Nữ đánh bom tự sát ở Iraq và nỗi đau để lại

Wenza Ali Mutlaq chậm rãi bước trên con phố dài nơi có nhiều tòa nhà văn phòng Chính phủ. Những cơn gió nóng làm áo cô bay phần phật. Cô đi qua những hàng rào bê tông dựng nên nhằm ngăn chặn các vụ đánh bom tự sát bằng ôtô...

Nạn nhân vụ đánh bom tự sát do phụ nữ tiến hành tại tỉnh Diyala

Đột nhiên, có xe cảnh sát phóng vọt lên. Một cảnh sát bước ra hỏi chuyện cô. Và sau đó, cuộc sống của họ chấm dứt, chỉ còn lại những thi thể rách nát. Họ cùng 14 người khác đã thiệt mạng bởi chính khối thuốc nổ Mutlaq mang trong người.

Mutlaq, đang ở độ tuổi 30, người thực hiện vụ tấn công được ghi lại trong một cuốn video an ninh, là phụ nữ thứ 18 thực hiện việc đánh bom tự sát tại tỉnh Diyala, nơi thường xuyên xảy ra các vụ đánh bom tự sát do nữ giới tiến hành, nhiều hơn mọi tỉnh khác của Iraq.

Khi kẻ đánh bom tự sát là phụ nữ 

Những phụ nữ trở thành kẻ đánh bom thường là người đã mất người thân - chồng, anh em trai hoặc con trai - trong cuộc chiến tại Iraq, vì bản thân họ là kẻ đánh bom tự sát hoặc vì bị lực lượng an ninh Mỹ, Iraq bắt giữ.

Mutlaq không là một ngoại lệ: anh trai cô đã từng giống cô, đã làm nổ tung khối thuốc mang trong người ngày 10/6 nhằm vào lực lượng Chính phủ Iraq. “Có một xu thế tôi nhìn thấy, đó là mối quan hệ của những người phụ nữ đánh bom tự sát với nam giới là thành viên mạng lưới Al Qaeda tại Iraq, bị bắt giữ hoặc bị giết", một nhà phân tích quân sự kỳ cựu nói.

Sự lệ thuộc của phụ nữ trong các gia đình nông thôn bảo thủ dòng Sunni tại Diyala đã làm cho họ đặc biệt tổn thương và nhạy cảm trước áp lực, Sajar Qaduri, một thành viên Hội đồng tỉnh Diyala cũng là phụ nữ duy nhất trong ủy ban an ninh của tỉnh, cho biết.

“Mặc dù bản thân họ là kẻ đánh bom với mục đích giết hại người khác, nhưng tôi vẫn cảm thấy họ mới thực sự là nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố", Qaduri, một người Shiite có chồng bị bắt cóc cách đây hai năm tới nay chưa biết tin tức, nói. “Chỉ những phụ nữ tuyệt vọng, trong tình trạng không còn gì níu kéo, mới làm như thế. Đối mặt với vấn đề này, thật không dễ dàng gì’.

Cô nhấn mạnh: “Xã hội phương Đông không giống như ở phương Tây, có rất nhiều trường hợp mất chồng hoặc chồng bị giam cầm và người vợ cảm thấy không còn chọn lựa nào khác, lâm vào bước đường cùng".

Phụ nữ đánh bom tự sát không phải là hiện tượng mới tại Iraq hay ở nơi nào khác, tuy nhiên không phải chiếm đa số. Kể từ năm 2003, theo thống kê của quân đội Mỹ, có 43 phụ nữ thực hiện các vụ đánh bom liều chết tại Iraq - chiếm tỉ lệ rất nhỏ trong tổng số các vụ đánh bom tự sát.

Nữ đánh bom tự sát thực sự không phải là xu thế cho tới năm 2007, thời điểm có 8 trường hợp phụ nữ đánh bom ở Iraq. Nhưng hầu hết, các nữ sát thủ đều ở độ tuổi rất trẻ (từ 15-35), và các vụ đánh bom họ gây ra đều bị cho là liên quan tới Al Qaeda tại Iraq.

Diyala là một "thành trì" của mạng lưới này kể từ khi tách khỏi tỉnh Anbar năm 2004. Sức "hấp dẫn" của địa phương này khá rõ: C những nơi ẩn náu kín đáo ở những lùm cây cọ và vườn cây ăn quả, dân số chủ yếu là người Sunni,trong đó có rất nhiều người ủng hộ Saddam Hussein và "đồng cảm" với lực lượng nổi dậy.

Tuy nhiên, năm ngoái, lực lượng Mỹ và Iraq đã có thành công lớn trong việc tìm diệt các thành viên của mạng lưới Al Qaeda tại Iraq ở trong tỉnh, phát hiện ra nhiều âm mưu tấn công lớn. Sự gia tăng của những vụ đánh bom tự sát do phụ nữ thực hiện trùng khớp với thời gian và các địa điểm mà lực lượng Al Qaeda tại Iraq bị hao tổn nhân sự tại Diyala, Baghdad và Anbar.

“Al Qaeda luôn thay đổi, tìm ra những phương pháp hoạt động mới", Ghanem al-Khoreishi, cảnh sát trưởng Diyala nói. “Khi chúng tôi tiêu diệt chúng, chúng bắt đầu sử dụng cách thức khác. Chúng sử dụng phụ nữ vì phụ nữ được đối xử mềm mỏng hơn nam giới, và khó kiểm tra kỹ càng ở những điểm an ninh".

Mặc dù các sĩ quan cảnh sát, chính khách, nhà phân tích quân sự Mỹ, phụ nữ Iraq khi được phỏng vấn, đều đưa ra quan điểm khác nhau về hiện tượng này. Nhưng nhiều người đồng ý rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc nữ giới tham gia đánh bom tự sát là do truyền thống, tính bảo thủ của các gia đình, xã hội ở nông thôn Iraq.

Cuộc sống lạc hậu

Ở vùng nông thôn Diyala, hầu hết phụ nữ không thể hình dung nổi thế giới bên ngoài những vùng trồng cọ. Đi từ làng này qua làng khác có khi mất cả giờ đi bộ, không điện thoại, di động thường xuyên mất sóng... Phần lớn phụ nữ không biết chữ.

“Hầu hết những người đánh bom tự sát là nữ đều đến từ các làng này", Tướng Abdul Karim al-Rubaie, phụ trách trung tâm điều khiển quân sự Iraq tại Diyala, nói. “Họ sống cuộc sống rất truyền thống, hầu như không có quyền lợi gì. Vì lý do này, quan niệm và tư tưởng của họ rất hạn chế, nhỏ hẹp".

Khi Al Qaeda tại Iraq đẩy mạnh hoạt động ở các làng của Diyala vào cuối năm 2004, rất nhiều gia đình đã phải nhờ tới các phần tử cực đoan để bảo vệ chính mình.

“Trong những gia đình này, họ cũng là các phần tử khủng bố, cuộc trò chuyện trong bữa tối là về các vụ đánh bom tự sát, về chất nổ, về cách tạo thiết bị gây nổ", Ali Ismari Fateh, một sĩ quan cảnh sát, người tham gia vào hàng trăm buổi thẩm vấn các phần tử tình nghi cho biết.

Bà Qaduri, thành viên hội đồng của tỉnh, tin rằng, nguyên nhân bị lạm dụng tình dục có thể liên quan tới hiện tượng phụ nữ đánh bom tự sát. Rất nhiều gia đình đã gả con gái cho các lãnh đạo Qaeda địa phương - như những Tiểu vương - khi con gái họ mới 14, 15 tuổi. Trong một số trường hợp, các cô gái bị buộc vào một hợp đồng hôn nhân phải cưới một Tiểu vương, khi người này chết hay bị bắt, họ sẽ phải cưới người kế nhiệm.

Cùng thời điểm đó, người dân ở Diyala nói rằng, các chiến binh của Al Qaeda tại Iraq liên tục tuyên truyền tư tưởng Hồi giáo cực đoan vào dân cư. Từ 4 năm trước, họ đã có các lớp học tôn giáo cho nam giới và nữ giới. “Thậm chí ở Baquba, cháu gái tôi cũng đi học vài lớp và bị lung lay", Shamaa Abad al-Kader, Hiệu trưởng một trường nữ sinh ở Muqdadiya cũng là một thành viên trong hội đồng tỉnh Diyala, nói.

“Họ tập trung mọi người trong làng, họ đưa phụ nữ tới Baquba và dạy họ những bài học cư xử", bà Kader nói. “Những người đàn ông Al Qaeda vào các trường học, vào nhà thờ Hồi giáo và buộc mọi người phải nghe họ. Cháu gái tôi kể có một người đến trường của nó, có bộ râu dài và luôn mang kiếm bên mình".

Những bài học tôn giáo, việc tuyển mộ nhân lực, những lời hứa kèm theo đe dọa, sự đảm bảo mọi người sẽ lên thiên đường nếu họ chết cho đạo Hồi - đôi khi là giấc mơ cho rất nhiều người nghèo đói, không học vấn.

Trong một số trường hợp, vấn đề không chỉ ở việc áp lực với những phụ nữ dễ tổn thương. Cảnh sát trưởng Khoreishi kể, một phụ nữ đã tới đồn cảnh sát yêu cầu được bảo vệ, vì cô bị ép phải trở thành kẻ đánh bom tự sát, cô được huấn luyện dùng thuốc nổ bởi hai thành viên của Al Qaeda tại Iraq, trong đó một người là thân nhân của cô.

Theo cảnh sát Iraq, có số ít vụ phụ nữ mang thuốc nổ trong người và kích nổ bằng thiết bị điều khiển từ xa. “Có hai cách thực hiện vụ đánh bom tự sát, có nút gây nổ bản thân kẻ đánh bom tự bấm, và thứ hai là thiết bị điều khiển từ xa", Fateh nói. “Họ đi theo người phụ nữ đánh bom tự sát, nếu họ thấy cô ấy có vẻ sợ hãi, thì họ sẽ kích nổ".

Theo bà Qaduri, cần phải nắm rõ lai lịch cơ bản của những phụ nữ có khả năng trở thành kẻ đánh bom tự sát. Nếu một phụ nữ có một thành viên nam trong gia đình bị giết, và người này ở trong nhóm Al Qaeda tại Iraq hay những tổ chức liên quan, thì đó là dấu hiệu cảnh báo rằng, cô hoặc những thành viên nữa khác trong gia đình rất có thể trở thành một kẻ đánh bom liều chết.

Bà Qaduri mơ ước thực hiện một chương trình giúp đỡ phụ nữ, đưa họ ra khỏi nhà và giúp họ có nơi nương tựa, để họ không làm tổn hại bản thân mình cũng như người khác. "Chúng ta có thể dự báo một phụ nữ là kẻ đánh bom tiềm năng, nhưng chúng ta lại không có bằng chứng cụ thể để có thể bắt giữ những người như thế", bà Qaduri nói.

Cuộc sống của Mutlaq là minh chứng cho lời nói của bà Qaduri.

Lớn lên ở khu vực nông thôn Buhriz, phía bắc Diyala. Anh trai và chồng của Mutlaq trở thành những Tiểu vương có thế lực. Buhriz là một trong những khu vực xảy ra nhiều bạo lực nhất tại Diyala năm 2005 và 2006 - giai đoạn hầu như có các vụ đánh bom hàng tuần.

Tháng sáu năm ngoái, chồng Mutlaq bị giết tại Baquba. Một năm sau, anh trai cô đã thực hiện vụ đánh bom tự sát nhằm vào quân Chính phủ.

Mười hai ngày sau, Mutlaq ra đi đơn độc giữa những hàng rào bê tông...

• Kỳ Thư (Theo Nytimes)