Mời tham gia diễn đàn: Giá trị xã hội của doanh nhân

 - Thế giới đang trong cơn bão khủng hoảng tài chính. Việt Nam đang trong cuộc điều tra về doanh nghiệp phá hoại môi trường. Trung Quốc đang gặp vụ bê bối về cho chất độc vào sữa… Trong khi đó, ngày Doanh Nhân Việt Nam, ngày 13/10 đang đến.

VietNamNet xin mời bạn đọc tham gia diễn đàn về trách nhiệm xã hội của doanh nhân. Hàng loạt các vấn đề đang được nêu ra, mong bạn đọc cũng như chính doanh nhân hãy nói lên những suy nghĩ của mình.

Còn “nhà từ thiện thứ nhì thế giới” thuộc về Bill Gates, người giàu nhất thế giới hiện nay. Ước tính trong cuộc đời mình, ông đã tặng (và cam kết tặng) từ thiện hơn 28 tỉ USD, tương đương 48% tài sản của mình.

Chính nhờ ông mà các trường đại học Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ, Thái Nguyên mới có những trung tâm thông tin thư viện hoành tráng trị giá nhiều triệu đô la. Ít ai biết, vì ông không để tên mình gắn lên bất cứ công trình nào do ông tặng. 

Có phải đó là trách nhiệm xã hội của doanh nhân?

Doanh nhân là ông chủ hay người làm thuê?

Những câu chuyện trên rất nhiều trên thế giới, nhưng có thể còn quá xa xôi với Việt Nam. Trước khi nói về trách nhiệm xã hội, chúng ta vẫn đang loay hoay định nghĩa hai chữ doanh nhân.

Một người khá rạch ròi trong câu chuyện này, đó là ông Đoàn Nguyên Đức. Ông xác định chỉ là chủ số cố phần của mình trong công ty Hoàng Anh Gia Lai. Còn chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản trị chỉ là làm thuê cho cổ đông. Chính vì vậy, khi mua máy bay riêng thì ông nói rõ đây là mua bằng tiền túi của mình, không phải tiền công ty. 

Còn có những giám đốc doanh nghiệp nhà nước thì cũng phải xác định mình chỉ là người làm thuê cho toàn dân, vì doanh nghiệp thuộc về sở hữu toàn dân. Dù có quyền đến đâu đi nữa, thì đó cũng là quyền do nhân dân ủy thác.

Một ông chủ khi đem tặng tài sản được tôn vinh. Còn người làm thuê lại không được hưởng như vậy. Đây là điều đáng làm rõ. Nhưng liệu làm rõ ra thì có làm giảm động cơ làm từ thiện của các doanh nghiệp?

Đâu là trách nhiệm xã hội của doanh nhân

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận trách nhiệm xã hội của doanh nhân ở việc làm từ thiện, thì có lẽ cách hiểu này quá hạn hẹp, thậm chí sai lệch.

Nhà quản trị học nổi tiếng là Peter Drucker nói: “Một công ty thua lỗ là công ty thiếu trách nhiệm xã hội”.

Nhà kinh tế được giải Nobel, giáo sư Milton Friedman cũng phát biểu “Có một và chỉ duy nhất một trách nhiệm của doanh nghiệp: sử dụng các nguồn lực, để tham gia các hoạt động đề ra nhằm tăng cường lợi nhuận, trong phạm vi luật chơi”.

Trong ba tuần qua, hệ thống chính trị của Mỹ và Châu Âu đã không ít lần bàn luận đến thuật ngữ “hạ cánh vàng”. Các ngân hàng phá sản, còn lãnh đạo ngân hàng mỗi người bỏ túi hàng chục triệu đô la tiền lương, thưởng, và tiền bồi thường vì bị ngưng hợp đồng trước thời hạn.

Cho dù số tiền đó là minh bạch và hợp luật, cho dù số tiền đó có được đem tặng từ thiện… Nhưng liệu các vị lãnh đạo đó có được coi là có trách nhiệm xã hội, khi doanh nghiệp của các vị doanh nghiệp thua lỗ?

Lợi nhuận có phải là tất cả?

Có một câu phát biểu khác của Henry Ford “Một doanh nghiệp chẳng làm ra gì khác ngoài tiền, thì đó là loại doanh nghiệp nghèo nàn”.

Những doanh nghiệp như Vedan có thể làm ra rất nhiều tiền, làm công tác xã hội có thể cũng nhiều. Nhưng đến nay ai nói là họ có trách nhiệm với xã hội? Hơn thế nữa, các vị “doanh nhân” trong đó sẽ nói gì với bạn bè, đồng nghiệp, và con cái trong gia đình họ? 

Tôn vinh gia đình doanh nhân Trịnh Văn Bô (ảnh: Phạm Hải)

Trước đây, vào thời bao cấp, lại có nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, nhưng được biện minh là đảm bảo tốt các lợi ích xã hội: tạo nhiều công ăn việc làm, cung cấp nhà tập thể cho công nhân, tiết kiệm ngoại tệ cho đất nước, góp phần vào công cuộc này hay công cuộc kia… Liệu tất cả những mục tiêu phụ đó, cộng lại có đủ thay thế cho mục tiêu chính? 

Ngày nay, có những doanh nhân mua xe ôtô hàng triệu đô la, hàng năm dẫn cả gia đình đi nghỉ mát ở Thụy Sĩ, trong khi công nhân viên trong chính doanh nghiệp của mình vẫn ở nhà ổ chuột và sống với mức lương tối thiểu. Doanh nhân như vậy giàu hay nghèo?

Có những doanh nhân để khỏi mất hết những đồng vốn cuối cùng, để công nhân không phải bỏ doanh nghiệp ra đường, họ lại phải chấp nhận một chút khai gian, một chút đi cửa sau, một chút đưa phong bì... Và cái một chút, đó có khi không dừng lại ở một chút. Chúng ta lên án họ thế nào đây?

Hàng năm đến ngày 13/10 chúng ta lại làm lễ tôn vinh doanh nhân. Không chỉ là những người lên nhận hoa trước ống kính truyền hình, mà tôn vinh tất cả những người đang dốc sức làm giàu cho đất nước và cho chính mình.

Nhưng phải chăng chúng ta tôn vinh mà vẫn chưa định nghĩa rõ giá trị của doanh nhân? Phải chăng chúng ta vẫn chưa cảm thông hết với những khó khăn gian khổ, với những giọt nước mắt cố giấu của họ?

VietNamNet xin mời bạn đọc cùng tham gia diễn đàn thảo luận.

• VietNamNet

   

  Bài tham gia Diễn đàn xin viết có dấu với bất kỳ loại font tiếng Việt nào