Thuốc lá vẫn quảng cáo dù bị cấm

Ngồi ở một quán cà phê trên đường Nguyễn Chí Thanh (Hà Nội), anh Toản, 32 tuổi, thấy trên bàn một tờ rơi lồng vào bảng thực đơn: khuyến mãi đặc biệt, muốn biết chi tiết xin hỏi nhân viên của quán. Toản hỏi và biết sẽ được ưu đãi giá nếu mua một loại thuốc lá.
> Cảnh báo trên vỏ bao thuốc quá nhẹ/ Mẹo cai thuốc thành công

Ngoài ra trong những lần ngồi cùng bạn bè ở một số quán, Toản cũng được một vài cô gái xinh đẹp mời mua thuốc. "Áo cô ấy mặc không in tên hay hình sản phẩm, nhưng những người hút đều nhận ra những màu đại diện cho thương hiệu thuốc lá đó" - anh Toản nói.

Thu, 23 tuổi, từng làm nhân viên tiếp thị thuốc lá, cho biết cô thường được "cài cắm" vào các quán nước, quán bia... Ngoài việc trả một số tiền nhỏ gọi là thuê chỗ, cô vẫn giúp thêm việc phục vụ khi đông khách, vì vậy các quán không phản đối. "Cứ có khách là bọn em mời, dù họ mua hay không thì họ cũng đã được biết đến sản phẩm. Hãng chỉ mất một số tiền rất nhỏ mà vẫn quảng cáo tốt, vì thuốc lá được chào mời tuy nhằm mục đích tiếp thị nhưng khách vẫn phải trả tiền" - Thu nói.

Tuy niềm nở ngọt ngào nhưng Thu và các tiếp thị viên thuốc lá khác được dặn tránh nói chuyện nhiều với khách, tránh bị chụp ảnh, bởi việc tiếp thị, khuyến mãi thuốc lá bị cấm hoàn toàn ở Việt Nam. Luật pháp cũng quy định, mọi hình thức quảng cáo thuốc lá đều không được phép, kể cả việc thể hiện trên các phương tiện quảng cáo một phần tên hay biểu tượng đủ để công chúng nhận ra một nhãn hiệu, sản phẩm thuốc lá. Tại nơi trưng bày, mỗi nhãn hiệu chỉ được phép để tối đa 1 gói và 1 tút thuốc.

Tuy nhiên, các hình thức quảng cáo, tiếp thị thuốc lá trá hình vẫn xuất hiện khắp nơi. Trên các dãy phố, mọi người dễ dàng bắt gặp các tủ, giá rất đẹp có màu sắc đặc trưng của các hãng thuốc lá, thậm chí in hẳn tên hương hiệu, sản phẩm, slogan và giá tiền. Nhiều điểm bán thuốc lá bày đến 3-4 tủ, mỗi tủ của một hãng khác nhau dù chỉ cần một tủ là đủ đựng số thuốc họ có.

Chủ một quầy bán thuốc lá trên phố Lý Thường Kiệt (Hà Nội), cho biết, với việc trưng bày các giá, tủ kể trên, mỗi tháng bà được các hãng trả công bằng tiền hoặc thuốc lá. Ở những quán có thể bày vài chiếc tủ to, đẹp thì mỗi tháng các hãng thuốc lá trả có thể tới 1-1,5 triệu đồng, số tiền đáng kể với các quán nước nhưng rất nhỏ với doanh nghiệp thuốc lá.

Theo điều tra mới nhất của Trung tâm nghiên cứu trợ giúp phát triển cộng đồng (Tổ chức Y tế Thế giới) ở các điểm bán thuốc lá (như hiệu tạp hóa, quán cà phê, siêu thị, cửa hàng thuốc lá, bến xe) tại Hà Nội và TP HCM, hơn một nửa có giá hay hộp trưng bày mang màu sắc của thương hiệu thuốc lá. Ở Hà Nội, tỷ lệ này là 3/4. Hiện tượng trưng bày số bao thuốc vượt quá quy định càng phổ biến hơn, chiếm 85% ở TP HCM và 76% ở Hà Nội.

Điều tra trên cũng ghi nhận nhiều hình thức quảng cáo thuốc lá trá hình như cho tiếp viên mời thuốc mặc đồng phục có màu thương hiệu, dùng ô che nắng có màu thương hiệu, tặng vật phẩm mang biểu tượng của hãng (như móc đeo chìa khóa, bật lửa, mũ, áo phông, gạt tàn), khuyến mãi bằng cách giảm giá, mua thuốc tặng thuốc, tích lũy tem khuyến mãi để đổi thuốc...  

Theo bà Phạm Quỳnh Nga, cán bộ phòng chống thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới, cho rằng để hạn chế tình trạng trên, cần tăng cường việc xử phạt đối với các công ty thuốc lá. Tuy nhiên, ông Hoàng Minh Thái, phó vụ trưởng vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, thể thao du lịch, nơi quản lý hoạt động quảng cáo, cho biết đến nay chỉ mới xử phạt một vài vụ vi phạm lớn. 

Hải Hà