Thấy gì ở đề thi môn Văn nhiều năm qua

Thí sinh làm bài thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: VNN

Đề thi môn Văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, theo nhận xét, đánh giá chung của nhiều thầy cô giáo, học sinh là vừa sức, đảm bảo tính chính xác, bám sát chương trình lớp 12, quán xuyến kiến thức văn học Việt Nam, văn học nước ngoài, vừa đảm bảo kiểm tra kiến thức văn học sử, tác giả, tác phẩm ở cả hai thể loại thơ, văn xuôi. Ở hai đề đều yêu cầu thí sinh vừa tái hiện kiến thức, vừa vận dụng kiến thức đã học để giải quyếtnhững câu hỏi, vấn đề đặt ra.

Theo nhiều thầy cô giáo bộ môn Văn thì đề thi tốt nghiệp môn Văn năm nay cũng như mười mấy năm về trước (kể cả tuyển sinh vào đại học, cao đẳng) luôn bộc lộ sự tồn tại, hạn chế và chưa phát huy được tư duy, sáng tạo của thí sinh, chưa có những đề tài mở, tự do hoặc tổng hợp để các em thoải mái thể hiện chính kiến, khả năng ý tưởng của mình.

Cách ra đề vẫn còn đơn điệu, rập khuôn, máy móc, thường giống y chang những câu hỏi, đề bài đã có sẵn trong tài liệu, các loại sách văn mẫu vốn quen thuộc với từng thí sinh. Ở mức độ kỳ thi tốt nghiệp, đương nhiên, không thể ra quá khó, quá cao như các kỳ thi tuyển chọn học sinh giỏi các tỉnh, quốc gia, nhưng ra đề sao để học sinh độc lập suy nghĩ, nói ra những điều mà các em thẩm thấu, rung cảm từ vấn đề, tác phẩm nào đấy trong chương trình. Đó là một khía cạnh nằm trong đặc trưng quan trọng của bộ môn văn học trong nhà trường, khác với các bộ môn khác.

Theo chúng tôi, nghĩ ra những cái có sẵn là chỉ vẽ đường cho nhiều học sinh học tủ, học vẹt, học thuộc lòng thuần tuý mà thôi. Đến lúc kiểm tra, thi thì tái hiện lại những cái không phải của mình nghĩ ra. Nếu trong trường hợp hội đồng coi thi, từ chủ tịch đến giám thị làm việc không nghiêm túc, tạo điều kiện thuận lợi để thí sinh mặc sức tung hoành, coi, chép tài liệu thì thí sinh tội gì mà không chép nguyên xi những bài viết cực hay, cực sâu sắc… của các vị giáo sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu, thầy giáo dạy văn học đáng kính chứ. Vì làm vậy sẽ tạo cho thí sinh một tâm lí an toàn và chắc chắn sẽ được giám khảo cho điểm cao, từ khá đến giỏi. Tự làm chi cho vô ích.

Qua theo dõi, chúng tôi nhận thấy, trong mười lăm năm qua, các đề thi môn Văn của kì thi tốt nghiệp THPT (kể cả đại học) hầu như đều rơi vào phần nghị luận văn học, còn nghị luận chính trị, xã hội thì chẳng thấy đâu, trong khi đó, phần môn làm văn lại có nhiều bài học đề cập đến nghị luận chính trị, xã hội, và trong 8 bài viết ở từng lớp học thuộc THCS và THPT thì có 2 bài yêu cầu về nghị luận chính trị, xã hội (Nhưng vì thành tích thi cử của cá nhân, nhà trường, hiếm có thầy cô giáo nào lại cho học sinh làm bài viết về nghị luận chính trị, xã hội đâu).

Chỉ ra đề kiểm tra, thi về nghị luận học, không chỉ thiếu tính toàn diện mà còn tạo ta nghịch lý. Nghịch lý ở chỗ: Hầu hết học sinh tốt nghiệp ra đời hay học tiếp đại học là không đi theo con đường văn chương, do đó hiệu quả ứng dụng loại văn nghị luận văn học vào cuộc sống của chính họ chẳng là bao. Lối nghị luận chính trị, xã hội lại là những hình thức rất gần gũi, phổ biến và cần thiết với đại đa số con em chúng ta. Được hiểu văn nghị luận chính trị, xã hội là những vấn đề hết sức cụ thể, sinh động về đạo đức, lối sống, nhân cách, ước mơ, lí tưởng…

Hầu hết các đề thi môn văn tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học lâu nay của nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới mà chúng tôi được biết là rất hay, yêu cầu thí sinh phải tư duy, sáng tạo nhiều, thường đặt ra các vấn đề rộng, lớn, mang tính thời sự, cấp thiết và gần gũi với đời sống của cộng đồng, dân tộc… thuộc về nghị luận chính trị, xã hội để thí sinh bày tỏ thái độ, suy nghĩ của mình.

Trong thực tế giảng dạy tại nhà trường THPT, khi ra những dạng đề bài tự do, đề bài nghị luận xã hội, chính trị, thầy giáo chúng tôi nhận thấy các em hứng thú, thích làm hơn các dạng đề bài về nghị luận văn học. Không có lí do gì để thí sinh của chúng ta cứ phải gồng mình lên nhai đi nhai lại (như bò nhai cỏ) mãi những đề kiểm tra, thi của thầy cô, của các bác ở Sở, Bộ giáo dục đào tạo vốn đơn điệu, gò bó, rập khuôn, có sẵn ở tài liệu, sách văn mẫu này, nọ.

Lợi của lối ra đề kiểm tra, thi như thế thì chẳng thấy đâu (lợi có chăng là dễ sản sinh tiêu cực, dễ làm bài, dễ đỗ tốt nghiệp… ) nhưng mặt tai hại thì chẳng thể nào lường hết, điều mọi người dễ thấy nhất đã làm cạn kiệt dần và tới một ngày nào đó sẽ huỷ diệt hoàn toàn sự tư duy, suy nghĩ độc lập, sáng tạo trong từng cá thể học sinh.

(theo GD&TĐ)