Obama học nói "hai không" trong năm 2009

Được coi là niềm hy vọng mới của nước Mỹ, nhưng trong năm 2009 Obama sẽ phải học cách nói "Không" cả ở trong nước lẫn nước ngoài, do vậy sẽ mang lại không ít sự thất vọng đối với các cử tri Mỹ lẫn những người ủng hộ ông ở các nơi khác trên thế giới.

Tổng thống mới đắc cử Obama (Ảnh: AFP)

Khi Obama nhìn vào đám đông reo hò tại lễ nhậm chức vào ngày 20/1/2009, vị Tổng thống da màu đầu tiên của nước Mỹ này có lẽ sẽ lại hồi tưởng về chiến dịch vận động tranh cử mang tên ’’Thay đổi’’ của ông.

Tuy nhiên, sự thay đổi sẽ hạn chế những việc mà ông Obama có thể làm trong năm 2009. Rõ ràng nhất là sự thay đổi lớn về nền kinh tế: Trong khi ông Bush thừa hưởng một ngân sách thặng dư năm 2001, thì năm 2009 thâm hụt ngân sách của Mỹ được dự đoán lên tới 1 nghìn tỷ USD.

Về đối ngoại, trong năm 2000, Mỹ vẫn hòa bình với thế giới. Còn năm 2009, quân đội Mỹ đang phải chiến đấu ở Iraq và Afghanistan và sức mạnh đang chuyển dịch từ Mỹ sang các nền kinh tế tăng trưởng nhanh như Trung Quốc và Ấn Độ.

Cách ông Obama đối phó với những thay đổi rất khác biệt này sẽ quyết định thành công của nhiệm kỳ Tổng thống của ông. Ông sẽ phải bắt đầu đưa ra những lựa chọn. Nhiều lựa chọn có thể khiến đảng Dân chủ cũng như một số người ủng hộ ông nhiệt liệt nhất trên thế giới thất vọng.

Trọng tâm chính trong năm 2009 sẽ là nền kinh tế. Ông Obama đã hứa hẹn nhiều điều đối với nhiều người. Ngay cả khi sẵn có trong tay nhiều tiền hơn, ông sẽ phải tập trung vào một vài việc cốt lõi, chẳng hạn như cắt giảm thuế cho tầng lớp trung lưu và kế hoạch chăm sóc y tế toàn dân.

Và ngân khố cạn kiệt sẽ là một lời cáo lỗi hoàn hảo để thoát khỏi những cam kết tốn kém hơn mà ông đã đưa ra.

Tuy nhiên, sự thất vọng sẽ tăng lên, đặc biệt là trong đảng của ông. Với nền kinh tế suy thoái, sẽ có nhiều nghị sĩ trong Quốc hội muốn thực hiện chính sách bảo hộ mậu dịch - việc không nên làm và cần phải chống lại.

Các nghiệp đoàn sẽ yêu cầu ban hành các quy định lao động mới, các luật sư muốn các đạo luật về nghĩa vụ pháp lý, những nhà bảo vệ môi trường sẽ tổ chức các chiến dịch mới. Tất cả những việc này có thể làm chậm lại sự phục hồi kinh tế.

Một lo ngại đặc biệt về Obama là trong sự nghiệp chính trị khá mới mẻ của ông, ông chưa bao giờ vượt qua được đảng Dân chủ về bất kỳ một vấn đề quan trọng nào.

Do vậy, ông sẽ cần bắt đầu nói không với đảng Dân chủ trong năm 2009 nếu ông không muốn làm thất vọng nhiều cử tri độc lập - những người tin vào lời nói của ông trong chiến dịch vận động tranh cử rằng ông đại diện cho toàn bộ nước Mỹ.

Có thể nói, đối với Obama, những mong đợi của nước Mỹ về chính sách đối nội là quá cao. Chính sách đối ngoại cũng vậy. Tổng thống Obama sẽ bị các sự kiện ngoài nước thử thách.

Lại một lần nữa, đảng Dân chủ sẽ là một vấn đề. Đảng này mong đợi Tổng thống mới sẽ rút lính Mỹ khỏi Iraq một cách nhanh chóng và suôn sẻ. Đó là việc mà ông Obama từng hứa. Tuy nhiên, giờ đây dường như ông nhận ra rằng, vội vã rút quân khỏi Iraq sẽ là thảm họa đối với cả Iraq và uy tín của Mỹ trong khu vực.

Trong khi đó, ông cũng sẽ cần thuyết phục các cử tri Mỹ về chiến dịch quân sự ở Afghanistan: cơ hội thành công của phương Tây phụ thuộc vào việc đổ thêm quân vào Afghanistan chứ không phải rút bớt lính ra.

Nhanh chóng đóng cửa nhà tù ở Vịnh Guantanamo sẽ là một sự khởi đầu tốt. Tuy nhiên, những thứ khác mà thế giới kỳ vọng, chẳng hạn như một hiệp ước chống biến đối khí hậu mới, sẽ mất một thời gian dài.

Hòa bình ở Trung Đông sẽ còn xa vời vì Israel và Palestine cần phải đạt được những thỏa hiệp khó khăn. Obama cần xác định ông sẽ làm gì và cũng cần đòi hỏi nhiều hơn từ các đồng minh của Mỹ. Chẳng hạn việc rất ít đồng minh gửi thêm quân tới Afghanistan là một thất vọng lớn và ông nên nói to điều này.

Khi các sử gia nhìn lại nhiệm kỳ Tổng thống của Obama, có lẽ họ sẽ đánh giá ông nhiều nhất về việc liệu ông có thành công trong việc đưa các cường quốc đang nổi vào trật tự thế giới hiện nay hay không và liên kết họ đằng sau các giá trị phương Tây.

Cho tới khi Obama mãn nhiệm, giả sử vào năm 2017, các cường quốc như Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil chắc đã đóng vai trò lớn hơn trong nền kinh tế thời giới.

Hiện nay, các nước này không thuộc câu lạc bộ G8 và chỉ có Trung Quốc có chỗ trong Hội đồng Bảo an. Nếu Mỹ không thể tìm ra cách đưa Trung Quốc và Ấn Độ vào cấu trúc quyền lực toàn cầu hiện nay, những nước này sẽ hình thành những câu lạc bộ của riêng họ.

Cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay, cùng với uy tín sụt giảm của Mỹ trong 8 năm qua đã tạo lợi thế cho những người ủng hộ quan điểm rằng chủ nghĩa tư bản và nền dân chủ phương Tây là những mô hình lỗi thời, đầy khiếm khuyết.

Tổng thống mới của nước Mỹ sẽ phải khôi phục lại uy tín và các giá trị Mỹ. Đó sẽ là một tiến trình dài song ông Obama cần bắt tay vào việc đó ngay từ năm 2009.

• Minh Sơn (theo Economist)