Bộ Đường sắt - ''Vùng tự trị'' kiểu mới

Kinh tế 22/04/2013 - 11:30

Tân Phó thủ tướng Mã Khải từng nói, trong những năm qua đường sắt có những bước phát triển nhảy vọt nhưng ngoài ra còn những vấn đề khác.

no image
Hiện trường vụ tai nạn đường sắt năm 2011 tại Ôn Châu
Cũng ùn tắc và tai nạn

Thời báo New York dẫn lời các chuyên gia kinh tế: Cứ 1,6km đường sắt cao tốc Trung Quốc đầu tư trêndưới 15 triệu USD. Trong khi đó tại Mỹ phải từ 50 - 80 triệu USD. 

Về mặt công nghệ, đường sắt Trung Quốc áp dụng công nghệ của Nhật nhưng tốc độ lại được đẩy cao hơngần 25%, Chủ tịch Công ty Đường sắt Nhật Bản - ông Yoshiyuki Kasai cho biết. Một quan chức trongngành Đường sắt đánh giá, tàu chỉ chạy 350m/h trong vài năm đầu, sau đó sẽ giảm xuống chỉ còn300km/h bởi chất lượng những cọc bê tông không đủ tiêu chuẩn. Báo cáo của Viện Thiết kế đường sắtTrung Quốc cho thấy, các cọc bêtông sử dụng trong hệ thống đường sắt đã được chế tạo quá nhanh vàđộ kết dính trong các cọc bêtông này có thể không đảm bảo chất lượng. 

Đã có những tai nạn thảm khốc xảy ra. Điển hình nhất là vụ tai nạn làm 40 người thiệt mạng hồitháng 7/2011. Đoàn tàu D3115 đang từ Hàng Châu tới Ôn Châu mất điện do bị sét đánh sau đó bị mộttàu cao tốc khác mang số hiệu D301 đâm từ phía sau, khiến 2 toa tàu của D3115 bị rơi khỏi một câycầu tại Ôn Châu. 

Bên cạnh đó trục trặc, sự cố liên tục xuất hiện. Ngày 13/3/2012, một đoạn 300m đã được nghiệm thutrong tuyến đường sắt cao tốc Hán Nghi dài 291km nối thành phố Vũ Hán với thành phố Nghi Xương (HánNghi), tỉnh Hồ Bắc bị sụt lún do mưa lớn. Còn đường sắt cao tốc dài 1.318 km, nối Bắc Kinh - ThượngHải từ khi đưa vào sử dụng liên tục gặp sự cố mất điện khiến tàu liên tục nằm đường. Thậm chí, mộtvụ mất điện vì giông đã làm chuyến tàu Bắc Kinh-Thượng Hải nằm giữa đường trong 1 tiếng rưỡi. Hànhkhách than phiền về tình trạng trên xe lửa không có đèn, máy lạnh và ngột ngạt vì thiếu dưỡngkhí.

Tham nhũng tràn lan

Bộ Đường sắt Trung Quốc đang quản lý gần 3 triệu người. Định biên lao động tăng lên cùng sự pháttriển của ngành Đường sắt cao tốc. Những năm trước, khi tốc độ tăng trưởng lên cao, dư luận đã xônxao về việc mỗi suất vào làm việc ở Bộ này có "giá sàn" là 14.000 USD. Tờ Telegraph dẫn một nguồntin từ chính Bộ này rằng, đổi tiền lấy việc làm đã trở thành luật riêng của Ngành, tất nhiên là bấtthành văn. 

Không những thế và cũng không hiểu tại sao, trong bộ này còn có cả tòa án và sở cảnh sát riêng? Haicơ quan hành pháp và tư pháp này tồn tại cho đến tận tháng 8 năm ngoái mới bị xóa bỏ. 
 
Ông Lưu Chí Quân năm nay 60 tuổi, giữ chức Bộ trưởng Bộ Đường sắt từ năm 2003. Tháng 2/2011,bị cách chức sau kết luận của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương. Tháng 11/2012, bị Ủy ban Kiểm traKỷ luật Trung ương khai trừ khỏi đảng. Ông Lưu Chí Quân còn được cho là chưa tốt nghiệp đại học vàcó tới 18 nhân tình. Tháng 4/2013, VKSND Bắc Kinh (Trung Quốc) đã truy tố ông này tội nhận hối lộvà lợi dụng chức vụ, quyền hạn.

Nuông quá hóa hỏng. Trong thời kỳ ông Lưu Chí Quân làm Bộ trưởng, uy tín của ngành Đường sắt sútgiảm nghiêm trọng sau hàng loạt vụ tham nhũng và bê bối. Báo chí Trung Quốc cho biết, vị cựu Bộtrưởng đề ra quy tắc 4% hoa hồng/ hợp đồng cung cấp thiết bị và giao hợp đồng một cách "linh động".Tổng cộng, ông này bỏ túi hơn 800 triệu nhân dân tệ (122 triệu USD) từ các dự án đường sắt caotốc. 


Báo cáo của cơ quan kiểm toán Trung Quốc (NAO) xác nhận, riêng tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh -Thượng Hải đã làm bốc hơi 491 triệu nhân dân tệ (77,84 triệu USD). Số tiền này chủ yếu sử dụng chocông tác giải phóng mặt bằng. Ngoài ra, thất thoát trong quá trình mua nguyên vật liệu không thôngqua đấu thầu hợp lệ lên tới 849 triệu nhân dân tệ. 759 triệu nhân dân tệ khác bị lãng phí khi thayđổi các chi tiết kỹ thuật kính chắn gió và yếu kém trong quản lý. 

Điển hình là các gói thầu thiết bị vệ sinh trên tàu đều có giá khá cao. Bồn rửa tự động 72.000 NDT(11.400 USD)/chiếc, vòi cảm ứng 10.280 NDT (1.600 USD)/chiếc, giấy vệ sinh bị đẩy giá lên tới 1.125NDT (178 USD)/cuộn. Tổng cộng chi phí 300.000 - 400.000 NDT (47.500 - 63.200 USD)/buồng vệ sinh.Ngoài ra, ghế hành khách tốn tới 20.000 NDT (3.200 USD)/chiếc. Và người nhận thầu cung cấp cácthiết bị vệ sinh là bà Vương Hưng, vợ Giám đốc Vận tải Bộ Đường sắt Trương Thự Quang, ông này đã bịsa thải tháng 2/2011. 

Con nợ khổng lồ

Với kiểu quản lý và vận hành như vậy nên không ngạc nhiên khi Bộ Đường sắt đang là con nợ khổng lồ.Các tuyến cao tốc đưa vào vận hành đều bị lỗ. Như tuyến Bắc Kinh - Thiên Tân với tổng đầu tư trên21 tỷ nhân dân tệ, từ 2008 tới nay thường xuyên chạy với nửa toa rỗng. Tuyến Thạch Gia Trang - TháiNguyên hoạt động từ tháng 4/2009, trong năm đầu tiên đã thua lỗ 800 triệu tệ và những năm kế tiếpkhông dưới 900 triệu tệ.

Tính đến thời điểm bị giải thể (tháng 3/2013), số nợ của Bộ Đường sắt đã lên đến 2.660 tỷ nhân dântệ. Hiện Bộ Đường sắt được chuyển về nằm dưới sự quản lý của Bộ Giao thông nhằm tăng cường hiệu quảhoạt động của chính quyền và đối phó tham nhũng. 

Chính phủ Trung Quốc đã lập Tổng công ty Đường sắt để quản lý việc kinh doanh của Ngành này. "Ướctính phải ít nhất 20 năm nữa các tuyến đường sắt cao tốc ở Trung Quốc mới hòa vốn, nếu không pháttriển thêm"- ông Zhao Jian, giáo sư Đại học giao thông Bắc Kinh nói với CNN. 
 
Hà Phương (Theo CNN, Xinhua, FinnancialTimes)