Bí ẩn tên gọi Buôn Ma Thuột, vậy ‘Thuột‘ là ai?

Giới trẻ 11/08/2020 - 12:15

Là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Đắk Lắk, Buôn Ma Thuột là thành phố lớn nhất ở vùng Tây Nguyên và cũng là đô thị miền núi có dân số lớn nhất Việt Nam. Rất ít người biết rằng tên gọi thành phố Buôn Ma Thuột có một nguồn gốc rất lý thú.

Được biết đến với nhiều tên gọi: Ban Mê Thuột, Ban Mê Thuật, Buôn Ma Thuột, Buôn Mê Thuật. Vậy tên nào mới là tên đúng? Nguồn gốc sẽ làm bạn bất ngờ đấy!

Bí ẩn tên gọi Buôn Ma Thuột, vậy ‘Thuột‘ là ai? - ảnh 1

Trước năm 1975, Buôn Ma Thuột được gọi là Ban Mê Thuột, 2 tên gọi này đều là cách định danh bằng tiếng Việt để chỉ một ngôi làng từng nằm ở nơi này nay là thành phố Buôn Ma Thuột. 

Buôn Ma Thuột nếu viết chính xác là Buôn Ama Y Thuot (Buôn: Làng, Ama: Cha, Y Thuột là người có công sáng lập ra buôn làng sớm nhất). Nó là cách đọc từ "bản Mế Thuột" nghĩa là "làng của mẹ Y Thuột", còn Buôn Ma Thuột được đọc từ "buôn Ama Thuột" nghĩa là "làng của cha Y Thuột". Vậy "Y Thuột" là ai?

Bí ẩn tên gọi Buôn Ma Thuột, vậy ‘Thuột‘ là ai? - ảnh 2

Theo một số tài liệu của Pháp thì Ama Thuột - "cha Y Thuột" - là một tù trưởng có tên khai sinh là Y Mun H'Dơk. Vợ ông là con gái của tù trưởng Ama Blơi, một người có thanh thế rất lớn trong vùng khi người Pháp chưa hiện diện ở Đắk Lắk.

Hai vợ chồng Y Mun H'Dơk không có con, không có người nối dõi, vì thế, họ đã nhận cháu mình là Y Thuột và H'tế làm con nuôi và Y Thuột trở thành trưởng nam của người đứng đầu làng.

Ở Tây Nguyên, người Êđê là dân tộc thiểu số cư ngụ rất lâu đời. Theo phong tục của họ, con trai khi đã có vợ và con, nếu muốn gọi tên người đàn ông nào đó đã có gia đình, người ta đệm từ "ma" trước tên của con đầu anh ta.

Bởi vậy với phong tục bản địa, người ta không gọi vợ chồng tù trưởng bằng tên cúng cơm mà bằng tên trưởng nam. Và tù trưởng Y Mun H'Dơk được gọi là "ama Thuột" - tức "bố Y Thuột" và vợ ông là "mế Thuột" - "mẹ Y Thuột". 

Trong trường hợp nêu trên thì Thuột chính là tên của một người đã sáng lập ra cái buôn đó (cách nay đã hơn 100 năm). Như vậy, Ma Thuột là tên của một người, còn Buôn là tên gọi của làng bản ở Tây Nguyên.

Bí ẩn tên gọi Buôn Ma Thuột, vậy ‘Thuột‘ là ai? - ảnh 5

Như vậy, Y Thuột có lẽ cũng không hẳn là một nhân vật tai to mặt lớn gì, chỉ vì là con trai cả của ông tù trưởng mà cái tên "Thuột" trở thành một phần tên làng, mà ngày nay là tên thành phố lớn nhất Tây Nguyên. 

Được biết, trong dân gian còn lưu truyền cách gọi dân dã: "Y Thuột" là "Thằng Thuột" và câu hỏi: "Thằng Thuột là 'thằng' nào?"...