Pháp lý cho định giá phần mềm - càng sớm càng tốt

Ông Vũ An Khang - Giám đốc Trung tâm Thẩm định giá - Bộ Tài chính.

- Tại Việt Nam đã có rất nhiều các dự án nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) ở các địa phương, Bộ, ngành, đơn vị đã và đang được triển khai. Hiệu quả của các dự án cũng phần nào cũng đã thấy.

Tuy nhiên nó cũng bộc lộ nhiều vấn đề đòi hỏi phải có sự điều chỉnh, sao cho việc đầu tư có hiệu quả cao nhất.

Định giá phần mềm là một bài toán khó đối với cả các cơ quan quản lý, thẩm định và doanh nghiệp. Nhưng công việc này thì cần phải tiến hành càng sớm càng tốt.
 
Khó nhưng quyết tâm vẫn làm được
 
Theo ông Vũ An Khang - Giám đốc Trung tâm Thẩm định giá - Bộ Tài chính, cho đến nay, việc thẩm định giá các sản phẩm phền mềm, Nhà nước vẫn chưa ban hành một văn bản nào để làm căn cứ, làm thước đo quy chuẩn chung đểtính giá sản phẩm phần mềm. Ngoại trừ năm 2003, Ban điều hành đề án 112 của Chính phủ có ban hành “Quy trình xây dựng và triển khai phần mềm ứng dụng thuộc đề án 112”, có hướng dẫn việc xác định và lập dự toán kinh phí xây dựng phần mềm ứng dụng thuộc phạm vi đề án 112, nhưng đã có những bất cập hạn chế.
 
Cái khó ở đây là do phần mềm là sản phẩm có tính chất vô hình, khác với các tài sản hữu hình khác. Do vậy, các thẩm định viên của Trung tâm chuyên thẩm định giá phần mềm với bề dày kinh nghiệm, cũng như đã có nhiều dịp học hỏi, nghiên cứu ở nước ngoài và qua trao đổi với các chuyên gia quốc tế, nên đã vận dụng “phương pháp chuyên gia” hay còn gọi “phương pháp thống kê kinh nghiệm” để thẩm định các phần mềm cơ sở dữ liệu, phần mềm hệ thống và phần mềm thông dụng. Đối với phần mềm ứng dụng chuyên ngành, việc thẩm định chủ yếu là thẩm định dự toán kết hợp “phương pháp chuyên gia” nêu trên. Dự toán phần mềm do đơn vị tư vấn hoặc đơn vị tự lập theo trình tự các bước cơ bản trong xây dựng phần mềm như:Xác định yêu cầu nghiệp vụ, Khảo sát, Phân tích, Thiết kế,Lập trình, Kiểm tra chức năng hệ thống, Triển khai cài đặt, Quản lý dự án.
 
Tuy nhiên, do chưa có định mức chuẩn ban hành, việc xác định quy mô, khối lượng công việc trong việc xây dựng các modul thành phần và đặc biệt là độ phức tạp của từng phần mềm ứng dụng một cách hợp lý, chính xác là rất khó.
 
Cũng theo ông Vũ An Khang, Nhà nước cần sớm xây dựng, ban hành một hành lang pháp lý làm cơ sở cho việc định giá sản phẩm phần mềm. Có như vậy thì nhà đầu tư mới kiểm soát được chi phí, tạo bình đẳng trong cạnh tranh, thúc đẩy thị trường phần mềm trong nước phát triển, đặc biệt là giúp nhà thẩm định giá đưa ra một mức giá phần mềm hợp lý nhất. Công việc này sẽ rất khó khăn, nhưng nếu quyết tâm sẽ làm được.
 
Có còn hơn không
 
Bàn luận về vấn đề này, ông Nguyễn Nhật Quang – Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Hài Hòa tỏ ra rất hứng thú. Theo ông Quang việc sớm tháo dỡ các rào cản để thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ thông tin CNTT hiện nay, cũng như nhằm hạn chế thất thoát lãng phí là một giải pháp tích cực, có tác dụng như là một trong những lời giải hữu hiệu, giúp ngành công nghiệp phần mềm nói riêng và ngành CNTT Việt Nam nói chung phát triển hơn, đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Nguyễn Nhật Quang.

Ông Quang cho rằng, vấn đề trước hết cần quan tâm là hiện nay chúng ta đang xây dựng một ngành công nghiệp phần mềm. Mà để phần mềm trở thành ngành công nghiệp tức là ngành phần mềm, trước hết cần có một quy trình sản xuất phần mềm có tính công nghiệp. Đây là một nguyên lý sơ đẳng của các ngành công nghiệp cổ điển. Tức là hoạt động sản xuất phải có nhiều người tham gia, có cả kỹ sư và đông đảo công nhân. Nếu sản xuất phần mềm mà vẫn được gọi là viết phần mềm, thì như vậy bản chất của nó sẽ chẳng khác gì hoạt động nghiên cứu khoa học, hay “viết văn”, theo đó vấn đề xác định đơn giá công lao động cũng sẽ rất trừu tượng.
 
Một khó khăn trước mắt mà mọi người nhìn thấy của ngành phần mềm Việt Nam hiện nay, đó là vấn đề nguồn nhân lực. Chúng ta đang được coi là rất thiếu nguồn nhân lực cho ngành này và nhiều ý kiến đã từng nêu là việc đào tạo chưa đáp ứng được với thực tiễn. Tuy nhiên, hiện nay thông thường phần lớn các doanh nghiệp khi tuyển dụng lao động, họ thường tuyển dụng kỹ sư phần mềm có khả năng làm tốt phần mềm từ A – Z, tức là đi tìm những con người có khả năng “đa năng” trong ngành sản xuất phần mềm, mà phàm là những con người có khả năng như vậy thì khá ít và được gọi là “nghệ nhân”. Thế nhưng vấn đề của đối với ngành phần mềm chúng ta hiện nay, là chúng ta cần kỹ sư, công nhân chứ không cần là nghệ nhân; chúng ta cần công nghiệp chứ không cần nghệ thuật. Do vậy chúng ta phải cần đến một quy trình sản xuất công nghiệp, nhằm phân bổ lao động một cách hợp lý, với tính chuyên môn cao.
 
Đồng thời do không có quy trình sản xuất công nghiệp, nên không phân định rạch ròi từng công đoạn sản xuất, dẫn đến vấn đề kiểm soát chất lượng cũng vẫn rất chung chung và lỏng lẻo. Cũng do không có quy trình sản xuất phần mềm, nên bản thân các doanh nghiệp sản xuất phần mềm cũng không thể xác định được chính xác giá thành sản phẩm. Như vậy, khái niệm “thị trường phần mềm” “công nghiệp phần mềm” trở thành trừu tượng và vẫn nằm ở phía trước.
 
Nếu không có được định mức đơn giá phần mềm thì theo tôi sẽ có 2 xu hướng xảy ra: Thứ nhất là phần đông các đơn vị không dám đầu tư, bởi không có căn cứ pháp lý, do đó dễ dẫn đến sai phạm cũng như không có sự bảo hộ về mặt pháp lý. Tình trạng này sẽ dẫn đến làm cản trở sự phát triển, ảnh hưởng đến kế hoạch thúc đẩy ứng dụng CNTT của Đảng và Nhà nước đã đề ra. Thứ hai, nếu cứ cố làm thì sẽ dẫn đến tình trạng dễ xẩy ra thất thoát, lãng phí… và cả 2 xu hướng này đều không ổn, cũng như không đáp ứng được nhu cầu của sự phát triển chung của nền kinh tế - xã hội. Do vậy việc ban hành quy định về định mức đơn giá phần mềm là rất cần thiết.
 
Có nhiều ý kiến đã cho thấy, vấn đề quan trọng hàng đầu – “nút gỡ” đầu tiên và chắc cũng sẽ là chìa khoá cho vấn đề chống thất thoát, lãng phí là vấn đề cần sớm ban hành một căn cứ làm cơ sở cho việc định giá sản phẩm phần mềm. Đây là vấn đề khó khăn, nhưng theo ông Quang, chúng ta có thể dùng phương pháp xây dựng và ban hành tạm thời, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, sửa chữa. Ban hành càng sớm càng tốt và rằng có còn hơn không, để giúp tháo gỡ khó khăn.

H.Sáu - L.Quang