Chi tiền để giảm ô nhiễm không khí, người dân Hà Nội sẵn lòng bỏ ra bao nhiêu?

Công nghệ 06/03/2021 - 14:06

Người dân Hà Nội dường như sẵn sàng chi trả 93.457 đồng/tháng cho lợi ích cải thiện tối đa về chất lượng không khí, tương đương khoảng 0,4% thu nhập hộ gia đình.

Ô nhiễm không khí và những hệ lụy khó lường

PGS Đinh Đức Trường, Trưởng khoa Môi trường, Biến đổi khí hậu và Đô thị, Đại học Kinh tế quốc dân cho biết, với tốc độ phát triển kinh tế như hiện nay, mỗi năm ô nhiễm không khí sẽ làm thiệt hại 10,82-13,63 tỷ USD, tương đương 4,45-5,64% GDP.

Ông Trường cho biết, thế giới chia thiệt hại kinh tế do ô nhiễm không khí thành hai nhóm cơ bản. Thứ nhất là thiệt hại hữu hình có thể nhìn thấy như chi phí khám sức khỏe, tiền mua máy lọc không khí. Thứ hai là thiệt hại gián tiếp như số người chết, ảnh hưởng của bệnh tật đến năng suất lao động hay hình ảnh của đất nước trong mắt bạn bè quốc tế.

Hiện các nhà kinh tế thế giới tập trung vào thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí. Phương pháp tính dựa trên tổn thất phúc lợi xã hội, tức là đo mức chi trả của xã hội để giảm tử vong liên quan đến rủi ro từ ô nhiễm không khí. Biến số là chi trả của xã hội để giảm rủi ro cho một ca bệnh chết liên quan đến ô nhiễm không khí, PGS Trường giải thích cách tính.

Nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế quốc dân tính số tiền xã hội sẵn sàng chi trả để giảm rủi ro của một ca tử vong vì ô nhiễm không khí từ 216.000 đến 272.000 USD. Con số này kết hợp với công bố 50.000 người chết ở Việt Nam do các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí như hô hấp, tim mạch do tổ chức Global Alliance, Bill & Melinda Gates Foundation công bố, nhóm nghiên cứu tính ra được mức thiệt hại của cả nước.

Giải thích thêm về cơ sở của nghiên cứu trên, PGS Trường cho biết đã sử dụng mô hình đánh giá ngẫu nhiên nhị phân, phương pháp đang được Mỹ sử dụng để làm căn cứ đền bù thiệt hại môi trường.

Chi tiền để giảm ô nhiễm không khí, người dân sẵn lòng bỏ ra bao nhiêu?

Theo báo cáo do hai tác giả Nguyễn Công Thành và Lê Thu Hoa (thuộc Khoa Môi trường, Biến đổi khí hậu và Đô thị của trường Đại học Kinh tế Quốc dân), ô nhiễm không khí đang là vấn đề môi trường được quan tâm hàng đầu ở các đô thị trên thế giới. Theo cơ sở dữ liệu về ô nhiễm không khí của Tổ chức y tế thế giới (WHO) năm 2018, hơn 80% người dân tại các đô thị đang phải sống trong bầu không khí không đạt mức tiêu chuẩn khuyến nghị của WHO. So với các thành phố khác của Việt Nam, vấn đề ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm bụi tại Hà Nội được đánh giá là nghiêm trọng hơn.

Nguồn gây ô nhiễm không khí ở Hà Nội bao gồm khí thải từ các phương tiện giao thông, hoạt động xây dựng, hoạt động dân sinh, hoạt động sản xuất công nghiệp… Theo đánh giá của Sở TN&MT Hà Nội, 70% lượng khói bụi gây ô nhiễm không khí tại Hà Nội là do hoạt động giao thông.

Tác động sức khỏe do ô nhiễm không khí đối với người dân Hà Nội được coi là nghiêm trọng. Tính toán số ca tử vong tăng lên do ô nhiễm PM10 từ giao thông năm 2009 là 3.200 người, lớn hơn số ca tử vong do tai nạn giao thông. Trong giai đoạn 2010-2011, hàm lượng PM10, PM2,5 tăng lên 10μg/m3 thì số ca nhập viện liên quan đến đường hô hấp của trẻ em Hà Nội tăng tương ứng là 1,4%; và 2,2%. Trong giai đoạn 2007-2014, nếu hàm lượng NO2 trung bình trong 7 ngày tăng lên 21,9 μg/m3 thì số ca nhập viện do viêm phổi sẽ tăng lên 6,1% (Nhung và cộng sự, 2018).

Chi tiền để giảm ô nhiễm không khí, người dân Hà Nội sẵn lòng bỏ ra bao nhiêu? - ảnh 1

Ảnh minh họa

Trong thời gian qua, thành phố Hà Nội đã nỗ lực triển khai các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí như thí điểm xe buýt dùng khí nén CNG, trồng 1 triệu cây xanh đến năm 2020, lắp đặt thêm các trạm quan trắc không khí. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí vẫn đang là mối quan ngại lớn của người dân Hà Nội, đòi hỏi nhiều giải pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu tại Đại học Kinh tế quốc dân đã tiến hành một cuộc khảo sát ý kiến 1.028 hộ gia đình ở Hà Nội về những giải pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí mà người dân mong muốn ưu tiên thực hiện. Báo cáo kết quả nghiên cứu cũng đã ước lượng lợi ích kinh tế dựa trên mức sẵn lòng chi trả của người dân Hà Nội cho sự cải thiện chất lượng không khí.

Khảo sát được thực hiện trong tháng 6 và tháng 7/2019 với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương tại 1.028 hộ gia đình thuộc 6 quận: Thanh Xuân, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Cầu Giấy, Ba Đình và Gia Lâm.

Kết quả cho thấy, ba giải pháp hàng đầu mà người dân Hà Nội ưu tiên áp dụng để cải thiện chất lượng không khí bao gồm: phát triển hệ thống cây xanh (tỷ lệ lựa chọn 73%), chuyển đổi sang nhiên liệu ít gây ô nhiễm (50%), và phát triển hệ thống giao thông công cộng (43%).

Những giải pháp này cũng phù hợp với bằng chứng kinh nghiệm mà một số quốc gia đã triển khai. Seoul (Hàn Quốc), Milan (Ý) và Melbourne (Úc) đều có kế hoạch mở rộng không gian cây xanh. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy không gian xanh nếu được quy hoạch hợp lý có thể bảo vệ cư dân sống quanh đó khỏi ô nhiễm không khí vì giúp loại bỏ hoặc giảm thiểu được một số chất ô nhiễm có tác động tiêu cực đến sức khỏe như PM10, PM2.5, NOx và O3.

Một số quốc gia như Brazil, Ấn Độ cũng bắt đầu chuyển đổi một số phương tiện giao thông công cộng và tư nhân sang xe chạy điện, xe dùng ethanol hoặc khí nén tự nhiên (CNG). Các phương tiện giao thông công cộng như xe buýt nhanh (BRT) cũng được triển khai ngày càng nhiều trên khắp các nước Mỹ Latin và Bắc Mỹ, Đông Nam Á, Trung Quốc, Úc, và dần phổ biến hơn ở châu Âu.

Tăng dần số lượng và tần suất phương tiện giao thông có thể giúp giảm lượng khí thải CO, NOx, PM2.5, PM10, tuy nhiên cần phải đi kèm với các thay đổi về quy định giao thông đô thị thì phương án này mới có thể thực sự cải thiện chất lượng không khí của thành phố.

Đối với Hà Nội, báo cáo nghiên cứu cho biết đa số người dân ưa thích các phương án cải thiện giúp giảm nhiều ca nhập viện vì ô nhiễm không khí và có diện tích cây xanh bình quân đầu người cao. Họ cũng thường lựa chọn những phương án cải thiện có mức phí thấp hơn.

Sử dụng phương pháp Thực nghiệm các lựa chọn (Choice Experiments, CE) theo tính toán, trung bình mỗi hộ gia đình tại Hà Nội sẵn sàng chi trả 3.658 đồng/tháng để tăng thêm 1m2 cây xanh và khoảng 1.568 đồng/tháng cho việc giảm mỗi ca tử vong do ô nhiễm không khí trên 100.000 dân.

Về tổng thể, người dân Hà Nội dường như sẵn sàng chi trả 93.457 đồng/tháng cho lợi ích cải thiện tối đa về chất lượng không khí, tương đương khoảng 0,4% thu nhập hộ gia đình.

“Để giảm được tổn thất do ô nhiễm không khí sẽ đòi hỏi không chỉ nỗ lực của cơ quan quản lý mà còn có sự nỗ lực phòng ngừa và tự bảo vệ của mỗi cá nhân, mỗi hộ gia đình.

Mức lợi ích kinh tế ước lượng trong nghiên cứu này chỉ phản ánh lợi ích mà người dân cảm nhận về các giải pháp công do cơ quan quản lý thực thi, mà không bao gồm lợi ích gắn liền với các giải pháp cá nhân mà mỗi người áp dụng để bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ ô nhiễm không khí. Kết quả của nghiên cứu này có ý nghĩa phục vụ việc thiết kế và đánh giá hiệu quả các chính sách của cơ quan quản lý trong công tác bảo vệ môi trường không khí”, báo cáo nhấn mạnh.

Năm 2016, một nghiên cứu do TS. Koichiro Ito (Trường Chính sách công Harris, Đại học Chicago) và TS. Shuang Zhang (Khoa kinh tế, Đại học Colorado Boulder) thực hiện đã xem xét chi phí mà người dân Trung Quốc bỏ ra để mua các thiết bị lọc không khí HEPA. Đây là cách giảm ô nhiễm không khí chính mà các hộ gia đình có thể tự làm.

Sử dụng các ước tính mức độ sẵn sàng chi trả của người dân để có không khí sạch dựa trên thị trường thiết bị HEPA, Ito và Zhang kết luận, trung bình người Trung Quốc sẵn sàng trả 5,46 USD (khoảng 125.000 đồng) để loại bỏ 1µg/m3 bụi PM10 khỏi bầu không khí mà họ hít thở trong 5 năm. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng của người dân cũng khác nhau – từ khoảng 0 - 15 USD, tùy thuộc mức thu nhập.

Phong Lâm