Trùng Khánh: Thành phố kiểu mẫu TQ trong tương lai?

Đứng ở thành phố rộng lớn và bộn bề hàng núi gạch ngói với các toà nhà đang xây dựng ngổn ngang, bạn có thể nhớ tới Hồng Kông; mật độ cư dân tập trung dày đặc khiến bạn liên tưởng tới Tokyo và những công trình mới qua sông Dương Tử lại có thể làm bạn mường tượng đến cầu Brooklyn, New York…

Trùng Khánh ngổn ngang công trình xây dựng.

Ở mọi nơi trong thành phố, đâu đâu cũng là những con đường mới, cây cầu mới, các toà tháp cao tầng mới… một thực tế là tại Trùng Khánh, rất hiếm gặp được chút gì xưa cũ, cái mới dường như ngự trị.

Dĩ nhiên, trước đó, Trung Quốc đã xây dựng rất nhiều thành phố lớn. Vùng duyên hải miền đông giàu có với nhiều khu vực ‘’rùng rùng chuyển mình’’ kéo dài từ Thiên Tân ở phía Bắc đến Thâm Quyến phía nam. Các thành phố ven biển ấy đã khiến một miền đông như một dải lụa dát ngọc trai vậy. Và sự phát triển mau lẹ của Trùng Khánh lại đại diện cho sự chuyển hướng mới, Bắc Kinh đang cố mở rộng ‘’quả ngọt’’ tăng trưởng kinh tế ra vùng nội địa rộng lớn – nơi có khoảng ¾ cư dân Trung Quốc sinh sống.

Năm 1978, chỉ có khoảng 18% người Trung Quốc sống ở các thành phố và thị trấn. Vào năm 2010, chính quyền nước này ước tính con số sẽ tăng lên vào khoảng 50% - thực tế mà các nhà nhân khẩu học và nhiều chuyên gia khác cho rằng, đó là sự di cư lớn nhất trong lịch sử loài người.

Ở một phương diện khác, các thành phố lớn trong nội địa đã hăm hở tiến vào cuộc đua đô thị hoá, rất nhiều nơi nêu cao mục tiêu trở thành một ‘’thành phố thế giới’’ chỉ trong vài năm. Nhưng nếu xét về kích cỡ, quy mô, khát vọng và mức độ chuyển mình, Trùng Khánh với 12 triệu dân vẫn mang một ‘’đẳng cấp’’ riêng biệt.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của thành phố đã thu hút khoảng 200.000 cư dân mới mỗi năm. Song Trùng Khánh chưa có ý định dừng lại ở đó.

Chính quyền thành phố còn mở rộng ranh giới của Trùng Khánh qua việc nhanh chóng hợp tác với các khu vực nông thôn lân cận bằng kế hoạch gọi là ‘’Chu kỳ kinh tế một giờ’’. Theo kế hoạch này, nhằm cạnh tranh với các thành phố nội địa lớn khác, Trùng Khánh muốn dịch chuyển hơn 2 triệu cư dân nông thôn vào các khu đô thị mới với khoảng cách khoảng 1 giờ đi xe tới trung tâm thành phố trong vòng năm năm tới, và thêm khoảng 2 triệu người khác trong năm năm tiếp theo.

Một biện phép khuyến khích của thành phố là khiến các vị chủ đất từ bỏ những yêu sách trên khu vực đất đai của họ ở nông thôn bằng cách dành cho họ cái giá đánh đổi là ‘’cư dân thành phố’’. Những người này không chỉ là cư dân hợp pháp trong một thành phố, mà còn được tiếp cận với các dịch vụ xã hội và nhiều phúc lợi khác không hề sẵn có ở nông thôn.

Trùng Khánh đã sẵn sàng là một thành phố nội địa lớn nhất Trung Quốc, nhưng một thập niên trở lại đây, lại có nhiều ý tưởng kiểu như muốn Trùng Khánh lao vào cuộc cạnh tranh với Thượng Hải và Bắc Kinh trở thành thành phố lớn nhất đại lục.

Tuy nhiên, tiến trình ấy đang gặp đầy trục trặc, thậm chí là trục trặc khá lớn hiển hiện từng ngày. Một trong số ấy là vấn đề môi trường.

Nhiều người làm việc giống như phu khuân vác thời xưa

Thậm chí thuộc một đất nước mà vấn đề môi trường luôn là điều nhức nhối trong mọi nơi, mọi lúc, thì Trùng Khánh - với nền kinh tế chủ yếu dựa vào vận chuyển đường thuỷ, sản xuất thép, nấu quặng, sản xuất xe máy và linh kiện ôtô, ô nhiễm môi trường được đề cập một cách đặc biệt. Màn sương khói bụi mờ ảo luôn bao trùm dù ở những ngày đẹp trời nhất, và hầu hết trong 365 ngày, người ta không hề nhìn thấy đường chân trời ở Trùng Khánh.

Trùng Khánh dự kiến chuyển một nhà máy thép lớn – phun khói bụi cả ngày và đêm từ trung tâm thành phố ra vùng ngoại ô và đã tiến hành nhiều biện pháp khác để cải thiện chất lượng không khí. Người dân thành phố xác nhận, tiến trình bảo vệ môi trường bước đầu đã có kết quả hạn chế.

“10 ngày trong mùa đông này, bạn có thể nhìn thấy bầu trời xanh và những đám mây trắng bồng bềnh, điều mà những mùa đông trước chưa từng xảy ra’’, Vũ Đặng Minh – lãnh đạo một nhóm môi trường địa phương gọi là Liên minh tình nguyện xanh – cho biết.

Những khi hỏi về tương lai với tốc độ gia tăng dân số nhanh chóng, giọng Vũ có vẻ không mấy lạc quan: ‘’Ngày càng có nhiều áp lực với môi trường, và dân số vẫn là nguyên nhân chính’’, anh nói. “Càng nhiều người càng đồng nghĩa với thực tế tăng thêm nhiều hàng hoá tiêu dùng, tăng thêm sản xuất và tăng thêm rác thải’’.

Việc mở rộng của thành phố đã thu hút nhiều người di cư. Vân Triều, một phụ nữ thông minh, lanh lợi, 31 tuổi làm việc trong một công ty bảo hiểm, đã quyết định trở về Trùng Khánh sau khi học tập tại Toronto và trở thành một cư dân hợp pháp của Canada. Cô là hình tượng và ước mơ của nhiều người Trung Quốc.

“Tôi lớn lên ở Trùng Khánh, nhưng bây giờ, khi tôi sang các quận khác gặp gỡ bạn bè, tôi không nhận ra từng ở thành phố này trừ khi họ kể cho tôi biết, Vân nói. Khi hỏi tại sao cô quyết định trở về, cô khẳng định. “Ở đây có nhiều cơ hội hơn nước ngoài’’.

Nhưng nếu xây dựng nhiều thành phố mới như Trùng Khánh với mục tiêu làm giảm bớt tình trạng đói nghèo của người dân nông thôn, thì kết quả mang lại thật phức tạp. Hàng nghìn người đã đến đây với những giấc mơ dường như không thể với tới được.

Có thể nhìn thấy từng đoàn người di cư mới tới Trùng Khánh. Họ hợp thành từng tốp đi qua các con phố đông đúc và sẵn sàng làm bất cứ việc gì như kiểu phu khuân vác thời xưa. Những người khác bị hút vào ma lực có một công việc ổn định trong sự bùng nổ của ngành công nghiệp xây dựng, song cung đã vượt quá cầu.

Ngô Hải, 25 tuổi với khuôn mặt còn... búng ra sữa, đã rời làng mình thuộc tỉnh Tứ Xuyên với hy vọng tới Trùng Khánh, kiếm đủ tiền giúp đỡ cha, người đã 70 tuổi nhưng vẫn phải vất vả lao động trên mảnh ruộng nhỏ của gia đình trồng lúa mỳ, cà chua.

“Cha tôi là người rất vất vả’’, Ngô nói. ‘’Tôi nói với cha rồi sẽ có một ngày ông được thanh nhàn. Nếu tôi có thể tìm một công việc tốt, tôi sẽ giúp được ông’’, Ngô bày tỏ về mục tiêu kiếm được khoảng 125USD mỗi tháng. ‘’Tại sao tôi lại trở về nhà? Quá tẻ ngắt khi suốt ngày bán mặt cho đất’’.

• Kỳ Thư (Theo Nytimes)