Làng thuốc bắc và nguy cơ ngộ độc

Dược liệu được phơi ngay vỉa hè. Ảnh: Văn Dũng

(VnMedia) - Trong khi người bệnh liên tục phải nhập viện do ngộ độc thuốc đông y, thì tại điểm cung cấp dược liệu lớn nhất hiện nay, việc quản lý việc buôn bán lại đang bị buông lỏng. Người bệnh không còn cách nào khác là phải tự cứu mình…

Người bán lơ mơ, người tiêu dùng nhập viện

Đến Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội, bên cạnh sự sầm uất của chợ vải, là các cửa hàng, cơ sở sản xuất dược liệu, bán thuốc đông y. Từ hai bên đường, dọc bờ mương đến cả chợ nhỏ trong làng, đâu đâu cũng thấy ngập tràn các loại dược liệu có nguồn gốc từ các loại rễ cây, lá cây. Sau qui trình phơi phóng, sấy khô, các loại dược liệu này sẽ được đóng thành nhiều bao tải to, rồi chất đầy các xe ô tô để chở đi tiêu thụ ở khắp nơi.

Tại Cửa hàng thuốc Nam - thuốc Bắc Ý Lan, chúng tôi hỏi mua một sản phẩm “nấm linh chi”, liền được bà chủ giới thiệu ngay là nhập từ Hàn Quốc về, giá bán 1,4 triệu đồng/kg. Nhìn mãi không thấy ghi nguồn gốc xuất xứ, chúng tôi thắc mắc: “Làm sao để biết được đây là nấm linh chi của Hàn Quốc?”. Bà chủ cửa hàng giải thích: “Nấm của Hàn Quốc thì mới đắt như thế, còn nấm của Trung Quốc thì chỉ khoảng 800.000 đồng/kg thôi…”

Trả lời câu hỏi, làm thế nào để phân biệt hàng thật, hàng giả, hàng chất lượng hay kém chất lượng? Chủ một cơ sở giải thích: “Nói chung là rất khó, vì về hình thức, hàng kém chất lượng không khác hàng tốt là bao. Điều quan trọng là người mua, cũng phải có đôi chút kiến thức về thuốc. Ngay cả tôi, không cẩn thận đôi khi còn bị nhầm nữa là…”.

Ông Lý Duy Khương, Phó Chủ tịch xã cho biết: “Hiện nay, toàn xã Ninh Hiệp có khoảng hơn 200 hộ làm nghề sao chế, kinh doanh dược liệu, tập trung chủ yếu ở xóm 8. Trong số đó, chỉ có khoảng 40 hộ tham gia Chi hội Làng nghề thuốc nam, thuốc bắc của xã; 2 hộ mở công ty; và cũng chỉ có 30 hộ mở cơ sở, cửa hàng có sổ sách kế toán để nộp thuế.

Dược liệu, không rõ nguồn xuất xứ bầy bán tràn lan là nguyên nhân dẫn đến tình trạng người bệnh sử dụng sai, gây ngộ độc phải nhập viện. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Trung Nguyên, cán bộ Trung tâm chống Độc, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) cho hay: “Hiện tại, Trung tâm đang có 20 bệnh nhân, trong đó 5 bệnh nhân liên quan đến ngộ độc do dùng thuốc nam không đúng cách, dùng nhiều lần hoặc thuốc không đảm bảo chất lượng, không rõ xuất xứ”.

Ông Nguyên cho biết: Người dân thường nghe hai chữ “thảo dược” thì cứ tưởng là lành tính, uống vào chỉ có bổ chứ không làm sao cả. Vì thế, họ đã có những nhận thức sai khi sử dụng thuốc, do đó đã dẫn đến việc sử dụng thuốc không theo hướng dẫn cụ thể. Từ đó ông Nguyên đã đưa ra khuyến cáo: “Việc sử dụng thuốc đông y cũng như tây y, đều phải cẩn trọng, đều phải tuân theo chỉ định của lương y và bác sỹ. Bệnh nhân cần phải được biết về giấy phép hành nghề của lương y, của bác sỹ. Đơn thuốc phải ghi thành phần thuốc, hàm lượng thuốc, cũng như liều lượng sử dụng”.

Rất khó quản lý

Ông Lý Duy Khương, Phó Chủ tịch xã cho biết: “Hiện tại, xã mới chỉ quản lý dưới góc độ thu thuế, còn về việc quản lý chứng chỉ hành nghề thì đang gặp khó khăn, thực tế là chúng tôi không nắm rõ. Xã cũng đang phối hợp với các cơ quan chức năng ở huyện mở lớp học để cấp chứng chỉ hành nghề cho người dân, nhưng khổ nỗi người dân lại cho rằng không cần phải học. Nhiều người nói rõ là tuổi cao, sức yếu, không học được”.

Về trường hợp các cửa hàng bán sản phẩm đông dược không rõ xuất xứ, không niêm yết giá, ông Khương giải thích: “Có thể các nhà thuốc ở Ninh Hiệp hoạt động nhỏ lẻ, mua hàng qua công ty khác nhưng không lấy hoá đơn. Cũng có thể đó là hàng “xách tay”, hoặc chủ cơ sở cố tình gian dối để bán đắt. Nghề truyền thống thường được truyền tay, truyền miệng, đấy là chỗ để thông cảm.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Yên, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết: “Xử lý những sại pham trong việc kinh doanh, chế biến dược liệu ở Ninh Hiệp là không đơn giản. Thanh tra của sở chỉ mới tập trung vào việc xử phạt những cơ sở vi phạm về nhãn mác, không có tủ kính, giá kê cao.

Hiện nay, Sở Y tế Hà Nội chỉ có 3 thanh tra viên về dược, nên rất khó có thể kiểm tra thường xuyên và kiểm soát chặt chẽ. Việc cấp phép hành nghề cho các cơ sở chế biến, kinh doanh hàng dược liệu cũng rất khó khăn bởi người kinh doanh loại hình này phần lớn theo hình thức cha truyền con nối, không qua lớp huấn luyện, đào tạo nên không đủ tiêu chí để cấp giấy phép. Một khi người kinh doanh không có giấy phép thì càng rất khó quản.

Văn Dũng