh hưởng như thế nào khi kinh tế Mỹ suy thoái. Trước đây, một số trung tâm sản xuất của châu Á như Hàn Quốc và Đài Loan sản xuất thành phẩm cuối cùng như hàng điện tử tiêu dùng và xuất trực tiếp sang Mỹ.

Tuy nhiên gần đây khi ngành sản xuất Trung Quốc ngày càng khẳng định vị thế lớn mạnh thì các nước trên chuyển sang sản xuất linh kiện, sau đó bán sang Trung Quốc, công nhân Trung Quốc sản xuất sản phẩm cuối cùng và xuất sang Mỹ. Như vậy, tác động dây chuyền xảy ra như sau: nhập khẩu vào Mỹ giảm, sản xuất thành phẩm của Trung Quốc giảm, cuối cùng phần lớn các nước sản xuất kinh kiện và phụ tùng của châu Á phải chịu ảnh hưởng.

Đồng USD yếu gây nhiều hậu quả tệ hại: cho đến nay sự chững lại của kinh tế toàn cầu tại Mỹ và việc cắt giảm lãi suất của FED đã khiến USD hạ so với đồng Euro, đồng Yên Nhật và đồng won. Đồng USD yếu có thể khiến hàng xuất khẩu của Mỹ có thêm tính cạnh tranh bởi người dân nước nhập khẩu sẽ mua nhiều hơn bán. Tuy nhiên, một số nước phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ như Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ phải chịu nhiều tác động bởi hàng hóa của họ sẽ trở nên đắt đỏ và mất tính cạnh tranh.

Bóng bóng nhà đất sẽ nổ trên toàn thế giới: Mỹ không phải là nước duy nhất phải hứng chịu bong bóng nhà đất trong những năm gần đây. Ngân hàng khắp châu Âu đã cung cấp quá nhiều khoản vay với lãi suất thấp. Vì thế bong bóng của thị trường BDS Anh, Ireland và Tây Ban Nha cũng chỉ kém Mỹ chút ít. Những nước khác cũng chịu nhiều ảnh hưởng đó là Úc, Trung Quốc, New Zealand, Singapore và Ấn Độ. Bong bóng đó rồi sẽ vỡ dẫn đến sự chững lại và lớn hơn là suy thoái kinh tế toàn cầu.

Giá hàng hóa giảm mạnh: Khi nhìn vào tốc độ tăng giá dầu nhanh như tên lửa đẩy giá hàng hóa tăng, người ta có thể thấy nhu cầu hàng hóa cao như thế nào, tuy nhiên mức giá này sẽ không kéo dài lâu. Nguyên nhân là do sự chững lại phần nào của kinh tế Mỹ và Trung Quốc – hai đầu tầu của kinh tế toàn cầu sẽ khiến nhu cầu hàng hóa, năng lượng, thực phẩm và khoáng sản giảm mạnh, giá cả vì thế sẽ giảm theo. Ví như Trung Quốc là nước sản xuất đồng lớn nhất thế giới, khi nhu cầu đồng tại Trung Quốc và Mỹ giảm, giá đồng vì thế sẽ giảm theo.

Thị trường tài chính đi xuống: Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dưới chuẩn của Mỹ ngày càng lan rộng ngoài tầm kiểm soát. Việc thua lỗ tài chính từ những khoản thế chấp hiện không chỉ là vấn đề tại nhiều thành phố của Mỹ mà là vấn đề chung của Úc, châu Âu và ngay cả những làng nhỏ tại Nauy.

Lòng tin của người tiêu dùng bên ngoài nước Mỹ, đặc biệt là châu Âu và Nhật Bản chưa bao giờ là lớn, và trong bối cảnh kinh tế hiện nay, lòng tin đó hẳn đang suy giảm với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết. Thua lỗ nhiều, các công ty đa quốc gia buộc phải cắt giảm nhân công, chi phí nhà xưởng, máy móc không chỉ đơn giản tại Mỹ mà còn tại nhiều nơi trên thế giới. Doanh nghiệp của châu Âu sẽ bị ảnh hưởng nhiều bởi họ phụ thuộc vào khoản vay từ ngân hàng còn nhiều hơn công ty của Mỹ. Chính sách thắt chặt tín dụng sẽ khiến hoạt động kinh doanh của họ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Cách tốt nhất để xem thị trường tài chính đã “ốm yếu” đến đâu là theo dõi thị trường chứng khoán toàn cầu. Nhà đầu tư hiện nay đã trở nên thận trọng hơn khi nền kinh tế của họ có khả năng phát triển chậm lại. Vì thế khi chỉ cần có một thông tin nào không tốt đẹp về kinh tế Mỹ, ngay lập tức nhà đầu tư bán tháo cổ phiếu khiến các chỉ số chính của thị trường đều sụt giảm. Và “đồng thanh tương ứng” khi thị trường chứng khoán Nhật Bản mở cửa vài giờ sau đó, xu thế tương tự cũng đã nhiều lần xảy ra. Đó là một quy trình khó tránh khỏi.

CafeF /Economist