Phó tổng thống có vai trò như thế nào tại Mỹ

Sự kiện ông Barack Obama công bố chọn chính trị gia lão luyện Joe Biden làm ứng viên phó tổng thống đã gây sự chú ý đặc biệt, do vai trò của nhân vật số hai trong chính quyền Mỹ ngày càng quan trọng.
> Các tiêu chí chọn ứng viên phó / Cách thức bầu cử tổng thống Mỹ

Bộ đôi lãnh đạo thuộc đảng Dân chủ thời còn tại chức: Tổng thống Bill Clinton (trái) và Phó tổng thống Al Gore. Ảnh: AP.

Hiến pháp Mỹ giao cho phó tổng thống hai trách nhiệm cơ bản. Thứ nhất, phó tổng thống là người điều hành mặc nhiên của thượng viện nhưng đây chủ yếu là một công việc mang tính thủ tục là chính. Trách nhiệm thứ hai quan trọng hơn là phó tổng thống có quyền thay thế tổng thống, nếu người này vì các lý do như qua đời, bị cản trở hay không có năng lực hành vi để hoàn thành nhiệm kỳ.

Trong trường hợp thứ hai, vị phó tổng thống sẽ được phép chỉ định người phó mới của mình và trình quốc hội thông qua. Trong lịch sử Mỹ gần đây từng xảy ra hai trường hợp này. Đó là vào năm 1945 khi phó tổng thống Harry Truman lên cầm quyền sau khi Tổng thống Franklin Delano Roosevelt qua đời, và năm 1963 Lyndon Johnson nhậm chức sau khi John Kennedy bị ám sát.

Dù là nhân vật số hai trong cơ quan hành pháp Mỹ và được bầu chung trên một tấm vé với ứng viên tổng thống trong mỗi kỳ bỏ phiếu, chức năng của phó tổng thống nhìn chung vẫn mang tính nghi thức. Phải tới 20 năm gần đây vai trò của chức vụ này mới tăng lên nhiều và một số vị phó tổng thống đã tạo dấu ấn riêng trên chính trường.

Đáng chú ý là trường hợp phó tổng thống thuộc phe Dân chủ Al Gore (nhiệm kỳ 1993-2001), người được đánh giá là một trong các vị phó tổng thống năng động bậc nhất trong lịch sử nước Mỹ. Dù bị coi là không hợp lắm với đệ nhất phu nhân Hillary Clinton, nhưng Al Gore đã thiết lập được một sự ăn khớp với cấp trên Bill Clinton.

Ông Al Gore, cựu thượng nghị sỹ bang Tennessee, cũng tạo dấu ấn trên vai trò phó tổng thống bằng một số cải cách quan trọng tại chính bang nhà trước đây và thúc đẩy hiệp định tự do thương mại với Mexico và Canana (ALENA). Sau khi thất bại trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm 2000, ông tiếp tục hoạt động năng động, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Một phó tổng thống khác cũng góp phần thay đổi vị thế và hình ảnh của chức danh này là ông Dick Cheney (nhiệm kỳ 2001-2009), người đã tại vị suốt hai nhiệm kỳ của Tổng thống đảng Cộng hòa George Bush. Nhờ quan hệ tin cẩn với tổng thống, ông Cheney chính là người đã chọn lựa nhiều thành viên trong chính phủ Mỹ và có ảnh hưởng lớn đến quyết định can thiệp quân sự vào Iraq, cũng như cuộc chiến chống khủng bố.

Phó tổng thống Lyndon Johnson tuyên thệ nhậm chức tổng thống ngay trên máy bay, sau khi John Kennedy bị ám sát năm 1963. Ảnh: RM.

Chiếc ghế phó tổng thống cũng thường là bước đệm để vào Nhà Trắng. Tổng cộng có 13 vị phó tổng thống Mỹ đã đi theo con đường này để rũ bỏ chữ "phó". Trong đó có 9 người thành công và trở thành chủ nhân của Nhà Trắng sau khi cấp trên của họ qua đời hoặc từ chức, 2 người được bầu trực tiếp làm tổng thống (Martin Van Buren năm 1836 và Bush cha năm 1988) và 2 người thất bại (Walter Mondale năm 1981 và Al Gore năm 2000).

Trong giai đoạn tranh cử, ứng viên phó tổng thống có vai trò khá quan trọng đối với ứng viên tổng thống. Do đó sự lựa chọn bạn đồng hành của mỗi ứng viên tổng thống có thể đáp ứng các chiến lược khác nhau. Thường thì các ứng cử viên phó sẽ bổ sung những phẩm chất còn thiếu cho ứng cử viên tổng thống. Ví dụ một người giàu kinh nghiệm chính trị quốc tế có thể liên danh với một chuyên gia về kinh tế.

Trường hợp ứng viên đảng Dân chủ Barak Obama quyết định chọn Joe Biden cùng liên danh tranh cử vừa qua nhằm bù đắp kinh nghiệm đối ngoại, vốn bị coi là điểm yếu của thượng nghị sĩ da màu này. Ông Biden đã kinh qua chức vụ chủ tịch Ủy ban đối ngoại của Thượng viện và là người rất có tiếng nói trong đời sống chính trị Mỹ được kỳ vọng là sẽ bổ sung rất nhiều lợi thế cho ứng viên Obama.

Trong một số trường hợp, lựa chọn ứng viên phó tổng thống cũng nhằm đem tới một lợi thế về địa lý. Năm 1960, John Kennedy giành chiến thắng trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng một phần là nhờ người phó Lyndon Johnson đã giúp ông thu phiếu của cử tri bang Texas.

Tuy nhiên, dù ứng viên phó tổng thống cũng rất được giới truyền thông quan tâm, vẫn có ít bằng chứng cho thấy người này có tác động thực sự đến những lá phiếu dành cho ứng cử viên tổng thống. Theo cuộc thăm dò mới đây do kênh CBS thực hiện, chỉ 30% cử tri Mỹ khẳng định người phó có thể ảnh hưởng đến lá phiếu bầu người lãnh đạo đất nước mới của họ.

Đức Đan (theo Le Figaro)