Lo thất nghiệp thời hậu lạm phát

(ảnh minh hoạ)

Chính sách thắt chặt tiền tệ đưa đến kết quả là lạm phát tuy còn ở mức cao nhưng đã bắt đầu được kiềm chế, thể hiện qua tốc độ tăng giá tiêu dùng giảm dần trong hai tháng qua.

Tuy nhiên, điều đáng lo hơn là trong thời gian tới, nhiều doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, sẽ gặp khó khăn lớn do dần ngấm sau tác động của lạm phát. Nguy cơ thua lỗ, phá sản ở không ít doanh nghiệp đã hiển hiện và đi cùng với nó là tỷ lệ thất nghiệp đang có xu hướng tăng cao.

Trong vài tháng qua, do tình hình kinh doanh khó khăn, một số doanh nghiệp đã sa thải hàng loạt công nhân. FPT vừa tuyên bố cắt giảm 10% số lao động, tương ứng với con số khoảng 1.000 người; công ty Chế biến xuất nhập khẩu - nông sản thực phẩm Đồng Nai (Donafoods) cũng dự kiến giảm hơn 2.000 lao động trong năm 2008 và nhập máy móc (bóc vỏ lụa, mỗi máy có thể thay thế 150 công nhân) về để thay thế số lao động trên; Sony chuyển hướng kinh doanh khiến 200 công nhân mất việc… Trong các cuộc giao ban mới đây của Bộ Công thương, nhiều doanh nghiệp cho biết đã phải lên kế hoạch giảm bớt quy mô sản xuất, cắt giảm chi phí, đặc biệt là nhân công.

Theo ông Cao Sĩ Kiêm, chủ tịch hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, tỷ lệ thất nghiệp sẽ tăng lên đáng kể trong thời gian tới do các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp dân doanh, ngày càng chật vật hơn do lãi suất vay ngân hàng bị đẩy lên quá cao cùng với những khó khăn do giá đầu vào của nguyên, nhiên vật liệu. Nhiều doanh nghiệp có nguy cơ phá sản do đến kỳ đáo hạn, không trả được nợ ngân hàng. Tuy nhiên, ông Kiêm cho rằng thất nghiệp sẽ không đến mức tràn lan do đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay đi vào hoạt động chưa lâu, dễ dàng và linh hoạt trong chuyển đổi. Hơn nữa, lực lượng lao động lại chủ yếu gắn với nông thôn nên nếu có mất việc cũng nhanh chóng tìm được việc làm phù hợp.

Ông Đồng Văn Hướng, Vụ trưởng vụ Lao động – dân số, Tổng cục Thống kê thừa nhận khả năng trong thời gian tới sẽ có nhiều doanh nghiệp sa thải công nhân. Nhưng ông cho rằng do đặc điểm ở Việt Nam, cũng như một số nước châu Á khác là chính sách an sinh xã hội còn yếu, hầu như chưa có quỹ trợ cấp thất nghiệp nên người lao động phải tìm bất cứ việc gì để có thể tồn tại. “Đói bụng thì đầu gối phải bò nên người lao động bị mất việc buộc phải nhanh chóng tìm kiếm việc khác để làm. Theo định nghĩa của Tổ chức Lao động quốc tế, bất kể công việc gì mà một người lao động có thể tìm được, nuôi sống người đó cũng được coi là việc làm”, ông Hướng nói.

Nhưng nói như vậy không có nghĩa là tình hình chưa đáng lo ngại, bởi lẽ tỷ lệ thất nghiệp tăng lên bất thường dễ kéo theo những vấn đề xã hội bức xúc. Những “việc làm” không thường xuyên, ví dụ những việc trong 1 - 2 ngày chỉ có thể giúp người lao động có miếng ăn trong một tuần như ông Hướng nói, có nên được coi là việc làm? Theo nhiều chuyên gia kinh tế, khả năng tỷ lệ thất nghiệp sắp tới tăng cao là khá rõ. Theo tính toán, nếu GDP giảm đi 2% so với GDP tiềm năng thì tỷ lệ thất nghiệp sẽ tăng lên 1%. Trước khi được Quốc hội cho phép điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng GDP năm nay còn 7%, Chính phủ đã được giao thực hiện chỉ tiêu tăng trưởng năm 2008 là 8,5 – 9%. Nếu sụt giảm tăng trưởng dự tính từ 8,5 – 9% xuống chỉ còn 6,5% trong năm nay, chắc chắn sẽ dẫn tới hệ quả làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp. Lực lượng lao động trong độ tuổi hiện nay của Việt Nam là gần 45 triệu người nên tỷ lệ phần trăm thất nghiệp tăng lên của con số này sẽ là một vấn đề lớn.

Bà Trương Thị Mai, chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết bà mới làm việc với Bộ Lao động thương binh và xã hội và được phản ảnh rằng thất nghiệp sẽ tăng lên trong thời gian tới. Tuy nhiên, bộ này cũng chưa có những nghiên cứu, đề xuất gì để ứng phó với tình huống trên.

Đáng chú ý là theo những thống kê mới công bố, tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi đã liên tục giảm, theo xu hướng giảm dần trong các năm từ 2000 đến 2007. Nếu như năm 2000, tỷ lệ thất nghiệp cả nước là 6,42%; năm 2001 còn 6,28% thì đến năm 2006, tỷ lệ này là 5,31%, năm 2006 còn 4,82% và ước tính của năm 2007 là 4,64%. Ông Hướng cho rằng điều này cũng nói lên thực tế là trong nhiều năm qua, do đầu tư tăng mạnh, tăng trưởng liên tục cùng quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá diễn ra nhanh, lực lượng nhân công ngày càng được huy động nhiều lên theo xu hướng toàn dụng lao động.

Nhưng giờ đây, khi chiều hướng kinh tế đi xuống, một chu kỳ kinh doanh đã kết thúc thì tỷ lệ thất nghiệp tăng trở lại dường như là hợp quy luật. Theo tiến sĩ Cao Sĩ Kiêm, Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ với một quy luật phổ biến như vậy. Vấn đề là Nhà nước chuẩn bị ứng phó như thế nào để không làm lãng phí nguồn lực lao động còn đang độ trẻ, đã ít nhiều được đào tạo và không làm nảy sinh những vấn đề xã hội do thất nghiệp gây ra.

(theo Sài Gòn tiếp thị)