Mẫu tượng Trần Nhân Tông trên Yên Tử chưa thoả đáng

(VietNamNet)- Có thể nhận xét thêm rằng họa sĩ tạo mẫu có lưng vốn kiến thức hơi eo hẹp về một vị vua văn võ song toàn, một vị tổ của dòng thiền Trúc Lâm.

7 mẫu tượng Trần Nhân Tông

Dự kiến pho tượng vua Trần Nhân Tông được đúc bằng chất liệu đồng và nặng khoảng 100 tấn. Hiện giờ UBND và Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Quảng Ninh đang rất mong muốn đúc tượng vua ngay trên đỉnh An Kỳ Sinh để có thể đúc được liền khối thể hiện được tài năng và tinh hoa của nghề đúc đồng người Việt.

Kết thúc lễ hội Yên Tử năm nay, UBND tỉnh và BQL di tích Yên Tử sẽ tiến hành giải phóng mặt bằng trên đỉnh An Kỳ Sinh, dự kiến đầu năm 2008 sẽ tổ chức đúc tượng nhưng đến thời điểm này ngay cả việc chọn mẫu tượng Trần Nhân Tông cũng còn nhiều điều phải nói.

Làm mẫu tượng Phật lại ít vốn về Phật!

Mẫu I

Mẫu II

Mẫu III

Mẫu IV

Mẫu V

Mẫu VI

Mẫu VII

Đợi mãi, đến những ngày vãn hội cuối tháng 3 dương lịch năm nay  thì 7 mẫu tượng vua Trần Nhân Tông mới được bày ra sân nhà ga cáp treo để xin ý kiến của khách hành hương.

Sở Văn hóa thông tin tỉnh Quảng Ninh đã đặt một quyển sổ trên một cái bàn trước 7 mẫu tượng và kêu gọi người dân bày tỏ ý nguyện của mình thích mẫu tượng nào thì phê vào sổ. Trong khi đó người ta lại dán thông báo ngay bên cạnh 7 mẫu tượng là cuộc lấy ý kiến này sẽ kết thúc vào ngày 30.4 sau đó sẽ tập trung các ý kiến của người dân để đưa ra một quyết định thống nhất!

Sau khi quan sát 7 mẫu tượng vua Trần Nhân Tông mới thấy quá nhiều chuyện thú vị!

Mẫu số 1: Vua Trần với nếp áo tiểu thừa trong tư thế ngồi thiền trên một cái sập, bốn góc sập chạm rồng (Ý tưởng của tác giả chắc là vừa mang tư thế của một vị thiền sư vừa mang phong thái một đấng quân vương). Hai tay để đặt trên đầu gối, một tay sấp một tay ngửa! Trong thiền, không có tư thế để tay như vậy, không hiểu tác giả mẫu tượng này muốn truyền tải ý tưởng gì qua tư thế kỳ lạ này.

Mẫu số 2: Đức ngài với nếp áo đại thừa trong tư thế toạ thiền, hai tay bắt vào nhau đặt trong lòng.

Mẫu số 3: Đức ngài đang trong tư thế hành thiền, một tay chắp tay trước ngực theo như chuẩn bị lễ, tay còn lại buông xuôi ngón cái bấm vào ngón trỏ có vẻ như ngài đang bắt quyết(?)

Mẫu số 4: Tượng đứng, đầu đội mũ giống các phương trượng ở chùa Thiếu Lâm, trán mũ có chữ Vương, tay trái cầm tích trượng, chân đi hài cung đình, tay phải chắp trước ngực cũng theo tư thế chuẩn bị lễ. Ở đây cần phải nói rõ: pháp hiệu của Trần Nhân Tông là Đầu đà hoàng giác điếu ngự; Hoàng giác Điếu ngự thì ai cũng biết rõ vì đó là pháp hiệu của ngài, nhưng tại sao lại là Đầu đà? Bởi lẽ Trần Nhân Tông tu theo dòng Hạnh đầu đà thiên về khổ hạnh nên trong pháp hiệu của ngài mới có chữ đầu đà. Mà đã tu theo khổ hạnh thì chân làm sao có thể đi giày, đầu làm sao có thể đội mũ chữ Vương, tay làm sao có thể cầm gậy tích trượng được?

Mẫu số 5: Tượng trong tư thế ngồi trên ghế, một tay chống gậy, một tay đặt trên đầu gối. Mẫu này không tả được gì về Trần Nhân Tông.

Mẫu số 6: Tượng trong tư thế đứng, tay phải giơ lên cao như chuẩn bị vỗ vào bàn tay trái đang hứng ngang bụng! Nhiều vị thiền sư nhìn bức tượng này không thể luận nổi thông điệp truyền tải thông qua đôi bàn tay của ngài. Nếu có cố tình gán cho đó là tay ấn thì cũng không thể được vì nó không thể có trong hệ thống ấn quyết của nhà Phật.

Mẫu số 7: Đức ngài đang vân hành, dưới chân ngài là núi non Yên Tử. Tay phải của ngài chống gậy còn tay trái vẫn... chắp trước ngực.

Sơ bộ nhận xét 7 mẫu tượng thì thấy cả 7 mẫu đều không thể hiện được ý nghĩa và tầm vóc của công trình văn hóa đặc biệt này. Có thể nhận xét thêm rằng họa sĩ tạo mẫu có lưng vốn kiến thức hơi eo hẹp về một vị vua văn võ song toàn, một vị tổ của dòng thiền Trúc Lâm.

Có mẫu tượng cổ sao không học?

Tượng Trần Nhân Tông bằng đá trong vườn tháp Huệ Quang (Hoa Yên - Yên Tử)

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền cho rằng tháp tổ Huệ Quang dựng từ đời nhà Mạc, nhưng ông không phủ nhận bệ tháp thì của đời nhà Trần. Trong khám thờ có một pho tượng vua Trần Nhân Tông trong tư thế ngồi thiền hai tay bắt quyết, ngài mặc áo của dòng tiểu thừa, eo thon, khuôn mặt hiền từ thoát tục. Bốn mặt bệ đá đặt tượng của ngài được chạm khắc hoa văn hoa cúc và những con rồng thời Trần.

Nếu đúng như vậy thì pho tượng Trần Nhân Tông trong tháp tổ Huệ Quang đạt được hầu hết các yêu cầu đề ra: Một bức tượng đẹp, thể hiện sự thoát tục của đức ngài, vừa có niên đại cổ nhất và gần với diện của ngài nhất.

Mặc dù vậy vẫn còn một câu hỏi đặt ra: Là thiền tông vốn là thuộc phái đại thừa nhưng tại sao ngài lại mặc áo tiểu thừa. Phải chăng bản thân ngài phải mặc áo tiểu thừa là để ngoại giao với Chiêm Thành? Chiêm Thành theo dòng tiểu thừa và dưới thời đại của ngài đã có nhiều mối quan hệ ngoại giao đặc biệt với Chiêm Thành, mà nổi tiếng nhất là cuộc “hôn phối” giữa công chúa Huyền Trân và Chế Mân để đổi lấy hai châu Ô, Lý.

Nếu giải thích này hợp lý thì pho tượng về vua Trần Nhân Tông đặt trong tháp tổ Huệ Quang lại càng đặc biệt hơn.

Một công trình nghệ thuật văn hoá lớn luôn luôn đòi hỏi sự cẩn trọng đến từng chi tiết nhỏ. Chúng ta đã có bài học về tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ, về tượng Lý Thái Tổ ở Hồ Gươm cứ dăm bữa nửa tháng lại phải trùng tu cạo mốc, đắp nứt. Không lẽ đến tượng Trần Nhân Tông chúng ta lại định học thêm một bài học mới?

• Trần Ngọc Linh

Ý kiến của bạn?