"Từ nay đến 2020, VN luôn trong tình trạng thiếu điện'

Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào. Ảnh: T.T

Ngày 11/4, Diễn đàn Chính sách an ninh năng lương ASEM lần thứ nhất đã chính thức khai mạc tại Hà Nội. Đông đảo đại diện của các nước thành viên đã đến tham dự và đóng góp ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm về các vấn đề xung quanh việc đảm bảo an ninh năng lượng của chính quốc gia mình.

Nhân dịp này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Đỗ Hữu Hào - Thứ trưởng Bộ Công thương về một số vấn đề liên quan đến tình hình thiếu điện trong mùa khô năm nay và những giải pháp ngắn hạn cũng như dài hạn trong tương lai nhằm khắc phục tình trạng này.

Thưa ông năm nay tuy mới đầu mùa nhưng tình trạng cắt điện đã xảy ra khá phổ biến. Ông có thể lý giải một chút về điều này?

Nguyên nhân thì có cả chủ quan và khách quan. Chúng ta cũng không thể phủ nhận được là năm nay hạn xảy ra rất sớm mà nước không phải chỉ có thủy điện mà còn tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực... Trong khi đó, các nhà máy của chúng ta đã đưa vào chậm hơn so với kế hoạch do giá nguyên liệu lên, các công trình cơ bản không tiến hành đúng thời hạn được.

Một nguyên nhân nữa là sự vận hành của chúng ta chưa tốt. Một số nhà máy đưa vào hoạt động đã gặp sự cố, chẳng hạn như Uông Bí đưa vào nhưng chưa ổn định, điện Cà Mau cũng đưa vào nhưng mới phát được một nửa công suất hay một loạt các sự cố khác như đường ống dẫn khí... Do đó mà việc cắt điện là không thể tránh khỏi trong thời điểm này. Nhưng còn cắt như thế nào là trách nhiệm của EVN, phải làm thế nào để hài hòa và không ảnh hưởng đến sản xuất và dịch vụ.

Theo dự kiến tình trạng cắt điện như vậy sẽ còn kéo dài trong khoảng bao lâu trong những năm tới thưa ông?

Nếu thực sự theo tính toán thì từ nay đến 2020 VN luôn trong tình trạng thiếu điện chứ không phải chỉ năm nay hay năm sau. Đó là một quá trình lâu dài. Bởi vì trước hết chúng ta luôn phải chạy theo tốc độ phát triển trong khi nguồn lực có hạn. Thứ hai là tiêu thụ, tổn thất của chúng ta quá lớn, cho nên chúng ta không kịp bù đắp hay dự phòng. Thông thường nếu chúng ta có dự phòng khoảng từ 500-600 MW thì có thể yên tâm khi xảy ra sự cố. Nhưng nhìn chung về cơ bản, Bộ Công thương vẫn chỉ đạo trong mọi tình huống vẫn phải đáp ứng đầy đủ những nhu cầu cơ bản. Năm nay là trường hợp đặc biệt do nguồn nước quá ít.

Vậy hiện nay chúng ta có một cơ chế nào khuyến khích tư nhân đầu tư vào ngành điện không?

Thực sự hiện nay cũng có rất nhiều doanh nghiệp mong muốn tham gia vào, như trường hợp Nghi Sơn 2 cũng có một số doanh nghiệp đã tham gia đấu thầu. Tuy nhiên, đến lúc đàm phán về giá thì không thực sự không đơn giản.

Về chính sách khuyến khích thực sự là rất khó. Ai cũng biết hiện nay giá dầu lên gấp 5,6 lần, giá khí lên gấp hơn 2 lần, giá than lên gấp hơn 2 lần, giá xi măng cũng lên 2 lần…đầu vào tăng cao như thế nhưng rất khó tăng giá điện, tức là rất khó nâng đầu ra. Do đó nhiều nhà đầu tư cũng không dám đầu tư. Điều này cũng đặt EVN vào tình thế khó khuyến khích vì không thể mua giá cao hơn được, mua giá cao hơn thì lỗ, mà lỗ thì ai bù? Đây cũng là một bài toán không dễ giải.

Theo đánh giá của ông, việc dòng vốn FDI vào càng nhiều thì lượng tiêu thụ điện ngày càng lớn có phải là một mâu thuẫn lớn không?

Điều này là do kêu gọi đầu tư nước ngoài tăng đột biến, trong một năm mà tổng gần bằng cả mấy năm trước cộng lại, cho nên cũng là điều đương nhiên. Nhưng Bộ cũng chủ trương cố gắng đáp ứng yêu cầu. Thực ra nếu năm nay mực nước của hồ Hòa Bình không bị hạn thì cũng không có vấn đề gì lớn, bởi bị Hòa Bình là một phần rất lớn đối với thủy điện. Sau 2015 thì tình hình cũng sẽ ổn định hơn sau khi nhà máy ở Sơn La đi vào hoạt động với lượng dự trữ nước khá lớn.

Vừa rồi Chính phủ có đề nghị không tăng giá một số sản phẩm trong đó có giá điện. Điều này có ảnh hưởng đến hoạt động của ngành điện hay không thưa ông?

Hiện nay giá đầu vào tăng mạnh trong khi giá đầu ra không tăng được thì rõ ràng sẽ ảnh hưởng đến đầu tư và kêu gọi đầu tư nước ngoài. Khi đầu ra không tăng được thì EVN không thể mua của bên ngoài được, ảnh hưởng đến quá trình đầu tư. Các dự án về điện thường ký 10 đến 15 năm, do đó việc đàm phán về giá lúc này là rất khó khăn.

Vậy trước mắt với mùa khô năm nay cũng như trong một vài năm tới, chúng ta có những biện pháp chính nào để có thể đảm bảo cung cấp điện?

Thứ nhất là phải đẩy phần nguồn lên, cái đó là hết sức quan trọng. Phải làm sao để các dự án trọng điểm đảm bảo đi vào hoạt động hiệu quả như Cà Mau 2, Tuyên Quang, tổ máy số 1 của nhà máy ở Sơn La…Thứ hai là phải làm sao có hệ thống truyền tải ổn định và khoa học để không làm mất cân đối của nguồn điện. Thứ 3 là phải làm sao giảm cái tổn thất xuống 9, 10%. Và đặc biệt là phải tiết kiệm điện, chứ hiện nay rất nhiều nơi vẫn dùng điện còn hoang phí.

Ngoài ra, một biện pháp nữa là phải cải tổ và củng cố lại cơ cấu của Tập đoàn Điện lực VN, phối hợp tốt giữa các nhà cung cấp điện để chúng ta có nguồn điện dự trữ để đảm bảo trong những tình huống có sự cố.

T.T (ghi)