Rối nhiễu tâm trí tuổi học đường

Ở các nước phát triển, cứ 10 học sinh thì có một trẻ bị rối nhiễu tâm trí. Ở các nước đang phát triển, tỷ lệ ở mức cao hơn, có nước lên đến 20% như Ethiopia, Pe Ru, Ấn Độ. Tại Việt Nam, các nghiên cứu gần đây của Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển cộng đồng (Liên hiệp các Hội Khoa học & Kỹ thuật VN) đã chỉ ra gánh nặng rối nhiễu tâm trí là một vấn đề sức khỏe công cộng rất đáng quan tâm trong trường học.

Rối nhiễu tâm trí là gì?

Rối nhiễu tâm trí là tình trạng lệch lạc về sức khỏe tâm trí đã vượt qua ngưỡng tự điều chỉnh của cơ thể. Đây là một dạng rối loạn tâm thần. Trên thực tế, rối nhiễu tâm trí biểu hiện phức tạp, diễn biến dần dần nên dễ bị chẩn đoán nhầm sang các bệnh thực thể khác hoặc bị bỏ qua.

Trẻ bị rối nhiễu tâm trí cần được chẩn đoán sớm để loại trừ bệnh

Ở mức độ nhẹ, bệnh có biểu hiện rất chung chung như nhức đầu, mệt mỏi không có nguyên nhân rõ ràng, chán ăn, hồi hộp hoặc đau bụng, lo lắng quá mức, khả năng tập trung trong học tập kém đi, trí nhớ giảm... Thường giai đoạn này, bệnh không được phát hiện, hoặc phổ biến hơn, được chẩn đoán nhầm sang một bệnh thực thể khác như cúm, mất ngủ, suy nhược cơ thể, viêm họng, đau dạ dày, rối loạn giấc ngủ, rối loạn nhịp tim...

Tổ chức Y tế Thế giới đã tổng kết, 1/4 số bệnh nhân đến khám các bệnh tiêu hóa, tim mạch, xương khớp, thần kinh... ở các phòng khám đa khoa, thực chất không bị các bệnh trên, mà là bị rối nhiễu tâm trí.

Số đông rối nhiễu tâm trí, sau một thời gian dài có thể hồi phục. Một tỷ lệ nhỏ các đợt bệnh diễn biến mau dần, các triệu chứng xuất hiện rõ rệt và thường xuyên hơn,ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và học tập của trẻ. Trẻ trở nên rất khó tập trung trong học tập, học hành sa sút ở tất cả các môn bất chấp mọi cố gắng.

Những hậu quả đáng tiếc xảy ra với lứa tuổi học sinh như chán học, bỏ học, phá rối, bỏ nhà ra đi hoặctự tử, phần lớn bắt nguồn từ rối nhiễu tâm trí không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Phát hiện rối nhiễu tâm trí

Khác với các bệnh thực thể (chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào kết quả xét nghiệm), chẩn đoán rối nhiễu tâm trí chỉ có một cách duy nhất là dựa vào khám lâm sàng. Các xét nghiệm khác chỉ giúp để loại trừ các bệnh thực thể.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, việc chẩn đoán rối nhiễu tâm trí ở lứa tuổi học đường phải được bắt đầu từ gia đình và trường học. Trước những biểu hiện bất thường về hành vi ứng xử, tâm lý, tình cảm, thói quen sinh hoạt hoặc kết quả học tập của trẻ sút kém, cha mẹ, thầy cô giáo cần bình tĩnh theo dõi và tâm sự với trẻ, cùng phân tích tìm căn nguyên. Khi không có lý do hay giải thích xác đáng nào được đưa ra, phải nghĩ đếnrối nhiễu tâm trí và sử dụng bộ công cụ sàng lọc SDQ25.

SDQ25 là một bảng hỏi khoa học dùng cho phát hiện rối nhiễu tâm trí ở trẻ từ 4-16 tuổi, do tác giả Robert Goodman thuộc Viện tâm thần London đưa ra vào thập niên 90. SDQ25 có tỷ lệ phát hiện bệnh đúng và tỷ lệ loại trừ bệnh đúng đạt từ 70 đến 95% khi so sánh với kết quả khám chuẩn của chuyên gia tâm thần nhi khoa quốc tế.

Ở Việt Nam, trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển Cộng đồng đã tiến hành dịch thuật và đưa vào đánh giá thử nghiệm trên cộng đồng. Sử dụng SDQ25 sẽ nhanh chóng giúp các bậc cha mẹ hoặc nhà trường định hướng tình trạng sức khỏe tâm trí của trẻ.

Nếu trẻ có số điểm trên ngưỡng, cần đưa trẻ đến khám tư vấn ở phòng khám về dự phòng và chống rối nhiễu tâm trí. Tại đó, một nhóm các nhà tâm thần học, tâm lý học, bác sĩ nhi khoa sẽ tiến hành phối hợp đánh giá để đưa ra chẩn đoán chắc chắn và cùng gia đình, nhà trường phân tích, xác định yếu tố nguy cơ gây rối nhiễu tâm trí cho trẻ, từ đó tìm biện pháp khắc phục.

Theo B.S Trần Tuấn