Khoa Học

Phóng xạ trong lương thực thực phẩm VN

Thứ năm, 2009-10-01 14:50:10 - Nguồn:

 – Điều tra, khảo sát “độ phóng xạ trong một số mặt hàng lương thực, thực phẩm (LTTP) xuất nhập khẩu chủ yếu ở Việt Nam” là nội dung của đề tài nghiên cứu mã số 11/09/NLNT được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu thuộc Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân sau hai năm 2007-2008.

Đề tài được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp ngân sách và tổ chức nghiệm thu trong tháng 9.2009 vừa qua.

Trong LTTP có chất phóng xạ?

Mô tả ảnh.
Lò phản ứng hạt nhân Đà lạt (Nguồn ảnh: Viện NLNTVN)

Để bảo quản lương thực và thực phẩm (LTTP), nhiều quốc gia đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có phương pháp chiếu xạ. Tức là chiếu lên LTTP bằng chùm tia gamma năng lượng dưới 2 triệu electron volt (2 MeV) phát ra từ nguồn cobalt-60 hoặc cesium-137, chùm tia Reungen với năng lương dưới 5 triệu electron volt (MeV) phát ra từ máy phát tia X, hoặc chùm electron với năng lượng dưới 10 triệu electron volt (MeV) phát ra từ máy gia tốc.

Một số người tiêu dùng băn khoăn liệu các loại LTTP chiếu xạ như vậy có tạo ra chất phóng xạ làm nguy hại đến sức khỏe hay không? Có thể trả lời là không, vì các loại tia bức xạ Reungen, gamma, electron có năng lập thấp như trên không thể tạo nên phản ứng hạt nhân để tạo nên chất phóng xạ mới trong các loại LTTP, hoặc nếu có thì hoàn toàn không đáng kể.

Trong khi đó, không phải ai cũng biết rằng trong bản thân thóc gạo, thịt cá … cũng như mọi vật chất khác trong tự nhiên vốn luôn chứa một lượng phóng xạ tự nhiên mà chúng có thể đo được. Đó là những nguyên tố phóng xạ thuộc các dãy Urani, Thori và đồng vị K-40. Ngoài ra, một số nơi có thể ô nhiễm những đồng vị phóng xạ nhân tạo gây nên bởi các vụ thử bom nguyên tử trên mặt đất nhiều năm trước, hoặc do các sự cố hạt nhân như Chernobyl, trong đó đáng chú ý hiện nay là đồng vị phóng xạ nhân tạo Cs-137.

Vì vậy, nồng độ phóng xạ trong LTTP vẫn là một chỉ tiêu mà người tiêu dùng quan tâm.

Mức giới hạn của nồng độ phóng xạ

Dĩ nhiên, chỉ khi nồng độ chất phóng xạ ở trong LTTP vượt qua một mức giới hạn (hay mức cho phép) nào đó thì khi thâm nhập vào cơ thể người qua con đường ăn uống mới ảnh hưởng tác hại đáng kể đến sức khỏe con người. Mức giới hạn đó tương đương mức cho phép theo các quy định của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cũng như Uỷ ban An toàn bức xạ quốc tế (ICRP).

Mô tả ảnh.
Phòng thí nghiệm ở Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân
(Nguồn ảnh: VietNamNet)

Các tổ chức quốc tế nói trên và các quốc gia như Mỹ, một số nước châu Âu. Nhật bản …đều xây dựng những chuẩn riêng, tổng quát hoặc chi tiết cho mỗi loại chất phóng xạ và mỗi loại lương thực thực phẩm.

Chẳng hạn, Uỷ ban An toàn bức xạ quốc tế (ICRP) đưa ra Mức liều hướng dẫn đảm bảo an toàn (PAG) và Mức nồng độ giới hạn (DILs) theo nhóm tuổi, trong thực phẩm trong thương mại theo đơn vị nồng độ Bq/kg đối với những chất phóng xạ nhân tạo.

Tuy nhiên, cũng theo hai tổ chức này thì hàm lượng chất phóng xạ dù nhỏ đều có thể gây ra một ảnh hưởng nhất định đến con người (tùy thuộc vào liều bức xạ do chúng gây nên) và cần hạn chế nồng độ này xuống mức càng thấp càng tốt trong khả năng hợp lý có thể (nguyên lý ALARA).

Theo nguyên lý này, người ta có khuynh hướng không ưa chuộng các loại LTTP có hàm lượng phóng xạ cao hơn nồng độ vốn có trong LTTP được nuôi trồng, canh tác theo kiểu truyền thống. Đặc biệt, các sản phẩm LTTP có chứa phóng xạ nhân tạo đang bị tẩy chay và cấm nhập khẩu, chẳng hạn các sản phẩm có xuất xứ từ vùng xung quanh nhà máy điện nguyên tử Chernobyl.

Trong hoàn cảnh hội nhập quốc tế, và nhất là khi trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại quốc tế (WTO), rào cản kỹ thuật về độ phóng xạ trong LTTP là vấn đề cần phải đặt ra nhằm chứng minh các sản phẩm của Việt Nam có độ phóng xạ thấp ở mức cho phép, đồng thời tránh nhập khẩu các sản phẩm có độ phóng xạ cao từ các nước khác.

Mục tiêu rõ ràng và kết quả tin cậy

Cũng vì đáp ứng yêu cầu nói trên mà Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép thực hiện đề tài “Điều tra độ phóng xạ trong một số mặt hàng lương thực, thực phẩm xuất nhập khẩu chủ yếu nhằm tiến tới xây dựng cơ sở dữ liệu về độ phóng xạ trong lương thực, thực phẩm Việt Nam”.

Một khối lượng lớn gồm 130 mẫu lương thực và thực phẩm trong nước và nhập ngoại đã được thu thập và phân tích. Các chỉ tiêu phân tích bao gồm các nhân phóng xạ tự nhiên trong chuỗi Uran, Thori, đồng vị K-40 và nhân phóng xạ nhân tạo Cs-137.

Các mẫu thu thập bao gồm các nhóm: a/ Nhóm xuất khẩu như gạo; chè và cà phê, c/ Nhóm nhập khẩu như sữa, d/ Nhóm LTTP tiêu thụ chủ yếu như rau quả ; đậu; ngô; khoai; sắn.

Phương pháp phân tích là dùng phổ kế gamma hiện đại nhất nước ta với detector Germani siêu tinh khiết (HPGeD). Bên cạnh việc xác định nồng độ phóng xạ của các đồng vị phóng xạ nêu trên, đề tài cũng đã tiến hành đo tổng hoạt độ phóng xạ phát tia alpha và beta của các mẫu nói trên bằng phương pháp đếm tổng alpha và beta.

Đề tài được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu thuộc Viện KH&KT Hạt nhân đã nhiều năm kinh nghiệm năm trong lĩnh vực phóng xạ môi trường, gồm các thành viên như: Nguyễn Quang Long, Trần Thị Tuyết Mai, Ngô Tiến Phần, Nguyễn Thu Hà, Đinh Thị Bích Liễu, Vương Thu Bắc v.v…

Mô tả ảnh.
Phổ kế gamma (Nguồn: TL)

Kết quả thu được bởi hai phương pháp nói trên đã được phối hợp so sánh với nhau. Ngoài ra, để bảo đảm độ tin cậy cao của số liệu thu được, việc kiểm tra chéo với sự phối hợp giữa các phòng thí nghiệm khác nhau trong nước cũng như quốc tế đã được tiến hành theo những quy tắc chặt chẽ theo những tài liệu hướng dẫn của IAEA.

Cụ thể, có thể dẫn ra đây một số kết quả tổng quát nhất:

a/ Hoạt độ phóng xạ K-40 trong các mẫu có giá trị trung bình là 255,3 Bq/kg; thấp nhất là 10,4 Bq/kg, cao nhất là 856,6,
b/ Hoạt độ phóng xạ Ac-228 trong các mẫu có giá trị trung bình là 1,3 Bq/kg, thấp nhất 0,3 Bq/kg, cao nhất là 9,0 Bq/kg,
c/ Hoạt độ phóng xạ Bi-214 trong các mẫu có giá trị trung bình là 1,1 Bq/kg, thấp nhất 0,3 Bq/kg, cao nhất là 3,1,
d/ Hoạt độ phóng xạ tổng beta trong các mẫu có giá trị trung bình là 110,9 Bq/kg, thấp nhất là 2,1 Bq/kg, cao nhất là 519,3,
e/ Hoạt độ phóng xạ tổng alpha trong các mẫu có giá trị trung bình là 31,9 Bq/kg, thấp nhất nằm dưới giới hạn xác định (ND), cao nhất là 306,7 Bq/kg,
g/ Hoạt độ phóng xạ tổng gamma trong các mẫu có giá trị trung bình là 369,6 Bq/kg, thấp nhất là 25,7 Bq/kg, cao nhất là 2029,1 Bq/kg.

Với kết quả tổng hợp ở trên cùng với nhiều số liệu, bảng số và đồ thị chi tiết khác, các tác giả của bản báo cáo trình bày trước Hội đồng nghiệm thu cấp Bộ có thể kết luận: Đối chiếu với các mức giới hạn quốc tế đưa ra, “nồng độ phóng xạ nhân tạo (Ac-228 và Bi-214) có trong LTTP nằm trong giới hạn cho phép xuất khẩu. Ngoài ra, nồng độ phóng xạ (tự nhiên) có trong LTTP Việt Nam là rất thấp theo quan điểm về an toàn bức xạ cho người sử dụng, và nằm ở mức chưa có thể gây ảnh hưởng có hại tới sức khoẻ cộng đồng”.

  • Trần Minh
,
Phiên bản cache tại địa chỉ:
Yêu cầu xóa tin