Trịnh Công Sơn – thân lìa "cõi tạm", hồn còn đâu đây…

Trịnh Công Sơn ra đi nhưng nhạc của ông ở lại mãi với đời.

(VnMedia) – Ngày 1/4 vốn là ngày nói dối, nhưng có một chuyện thật, và còn hơn thế thật đến đau lòng xảy ra trong ngày này 7 năm về trước: người nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn rời xa "cõi tạm", để về chốn "xa xăm cuối trời".

1. Nhạc Trịnh Công Sơn – âm nhạc của trái tim. Có thể nói, hiếm có nhạc sĩ nào viết nhiều và "viết dễ" như Trịnh Công Sơn. Nhạc sĩ Văn Cao từng nhận xét về ông: "Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển theo cấu trúc bác học phương Tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra. Nói như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, người bạn già của tôi, "Trịnh Công Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong túi ra". Cái quyến rũ của nhạc Trịnh Công Sơn có lẽ là ở chính ở chỗ đó, ở chỗ không định tạo ra một trường phái nào, một triết học nào, mà vẫn thấm vào lòng người như suối tưới. Với những lời, ý đẹp và độc đáo đến bất ngờ hôn phối cùng một kết cấu đặc biệt như một hình thức của dân ca hầu như không thay đổi, Trịnh Công Sơn đã chinh phục hàng triệu con tim, không chỉ ở trong nước, mà ở cả ngoài biên giới nữa..." Trịnh Công Sơn làm được điều đó bởi ông viết nhạc bằng trái tim mình, không toan tính, vụ lợi. Âm nhạc và ca từ như đã nằm sẵn trong máu thịt ông, chỉ chờ dịp để tuôn trào. Chắc hẳn khi viết nên những ca khúc, ông không chủ đích để tạo dựng nên một trường phái, một dòng âm nhạc nào mang tên Trịnh Công Sơn. Vì vậy, âm nhạc Trịnh Công Sơn đi vào lòng công chúng một cách tự nhiên đến hồn nhiên như chính con người ông vậy.

2. Âm nhạc Trịnh Công Sơn chứa đựng triết lý sâu xa về tình yêu - con người. Công bằng mà nói, Trịnh Công Sơn là một người uyên bác, thấu triệt sâu sắc về sự đời. Đối với ông, con người không thể tồn tại nếu thiếu tình yêu, "Thân phận thì hữu hạn. Tình yêu thì vô cùng. Chúng ta làm cách nào nuôi dưỡng tình yêu để tình yêu có thể cứu chuộc thân phận trên cây thập giá Đời".

Không chỉ thấu triệt sự đời, thấu hiểu con người, Trịnh Công Sơn rất thông hiểu triết lý của đạo Phật. Nhiều từ ngữ của đạo Phật được ông vận vào ca khúc của mình rất nhuyễn như “hư vô”, “hư không”, “cõi đi về”, “Đóa hoa vô thường”, ở trọ, cát bụi… Con chim ở đậu cành tre / Con cá ở trọ trong khe nước nguồn / Tôi nay ở trọ trần gian / Trăm năm về chốn xa xăm cuối trời...

Hay "Nghe mưa nơi nầy lại nhớ mưa xa

Mưa bay trong ta bay từng hạt nhỏ

Trăm năm vô biên chưa từng hội ngộ

Chẳng biết nơi nao là chốn quê nhà…"

Chính vì vậy, nhạc của Trịnh Công Sơn không phải bao giờ cũng dễ nghe, dễ cảm bởi bản thân nó đã chứa đựng những triết lý sâu xa đến mức… khó hiểu. Chỉ có một điều chắc chắn rằng, khi đã nghe, đã hiểu người ta sẽ biết trân trọng cuộc sống hơn nhờ những ẩn ý sâu xa chứa đựng trong ca khúc của Trịnh Công Sơn.

3. Nhạc Trịnh Công Sơn thăng hoa nhờ ca từ đẹp. Một trí tuệ uyên thâm, cộng với một tâm hồn được tưới tắm và nuôi dưỡng bởi mảnh đất Cố đô, nơi có bề dày lịch sử văn hoá, nên sáng tác của Trịnh Công Sơn càng dễ thăng hoa. Ca khúc của ông có ca từ rất đẹp, không phải nhạc sĩ nào cũng viết nên được, chứ không riêng gì các nhạc sĩ trẻ. Nhà phê bình văn học Hoàng Ngọc Hiến đánh giá ca từ của bài Đêm thấy ta là thác đổ của Trịnh Công Sơn là một trong những bài thơ tình hay nhất của thế kỷ 20. Trong khi đó, thần đồng thi ca Việt Nam Trần Đăng Khoa cũng phải thừa nhận “Lời ca của anh ấy rất đẹp. Đẹp như thơ…”. “Còn hơn thơ ấy chứ… Thậm chí có những ca từ của anh ấy bọn thi sĩ chúng tôi không viết nổi đâu…”. Ca từ cũng là một phần làm nên sức sống dài lâu của âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Trịnh Công Sơn - cuộc đời hiến dâng cho âm nhạc.

4. Trịnh Công Sơn - cuộc đời hiến dâng cho âm nhạc. Trịnh Công Sơn bắt đầu viết nhạc năm ông 19 tuổi, với tác phẩm đầu tay Ướt mi. Tính đến thời điểm qua đời là 42 năm, nhạc sĩ cho ra đời hơn 600 tác phẩm âm nhạc. Có thể nói cuộc đời ông sinh ra để dành cho âm nhạc. Trong khi nhiều người gọi ông là thiên tài âm nhạc, Trịnh Công Sơn chỉ khiêm nhường nhận mình "chỉ là tên hát rong, đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo.” Thấy vậy, để chúng ta thêm một lần giật mình, hổ thẹn cho không ít các nhạc sĩ trẻ, những người vẫn dùng âm nhạc như một thứ để đánh bóng tên tuổi mình. Nếu như ai cũng như Trịnh, chắc chắn sẽ không có các cuộc tranh luận nảy lửa trên các diễn đàn âm nhạc, cũng như nghệ thuật nói chung về hai trường phái nghệ thuật "vị nghệ thuật" và nghệ thuật "vị thị trường". Một nhạc sĩ trẻ từng tâm sự, nếu để vì mình, anh sẽ không thể viết nên những ca khúc được đông đảo người nghe đón nhận. Nhưng nếu vì công chúng, nhiều khi anh phải day dứt, hổ thẹn với chính tác phẩm của mình. Vậy là, người nghệ sĩ luôn phải phân thân thành hai nửa: một nửa sống cho mình, và một nửa vì công chúng. Nhưng ở Trịnh lại khác, hai nửa đã hoà làm một, nhuần nhuyễn trong con người ông. Chính vì vậy, âm nhạc của Trịnh Công Sơn đã chinh phục được những người nghe khó tính nhất. Đặc biệt, giữa cái thời đại âm nhạc thị trường tồn tại như một thứ hỗn mang, nhạc Trịnh Công Sơn vẫn có một không gian riêng, đủ sức níu giữ người nghe, khiến họ phải day dứt, phải suy tư, để rồi phải sống tốt hơn.

Có ai đó băn khoăn tự hỏi, không biết đến bao giờ âm nhạc Việt Nam mới lại có thêm một Trịnh Công Sơn thứ hai? Câu hỏi có lẽ chẳng bao giờ có lời đáp.

Nên chăng đã đến lúc để thành lập một Giải thưởng âm nhạc mang tên Trịnh Công Sơn. Giải thưởng một mặt để tôn vinh một hiện tượng hiếm có của nền âm nhạc Việt Nam - hiện tượng Trịnh Công Sơn. Mặt khác là để truyền lửa cho các thế hệ nhạc sĩ trẻ hãy sống hồn nhiên như vốn có, nghệ thuật đích thực tồn tại trong chính tình yêu cuộc sống của các bạn. Và hơn thế nữa, giải thưởng như một minh chứng cho một thực tế nghệ thuật đích thực luôn tồn tại vĩnh hằng với thời gian. Nói như nhà thơ Anh Ngọc, nhạc Trịnh Công Sơn là âm nhạc vì con người nên ở lại mãi với hồn người, không biên giới, "cao hơn mọi thành kiến trên đời".

Thanh Huyền