Trung tâm bảo về quyền tác giả đề ra mức thu tác quyền phi lý

Đó là lời khẳng định của nhạc sĩ Lê Nam, nguyên Trưởng phòng Quản lý biểu diễn và băng đĩa ca nhạc sân khấu, Cục Nghệ thuật biểu diễn, Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch.

Là người từng trực tiếp quản lý, ông có nhận xét gì về hoạt động của Trung tâm bảo vệ quyền tác giả Việt Nam (TTBVQTG) từ khi thành lập đến nay? 

- Khi thành lập TTBVQTG âm nhạc, là cơ quan quản lý, chúng tôi rất hoan nghênh và ủng hộ, cho nên các văn bản liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ hoàn toàn do Cục Nghệ thuật biểu diễn thuộc Bộ Văn hoá - Thể thao soạn thảo.

Nhưng tại sao ngay từ khi TTBVQTG âm nhạc ra đời đã “trục trặc”? Nó trục trặc là vì Công ước Berne mới chỉ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của nhạc sĩ thôi, không đề cập đến quyền lợi các thành phần liên đới ở trong tác phẩm. Xuất phát từ việc như thế, cho nên chuyện thực thi bản quyền tác giả theo Công ước Burne phải sửa chữa rất nhiều lần. Sau này, họ phải thêm những điều khoản vào công ước đó. Đặc biệt trong điều khoản 5a, 5b, họ có quy định: “Tất cả sự điều chỉnh về quyền tác giả ở nước nào sẽ do chính phủ nước đó quyết định”. 

Nhưng từ khi TTBVQTG âm nhạc ra đời, lại chưa bao giờ có ý kiến đề xuất của mình lên các cơ quan quản lý trực tiếp, cũng như chưa bao giờ có sự chấp hành sự chỉ đạo của Chính phủ. Hồi đó, Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm có chỉ thị cho Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thể thao Phạm Quang Nghị rằng: Nếu TTBVQTG âm nhạc định tiến hành công tác để thu bản quyền như thế nào thì phải có công văn giải trình cụ thể: Thu cái gì, thu bao nhiêu, phương thức thu như thế nào và phương thức thanh toán cho nhạc sĩ ra sao... Bộ Văn hoá - Thể thao đã có chỉ thị cho Cục Nghệ thuật biểu diễn và cũng đã trên dưới 20 lần truyền đạt ý kiến đó cho TTBVQTG, tuy nhiên cho đến ngày nay, TTBVQTG âm nhạc vẫn chưa có một hành động nào để giải đáp yêu cầu của Chính phủ thông qua Bộ Văn hoá - Thể thao và thông qua Cục Nghệ thuật biểu diễn. Chưa bao giờ cả. Tức là tự anh thoát ly ra khỏi sự quản lý của bộ máy Nhà nước...

Ông có ý kiến gì về việc xây dựng biểu giá thu tiền tác quyền của TTBVQTG âm nhạc đối với những đơn vị, cá nhân có nhu cầu sử dụng tác phẩm? 

- Việc anh tự đề ra mức thu, chi như vậy là hết sức phi lý. Tự mình đề ra mức thu và rồi cứ thế thu, chưa được một cơ quan quản lý Nhà nước nào đồng ý cho phép. Và ngay cả việc lý giải mức thu như thế cũng không chính xác và chưa được cơ quan quản lý nhất trí, mà anh đã tiến hành thu từ nhiều năm nay rồi. Xin nhắc lại, trong công ước Burne đã quy định rất rõ: “Tất cả sự điều chỉnh về quyền tác giả của nước nào sẽ do chính phủ nước đó quyết định”. Ở nước ta, Nghị định 61 quy định rằng: “Nghị định này nhằm bảo vệ quyền lợi của nhạc sĩ, chủ sở hữu tác phẩm nhưng đồng thời bảo vệ quyền lợi của người sử dụng tác phẩm và đặc biệt quan tâm đến quyền lợi được nghe âm nhạc của nhân dân”. Đó là kim chỉ nam cho tất cả các hoạt động này. Nếu anh thu cao quá, các hãng băng đĩa hoặc các công ty tổ chức biểu diễn sẽ rất khó khăn trong việc trang trải cho anh, thì những tác phẩm sẽ khó khăn, nhân dân sẽ bị hạn chế nghe. 

Anh đề ra mức thu như thế nào thì anh phải thoả thuận, nhưng theo Thông tư 21 hướng dẫn, thì hoàn toàn không có sự thoả thuận nào. Thứ nữa, là anh không thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật. Ví dụ, theo Bộ luật Dân sự, thì các hãng băng đĩa được hưởng thành phẩm của mình sau khi được sử dụng, thế thì hãng băng đĩa sản xuất ra đĩa, họ đã đóng bản quyền tác giả rồi. Đến khi sử dụng để mà phát ra ở trên máy bay hoặc là sử dụng đĩa đó ở quán KARAOKE thì cái đĩa đó là quyền của Trung tâm Ghi âm của các hãng băng đĩa, chứ không phải là của nhạc sĩ. TTBVQTG âm nhạc chỉ có nhiệm vụ phối hợp với Hiệp hội Ghi âm để tính toán sau khi thu được như thế thì bao nhiêu phần trăm bổ sung thêm, sau khi đã đóng bản quyền. 

Tôi lấy ví dụ như vụ thu tiền karaoke ở Hà Tây, hay vụ thu tiền phát nhạc trên máy bay, ầm ĩ lên đến mức, Việt Nam Airlines tuyên bố là không nghe nhạc Việt Nam nữa mà cho khách nghe nhạc cổ điển. Rõ ràng, TTBVQTG âm nhạc đã làm ảnh hưởng đến quyền lợi được nghe của nhân dân cũng như việc truyền bá tác phẩm của nhạc sĩ đến nhân dân. 

Còn việc trích lại tỷ lệ phần trăm cho TTBVQTG âm nhạc trên tổng số tiền thu được từ tiền tác quyền, từ góc độ nhà quản lý, ông thấy thế nào?

- Trích quá lớn! ở các nước khác, người ta chỉ trích từ 18 đến 20% thôi. Còn TTBVQTG âm nhạc thu đến 30% thì quá lớn. Cái này không biết là bên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam có đồng ý không? Bởi chỉ 25% đã là một phần tư số tiền bản quyền của người ta rồi, trên thế giới không có nước nào thu đến mức như thế. 

Ông có đánh giá gì về việc nhiều nhạc sĩ khẳng định: họ ký vào bản kiến nghị ấy nhưng không nắm rõ nội dung...?

- Nhạc sĩ thường có tâm hồn bay bổng. Họ cũng chẳng có nhiều thời gian để đọc luật, các nghị định hay thông tư hướng dẫn. Cho nên lợi dụng việc như vậy, khi bảo ký là theo luật, thì họ ký thôi, chứ họ đâu biết…

Cách đây 2 - 3 năm, trên báo chí, người ta cũng đã phỏng vấn nhạc sĩ, và nhạc sĩ cũng đã phát biểu như thế. Tức là “chúng tôi được hãng băng đĩa này báo cho biết hoặc các tổ chức biểu diễn này báo cho biết là đã trả tiền quyền tác giả của tôi qua Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc, thế nhưng cho đến giờ phút này, chúng tôi vẫn chưa nhận được”. Điều này cũng lý giảicho việc hơn 1,3 tỷ đồng được TTBVQTG âm nhạc gửi vào tiết kiệm để lấy tiền trang trải lương cho cán bộ. Đó chính là lập “quỹ đen” trong vấn đề tiền tệ rồi đấy....

Xin cảm ơn ông!.

(Theo VOV)