Medvedev sẽ bảo vệ lợi ích của Nga thế nào?

Tổng thống Nga Medvedev trong lần thăm căn cứ tên lửa ở vùng Ivanovo, ngày 15/5. Ảnh: Reuters.

Liệu tân tổng thống Nga có bảo vệ các lợi ích quốc gia của Nga một cách không khoan nhượng giống người tiền nhiệm Vladimir Putin? Câu hỏi này được RIA Novosti đã đặt ra cho các chính khách, nhà báo và chuyên gia nghiên cứu chính trị.

Theo bà Isabelle Facon, nhà nghiên cứu, làm việc tại Quỹ Nghiên cứu chiến lược của Nga, câu hỏi này rất hấp dẫn bởi ông Medvedev đã nhiều lần nhấn mạnh rằng chính sách đối ngoại thuộc thẩm quyền của tổng thống. Điều đó đồng nghĩa với việc ông sẽ thực hiện đầy đủ chức năng này.

Nhưng đây cũng là một câu hỏi khó bởi tân tổng thống Nga chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại. Về các vấn đề đã gây căng thẳng nhiều nhất với các nước phương Tây trong những năm vừa qua – như Kosovo, dự án lá chắn tên lửa của Mỹ ở châu Âu, NATO mở rộng, vị lãnh đạo trẻ của Nga nhấn mạnh rằng quan điểm của ông giống với người tiền nhiệm Vladimir Putin.

Về việc sử dụng năng lượng như một công cụ đạt được sức mạnh và tầm ảnh hưởng, thậm chí là để gây sức ép, ông vẫn chưa có tuyên bố công khai, nhưng khó mà tưởng tượng rằng sau khi từng nắm giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng quản trị của tập đoàn dầu khí khổng lồ Gazprom, ông lại “giữ khoảng cách” với chính sách này.

Mọi thứ có thể thay đổi về hình thức. Ông không phải là một cựu nhân viên KGB. Nếu Medvedev có thể thoát khỏi ảnh hưởng của các “siloviki”, đường hướng đối ngoại của ông có thể bớt thẳng thừng với phương Tây. Hơn nữa, các cuộc bầu cử đã diễn ra và trong tương lai gần sẽ không có, nên chính quyền không cần đến quân bài “chống cự” phương Tây để thu hút cử tri Nga nữa.

Nhưng về căn bản, những thay đổi sẽ không nhiều. Bởi chính sách của ông Putin, dựa trên nguyên tắc bảo vệ nền độc lập, chủ quyền và ưu tiên lợi ích quốc gia, không phải là một hiện tượng mang tính thời cuộc: nguyên tắc ấy được đa số giới lãnh đạo chính trị cũng như dân chúng Nga đồng tình. Vả lại, đường hướng này không chỉ liên quan đến các quan hệ với phương Tây, mà còn với các nước lớn, nhất là Trung Quốc.

Về phần mình, giáo sư chính trị quốc tế của Đại học Gand, ông Rik Coolsaet, nhận định: trong tám năm, cựu Tổng thống V. Putin đã biến nước Nga từ một đối tác nhỏ phụ thuộc vào Mỹ thành một cường quốc có ý thức, luôn khẳng định lợi ích của mình một cách quả quyết, nhưng đồng thời không bao giờ nghi ngờ khả năng hợp tác với phương Tây. Nhiều quan sát viên trong những năm gần đây chỉ thấy vế đầu và nhiều lần bày tỏ lo ngại rằng Nga và phương Tây đang đứng bên bờ vực một cuộc chiến tranh lạnh mới.

Đây không phải là quan điểm thuần túy của phương Tây. Tháng 4/2005, Chương trình International Policy Attitudes (PIPA) đã hỏi 23.000 người ở 23 quốc gia về thái độ của họ đối với Nga. Kết quả là chỉ tại 5 quốc gia, đa số người đánh giá tốt, còn 14 quốc gia khác thì nghĩ ngược lại.

Vậy, liệu Medvedev có áp dụng những cách thức mềm dẻo hơn trong đối ngoại? Còn quá sớm để đưa ra câu trả lời. Nhưng nếu lịch sử của các siêu cường cho chúng ta một bài học, thì đó là: quyền lực mềm đóng một vai trò siêu quyền lực. Lực lượng quân sự đôi khi cần thiết, nhưng trong đa số các trường hợp là chưa đủ để giúp các quốc gia được mang cái mác “cường quốc”. Sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng chính trị cũng rất quan trọng, thậm chí quan trọng hơn cả sức mạnh quân sự, và có thể đóng vai trò sắp xếp trật tự thế giới.

Điều mà Medvedev sẽ không thay đổi, đó là đường lối chính trong chính sách đối ngoại của Nga, mà người tiền nhiệm đã vạch ra. Người ta vẫn thường nhắc lại bài diễn văn mà Putin đã đọc hồi tháng 2/2007 tại Munich. Bài diễn văn này cho thấy hai nền tảng cơ bản. Một mặt là sự đảm bảo được tìm lại và thậm chí là niềm tự hào đối với vị thế mới của Nga sau những năm bị tan rã dưới thời Elsin. Sự thiết lập lại trật tự nội bộ, sự trở lại của niềm tin vào một tương lai quốc tế và quốc gia, sự khởi động lại nền kinh tế và sự xuất hiện một tầng lớp trung lưu ngày càng đông đã tạo ra một nền tảng ổn định bên trong cho một nền chính sách đối ngoại minh mẫn. Dù điều này có làm hài lòng phương Tây hay không, nhưng chắc chắn nó sẽ không bị thay đổi dưới thời Medvedev.

Nhưng mặt khác,bài diễn văn Munich cũng cho thấy lựa chọn mà nước Nga “mới” có thể mang lại cho phương Tây. Nhiều nước phương Tây còn chưa tính đến mặt này. Ông Putin đã bày tỏ điều đó trong bài diễn văn nổi tiếng của mình bằng việc bảo vệ vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong lĩnh vực hòa bình và an ninh quốc tế. Ông tuyên bố ủng hộ việc củng cố chủ nghĩa đa phương, ủng hộ một chế độ không phổ biến vũ khí và phi quân sự hóa không gian và ủng hộ luật pháp quốc tế nói chung. Nhưng ông đồng thời gợi ý về khả năng thiết lập một trật tự thế giới mới xung quanh các nước đang lớn mạnh. Các đồng minh trong khu vực xung quanh các nước mạnh, như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil, có thể tạo thành cơ sở cho một cấu trúc kinh tế và chính trị mới. Cấu trúc này phản ánh sức mạnh đang lớn của những nước đang phát triển và ảnh hưởng ngày càng giảm của phương Tây. Đây gần như một bản copy chính xác trật tự thế giới của thế kỷ XIX, được thiết lập xung quanh những người chơi chính, mạnh và mỗi người có một vùng ảnh hưởng riêng.

Phương Tây đánh giá thấp cách nhìn thế giới của người Nga. Cuộc chiến tranh Iraq, sự mở rộng NATO sang phía Đông (sắp với tới cả Ukraina và Gruzia), các cuộc tranh cãi về lá chắn tên lửa, tuyên bố đơn phương độc lập của Kosovo là những ví dụ điển hình cho cách ứng xử kiểu đơn phương và quyết đoán của phương Tây, không tính đến các lợi ích của Nga. Liệu điều đó có tạo ra một sự hợp tác bền vững giữa phương Tây và Nga? Không hẳn, nhưng điều đó cho thấy rõ Nga đã lựa chọn hợp tác khi có thể và đối đầu khi không thể làm khác.

Bạch Dương (theo RIA Novosti)