Tuyến xe lửa đầu tiên của Đông Dương: Sài Gòn-Mỹ Tho

Thứ hai, 25/06/2018, 08:51 - Nguồn: Yêu cầu xóa tin

Hơn 100 năm trước, người Pháp đã xây dựng hệ thống giao thông đa phương thức và liên hoàn giữa xe lửa, xe buýt, xe điện, bến cảng… ở ngay trung tâm Sài Gòn. Tạp chí Khám phá trân trọng giới thiệu loạt bài của tác giả Nguyễn Đức Hiệp về những tuyến đường sắt đầu tiên ở Việt Nam, thậm chí là tuyến đường sắt đầu tiên ở Đông Dương. Những tuyến hỏa xa nối vùng đô hội Sài Gòn với các địa phương từ phía Bắc xuống phía Nam, tạo nên một diện mạo giao thông mới của vùng đất này hồi đầu Thế kỷ 20.

Đường xe lửa Sài Gòn-Mỹ Tho được chính quyền giao cho do công ty Société Genérale des Tramways à Vapeur de Cochinchine (SGTVC) đảm nhiệm. Công ty này cũng thiết lập và điều hành đường xe lửa nối Sài Gòn và Chợ Lớn (route haute, đường trên) đã đi vào hoạt động từ cuối năm 1881.

Tuyến xe lửa đầu tiên của Đông Dương: Sài Gòn-Mỹ Tho - 1

Thật ra lúc đầu đường xe lửa Sài Gòn-Mỹ Tho được giao cho công ty Compagnie des Chemins de fer garantis des colonies française (CCGCF), khởi công làm năm 1881 và hoàn thành chỉ trong một thời gian ngắn vào năm 1885.

Nhưng sau một thời gian có nhiều tranh chấp như xây cất, bảo hành hệ thống đường xe lửa giữa công ty và chính quyền về các điều khoản thực thi hợp đồng nhượng quyền doanh thương, chính quyền ngày 15/7/1889 đã chính thức giao quyền thương mại đường xe lửa Sài Gòn-Mỹ Tho cho công ty SGTVC.

Công ty SGTVC lúc đó đang điều hành rất thành công đường xe lửa tramway Sài Gòn-Chợ Lớn (đường trên).

Công ty điều hành đường Sài Gòn-Mỹ Tho còn được gọi là công ty Société genérale des tramways à vapeur et chemin de fer de Saigon-My Tho (công ty con của SGTVC) do ông Cazeau làm giám đốc, ông Huynh Vang Ngan (Michel-Jean-Baplisle) làm thư ký, bà Hyacinthe Vinson là trưởng ga Sài Gòn (chef de gare de Saigon).

Tuyến xe lửa đầu tiên của Đông Dương: Sài Gòn-Mỹ Tho - 2

Đường Sài Gòn-Mỹ Tho có các trạm như sau: Sài Gòn, Chợ Lớn, Phú Lâm, Bình Điền, Bình Chánh, Gò Đen, Bến Lức, Bình An, Tân An, Tân Hương, Tân Hiệp, Lương Phú, Trung Lương và Mỹ Tho. Tổng cộng đường Sài Gòn-Mỹ Tho dài 70.9 km.

Trưởng các trạm ga xe lửa là những người Pháp và Việt. Theo Niên giám Đông Dương năm 1897 trưởng trạm ga là những người có tên sau: Pochont (Saigon-Benluc), Orsini (Benluc-Mytho), Payet (Cholon), Nguyễn Văn Việt (Phú Lâm), Phạm Văn Vua (Bình Điền), Nguyễn Văn Sanh (Bình-Chánh), Nguyễn Văn Tiêm (Gò Đen), Nguyễn Văn Hương (Bến Lức), Phạm Văn Quang (Bình An), Trần Phú Hội (Tân An), Hùng (Tân Hương), Nguyễn Văn Thạch (Tân Hiệp), Dương Văn Giàu (Lương Phú), Võ Văn Chung (Trung Lương), Huc (Mỹ Tho).

Trong nhiều năm hoạt động cho đến đầu thế kỷ 20, từ Sài Gòn đi Mỹ Tho mỗi ngày có 3 chuyến. Chuyến 6:30 sáng khởi hành đến Mỹ Tho 8:30 sáng. Chuyến 9:17 sáng đến Mỹ Tho 12:36 và chuyến 4:30 chiều đến Mỹ Tho 6:30 chiều.

Từ Mỹ Tho lên Sài Gòn cũng có 3 chuyến: chuyến sáng sớm 4:57 đến Sài Gòn 6:55 sáng, chuyến 9:00 sáng đến Sài Gòn 12:10 trưa và chuyến chiều 4:19 đến Sài Gòn 6:19 giờ chiều. Như vậy đường Sài Gòn-Mỹ Tho có 6 tàu hoả. Giá xe lửa là 4 đồng (piastre) hạng nhất và 3 đồng hạng hai. Một đồng piastre tương đương với 2 francs 75.

Đường Sài Gòn-Mỹ Tho đưa lại lợi nhuận rất lớn cho công ty SGTVC. Sau này đường Sài Gòn-Mỹ Tho vẫn còn hoạt động cho đến năm 1958. Đường xe lửa Sài Gòn-Mỹ Tho tạo thuận lợi cho việc đi lại giữa các tỉnh miền Tây và Sài Gòn. Bao nhiều người từ học trò, thanh niên lên Sài Gòn đô hội học, tìm việc làm ăn cho đến các doanh nhân, điền chủ, nghệ sĩ… làm thương mại, văn hoá vào đầu thế kỷ 20.

Tuyến xe lửa đầu tiên của Đông Dương: Sài Gòn-Mỹ Tho - 3

Đầu máy Vaico chạy đường sắt khổ 1m trên tuyến Sài Gòn-Mỹ Tho

Nó đã để lại trong ký ức người Nam bộ nhiều kỷ niệm. Trong đó có các ông như Vương Hồng Sển, Trần Văn Khê đã gợi nhớ cho ta thấy hình ảnh những ngày đầu tiên đi xe lửa từ tỉnh lên Sài Gòn của những người trai trẻ bước xuống ga Sài Gòn gần chợ Bến Thành khởi đầu sự nghiệp ở chốn phồn hoa.

Sài Gòn-Chợ Lớn: Đường dưới (route basse)

Công ty Compagnie française des tramways de l’Indo-Chine (CFTI), có trụ sở ở Boulevard Charner (Nguyễn Huệ ngày nay) do ông Ferret thành lập vào năm 1890 và được chính quyền giao cho hoạt động thương mại hai đường xe lửa, đường Sài Gòn-Chợ Lớn đường dưới (route basse) và đường Sài Gòn-Gò Vấp (Concessionnaire des lignes de Saigon à Cholon et de Saigon à Govap). Chỉ không đầy 2 năm sau, đường xe tramway Sài Gòn-Chợ Lớn đường dưới được khánh thành và chạy rước khách vào ngày 14/7/1891.

Vào đầu thế kỷ 20, trong các năm 1902-1905, công ty CFTI bắt đầu làm ăn khởi sắc. Công ty được giao cho ông Lecarde làm giám đốc, văn Phòng (Bureaux, et caisse) ở số 12, rue Rigault-de-Genouilly (đường Charner sau này và Nguyễn Huệ ngày nay). Cơ xưởng (Dépôt et ateliers) của công ty nằm ở Chợ Quán, trên đường dọc theo kênh tàu Hủ (tức đường dưới, roule basse).

Tuyến xe lửa đầu tiên của Đông Dương: Sài Gòn-Mỹ Tho - 4

Xe lửa chạy qua Bến Cá (Bạch Đằng)

Theo bản đồ Saigon 1900 của Bartholomew thì đường xe tramway Saigon-Chợ Lớn (đường dưới) chấm dứt ở trước toà nhà Hải quan ở bến Bạch Đằng và từ đây nối một đoạn đường xe lửa tramway Sài Gòn-Gò Vấp dọc theo bến Bạch Đằng, đại lộ Luro (Tôn Đức Thắng) lên Đa Kao qua cầu rạch Thị Nghè đi Gò Vấp.

Trạm tramway Sài Gòn của đường trên (route haute) lúc này không còn ở bến Bạch Đằng mà ở khoảng giữa đoạn đường rue de Krantz (Hàm Nghi). Trên bản đồ này cũng cho thấy đoạn tramway (đường dưới) và tramway Sài Gòn-Gò Vấp có đoạn đi đến đại lộ Charner (Nguyễn Huệ) với ga đậu trước chợ Bến Thành xưa (khu vực chợ Củ ngày nay).

Trang gốc:
Pháp Luật
Tiêu điểm tuần