Triển vọng kiềm chế lạm phát ở Việt Nam

Trong thời kỳ tới đây, lạm phát ở nước ta sẽ vẫn tiếp tục mang tính chất đặc trưng của nền kinh tế chuyển đổi. Động thái của lạm phát sẽ chịu sự quy định của nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài, ngắn hạn và dài hạn, “quen” và “lạ” liên quan đến quá trình tiếp tục chuyển đổi, hoàn thiện mô hình, cơ chế nền kinh tế thị trường Việt Nam.

Thứ nhất, quá trình hội nhập với thế giới trong xu hướng tự do hóa và toàn cầu hóa là một nhân tố bên ngoài mới lạ, có tác động hai chiều khá linh động và phức tạp đến động thái lạm phát ở nước ta.

Một mặt, dưới góc độ tích cực làm dịu lạm phát, nó cho phép chúng ta nhập được nguồn hàng rẻ, dồi dào từ bên ngoài, trực tiếp làm tăng tổng cung trên thị trường, điều hòa cân đối cung cầu.

Mặt khác, nó cũng gây ra những thách thức lớn cho nền sản xuất nội địa vốn chưa phát triển. Nếu không có giải pháp thích đáng, Việt Nam không chỉ sẽ trở thành một “vùng trũng” nhập và tiêu xài toàn hàng rẻ của nước ngoài, mà nền sản xuất trong nước còn bị thu hẹp hơn, làm mất đi thực lực và nhân tố ổn định của nền kinh tế nói chung, của khả năng làm chủ và ổn định giá cả xã hội của chúng ta nói riêng.

Đồng thời việc cắt giảm thuế theo quy định của AFTA, WTO sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN) từ thuế quan mà hiện đang chiếm tỷ trọng đáng kể trong nguồn thu NSNN của Việt Nam. Các xung lực mất ổn định tiền tệ tăng lên, chiếc bẫy lạm phát gắn với tự do hóa ngoại thương sẽ khởi động và gia tăng tác động.

Đó là chưa kể, do sự phát triển của các quan hệ kinh tế - tài chính đối ngoại, vai trò của các tổ chức ngân hàng và cơ quan chính phủ nước ta sẽ giảm xuống, đồng thời với sự gia tăng vai trò của các tổ chức quốc tế và khu vực, các tập đoàn kinh doanh lớn, siêu quốc gia, của các lực lượng t hị trường bên ngoài rất mạnh mẽ và khó kiểm soát, kể cả sức mạnh to lớn của các hoạt động đầu cơ...

Các nhân tố bên ngoài gây mất ổn định tài chính - tiền tệ sẽ càng nhiều hơn, mạnh hơn bất chấp những mong muốn chủ quan của chúng ta, và luôn có nguy cơ thách thức năng lực điều tiết vĩ mô của Chính phủ.

Rõ ràng cả hai thái độ và cách thức  - hoặc lo sợ, khép cửa chặt hơn, hoặc “điếc không sợ súng” cứ mở toang cửa, bất chấp tất cả - đều sai lầm. Sự cần thiết ở đây là vừa phải tích cực đổi mới công nghệ, khơi thông các nguồn nội lực, phát triển lực lượng sản xuất trong nước, hoàn thiện cơ chế thị trường để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm và môi trường trong nước, vừa phải tuân thủ các cam kết, thông lệ quốc tế trong một lộ trình mở cửa từng bước nghiêm ngặt và tối ưu, phù hợp với trình độ phát triển đồng đều trong nước.

Điều quan trọng nổi bật là cần chủ động khai thông các nguồn vốn bên ngoài an toàn (FDI, ODA...), đồng thời với việc hạn chế các luồng vốn kém an toàn (vay thương mại, chứng khoán...) để giảm thiểu các cú sốc tài chính - tiền tệ do sự rút chạy hoặc đình hoãn các dự án có vay vốn đầu tư bên ngoài. Việc chống đầu cơ và buôn lậu có hiệu quả, cả bằng biện pháp kinh tế và hành chính, phải được coi là mũi nhọn trong các biện pháp bảo đảm an toàn trong quá trình mở cửa của đất nước.

Thứ hai, trong tương lai biến động của lạm phát ở Việt Nam tùy thuộc rất nhiều vào kết quả cải cách khu vực kinh tế nhà nước, nhất là các doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

Khu vực DNNN đã và đang còn chiếm phần chủ yếu trong NSNN cả về các khoản thu lẫn các khoản chi (mà nhất là chi). Mặt khác, nó có liên quan mật thiết và mạnh mẽ với các vấn đề môi trường kinh doanh và xã hội của Việt Nam trong cả hiện tại lẫn tương lai.

Định hướng đẩy mạnh tốc độ cổ phần hóa các DNNN là hoàn toàn đúng đắn. Song, quá trình cải cách các DNNN tới đây phải bảo đảm được ba yêu cầu dưới góc độ kiềm chế vững chắc lạm phát của nước ta:

“Thu nhỏ” khu vực DNNN lại và giảm thiểu bao cấp NSNN cho chúng, để giành vốn chi NSNN cho những ưu tiên chiến lược và tăng hiệu quả sử dụng vốn xã hội.

Tăng cường cơ chế quản lý thị trường và quản lý theo pháp luật với các DNNN còn hoạt động.

Bảo đảm sự hoạt động bình thường của guồng máy sản xuất xã hội.

Ba yêu cầu trên là cần thiết và quan hệ mật thiết với nhau nhằm duy trì được mức cung xã hội, cũng như sự ổn định xã hội - cơ sở cho sự ổn định kinh tế. Điều rất quan trọng là quá trình thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước phải được tiến hành đồng thời với quá trình khuyến khích phát triển khu vực kinh tế ngoài nhà nước.

TS. Nguyễn Minh Phong - Viện Nghiên cứu PTKTXHHN - (Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn)