Kinh tế Việt Nam có hai ngân hàng trung ương?!

Trụ sở Ngân hàng Nhà nước

Dường như nền kinh tế Việt Nam chúng ta có đến hai ngân hàng trung ương – một chính thức và một bán chính thức? Có thể nói, công văn số 319/TTg-KTTH ngày 3.3.2008 được phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký đã xác nhận điều này.

Tại điều 6 của công văn số 319/TTg-KTTH ngày 3/3/2008 được phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký có một phần nội dung như sau: “… Bộ Tài chính sớm chỉ đạo thực hiện chuyển đổi số dư tiền gửi của kho bạc tại các ngân hàng thương mại hiện nay về Ngân hàng Nhà nước để bảo đảm tạo điều kiện thực hiện tốt việc điều hành chính sách tiền tệ”.

Khoản số dư tiền gửi này hơn 52 nghìn tỉ đồng tương đương 3,25 tỉ USD, đó là một phần ngân sách nhà nước do kho bạc Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính quản lý. Như vậy, theo khái niệm và hoạt động của ngân hàng trung ương, đây là một hình thức xác nhận nền kinh tế chúng ta đang có hai dạng ngân hàng trung ương. Ngân hàng Nhà nước là chính thức và kho bạc Nhà nước là bán chính thức.

Điều gì và tại sao lại có sự việc như thế này? Thế nào là CHUYỂN và thế nào là ĐỔI số dư tiền gửi? CHUYỀN về nguồn tiền đồng? ĐỔI sang nguồn ngoại tệ?

Đối chiếu khoản tiền hơn 52 nghìn tỉ đồng này với dự toán ngân sách 2008 chúng ta thấy và cảm nhận được những độ lệch và “rối” của việc điều hành và quản lý chính sách kinh tế hiện nay: (I) tương đương tổng khoản chi xây dựng cơ bản 52 nghìn tỉ đồng; (II) gần bằng khoản chi trả nợ trong và ngoài nước 50 nghìn tỉ đồng; (III) gấp 4,8 lần khoản chi tiêu giáo dục - đào tạo 10 nghìn 8 trăm tỉ đồng; (VI) gần 1,8 lần khoản chi quốc phòng 28 nghìn tỉ đồng.

Cái “rối” 52 nghìn tỉ đồng này là một méo mó đã được cho phép cấy vào trong nền kinh tế từ hơn 10 năm trước đây và mỗi năm kế tiếp số tiền này được tích luỹ và lớn thêm, làm méo mó tổng lưu lượng tiền tệ trong nền kinh tế. Có thể nói rằng mức độ méo mó đó đã lớn đến cỡ mà ngân hàng Nhà nước có biết (đã biết từ lâu?) cũng đã bó tay! Cũng như câu chuyện 10 triệu tấn than (trữ lượng và dung lượng lớn hơn số gạo xuất khẩu chính ngạch năm 2007) chuyển lậu mà tập đoàn Than và khoáng sản và nhiều cơ quan quản lý khác đã biết mà cũng bó tay.

Suốt 10 năm qua, kho bạc Nhà nước dưới sự quản lý của Bộ Tài chính đã gửi (kinh doanh) một phần ngân sách nhà nước tại hệ thống các ngân hàng thương mại quốc doanh (và hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần qua hoạt động liên ngân hàng) với những mức lãi suất thấp hơn mức lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước cho vay với toàn hệ thống ngân hàng.

Từ cái “rối” tiền tệ đầu nguồn này cộng hưởng với quá trình phát triển kinh tế và thị trường chứng khoán (thị trường vốn) còn nhiều khập khễnh đã sản sinh ra nhiều loại “rối” lớn nhỏ khác. Ở đây chỉ tạm nhận định và tách ra 3 cái “rối” đại sự và ít nhiều đã góp phần vào cái rối bời lạm phát hiện nay.

(I) Cái rối đại sự đầu tiên là đã làm nghèo ngân sách vốn đã nghèo èo ọp – nghèo ngân sách vì bị cho phép kinh doanh cái “vốn” không được kinh doanh và được có quyền kinh doanh theo kiểu vừa bán vừa cho và vừa cho vừa bán.

(II) Cái rối đại sự kế tiếp là làm lệch sức cạnh tranh và kênh chi trả (thanh toán) của hệ thống ngân hàng thương mại – lệch sức vì “vừa bán vừa cho” ngân hàng này nhưng không đối với ngân hàng kia và lệch kênh vì kho bạc cũng làm thanh toán như ngân hàng.

(III) Cái rối đại sự sau cùng là làm phiền chính sách kinh tế quốc gia – nôm na là làm méo mó việc quản lý – điều hành chính sách tiền tệ. Chẳng mấy ai có được, biết được và làm được số có của tổng số cung tiền tệ và độ bành trướng tín dụng từ khoản 52 nghìn tỉ này để ngân hàng Nhà nước còn đong đo đếm được cái lưu lượng tiền tệ của chính mình (nền kinh tế).

Như vậy, không gì quá đáng nếu phải nghi ngờ những điều chỉnh của Ngân hàng Nhà nước trong 6 tháng vừa qua có thể đã bị sai lệch trong phần định lượng. Khi phần định lượng vĩ mô có sai số vượt mức cho phép thì những quyết định chính sách sẽ dễ gây ra tổn thương không đáng có cho hệ thống tiền tệ và ngân hàng như đã thấy. Cụ thể, để kiềm chế lạm phát, Ngân hàng Nhà nước muốn hút vào lại 20.300 tỉ trong tháng 4 thì một thời gian dài trước đây kho bạc Nhà nước đã lặng lẽ âm thầm rót vào và tích luỹ lên 52 nghìn tỉ. Và các hậu quả tạo ra do 52 nghìn tỉ tín dụng này phình ra là việc tính toán của Ngân hàng Nhà nước gặp sai số lớn trong điều hành chính sách tiền tệ. Thật là rối!

Chắc cũng không quá lắm khi ai đó nói đây cũng là một hệ quả “quýt làm cam chịu”. Quýt là ai? Cam là ai? Bây giờ họ đang ở đâu? Quýt đi đường quýt… Cam đi đường cam… Bây giờ chỉ còn lại đại đa số người dân bình thường vẫn phải ngụp lặn từ chơi vơi này qua chơi vơi khác trong nền kinh tế vừa mới khởi sắc.

Chắc rằng đại số người dân bình thường vẫn không, khó, chưa biết và chưa hiểu được những cái rối đầu nguồn đó cho nên người dân vẫn chỉ cam chịu. Dù thế nào, cần bình tâm hiệu chỉnh: ngân hàng trung ương là ngân hàng trung ương. Bộ Tài chính (kho bạc Nhà nước) là Bộ Tài chính (kho bạc Nhà nước). Có như thế, nền kinh tế mới không phải cam chịu của một nền kinh tế có 2 ngân hàng trung ương.

Lê Trọng Nhi - (Sài Gòn tiếp thị)