Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung: Covid-19 đổ thêm dầu vào lửa

Thế giới 23/05/2020 - 09:51

Đại dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona gây ra (Covid-19) đã dập tắt “ánh hào quang” kinh tế của Mỹ và đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu mà Trung Quốc đang là một mắt xích quan trọng hàng đầu. Trong bối cảnh này, Bắc Kinh khó có thể thực hiện cam kết trong Thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung giai đoạn 1, trong khi Washington càng có cơ hội thúc đẩy trở lại chiến tranh thương mại.

Mỹ dồn hỏa lực

Chiến tranh Lạnh Mỹ-Trung không có dấu hiệu “tan băng”. Đại dịch Covid-19 đang làm suy yếu thỏa thuận thương mại giai đoạn một được ký ngày 15-1 vừa qua. Cả Washington và Bắc Kinh hiện đang cùng lớn tiếng đe dọa chấm dứt đối thoại.

Về mặt chính thức, cho đến ngày 8-5, hai bên vẫn tuyên bố tạo “điều kiện thuận lợi thực thi thỏa thuận sơ bộ nhằm đạt được những kết quả tích cực về kinh tế và thương mại”, chấm dứt cuộc đọ sức kéo dài từ tháng 3-2018. Chỉ một tuần sau đó, tại Mỹ, dịch Covid -19 đẩy thêm vài triệu người lao động vào cảnh thất nghiệp, những khó khăn kinh tế chồng chất đe dọa khả năng tái đắc cử của Tổng thống Donald Trump, Nhà Trắng dường như đã thay đổi hẳn quan điểm. Trên đài truyền hình Fox News, Tổng thống Trump dọa Trung Quốc “phải mua hàng của Mỹ, nếu không sẽ chấm dứt thỏa thuận.” Trong khi đó, Ngoại trưởng Mike Pompeo nhấn mạnh đến sự cần thiết phải để Mỹ “độc lập về mặt kinh tế,” trước tiên là chấm dứt sự lệ thuộc vào Trung Quốc. Vậy nguyên nhân nào khiến Mỹ dồn dập tấn công Trung Quốc vào thời điểm này?

Nhà nghiên cứu Jean-Francois Boittin thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), cho rằng Covid -19 đang đặt ra một thách thức rất lớn cho cả Mỹ và Trung Quốc do hai bên vừa phải đối phó với khủng hoảng, vừa tìm cách đổ lỗi cho đối phương để “né tội” với công luận trong nước. Theo ông Boittin, có hai chuyện liên hệ chặt chẽ với nhau trong câu hỏi này. Một mặt là nghi ngờ về khả năng của Trung Quốc tôn trọng những cam kết thương mại đã thông qua với Mỹ hồi tháng 1, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc cũng đang bị dịch Covid-19 làm chao đảo. Bắc Kinh cố gắng đưa ra những dấu hiệu cho thấy kinh tế đang từng bước phục hồi, nhưng trên thực tế, bài toán nan giải hơn nhiều.

Mặt khác, chính giới Mỹ và cả chính quyền Trump liên tục có những phản ứng gay gắt với Bắc Kinh, do đó quan hệ thương mại song phương không được suôn sẻ. Có thể, Washington sẽ tìm một lối thoát, chuyển hướng bực tức của công luận Mỹ do cách xử lý dịch bệnh chậm trễ và kém cỏi của chính quyền Trump sang phía Trung Quốc. Cả hai yếu tố vừa nêu cho thấy quan hệ Mỹ - Trung, cả về chính trị lẫn thương mại, đều khá phức tạp, ít nhất là từ nay cho đến sau bầu cử Tổng thống Mỹ tháng 11-2020.

Cách đây vài ngày, thời báo Hoàn Cầu cho rằng, Bắc Kinh nên tranh thủ khủng hoảng kinh tế trong thời điểm này để “đàm phán lại” với Mỹ về Thỏa thuận  thương mại giai đoạn 1, theo đó Trung Quốc đã cam kết mua vào 200 tỷ USD hàng hóa của Mỹ từ nay đến năm 2022 và đổi lại Washington ngừng các biện pháp đánh thuế hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc vào Mỹ.

Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung: Covid-19 đổ thêm dầu vào lửa - ảnh 1
Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung lại có dấu hiệu nóng lên. Ảnh: tư liệu

Giở lại chiêu cũ?

Trên Fox News, Tổng thống Trump một lần nữa lại dùng đòn thuế khóa để dọa Trung Quốc, nhưng theo chuyên gia Boittin, đây là một biện pháp khó khả thi. Ông nói: “Đành rằng đây là một đe dọa từng được Tổng thống Trump nêu lên, nhưng vấn đề đặt ra là cho đến nay, Mỹ đã tăng thuế nhập khẩu đánh vào hàng Trung Quốc bán cho các tập đoàn sản suất của Mỹ. Washington liên tục dùng đòn này từ đầu chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và hiện tại, cho dù hai bên đã đạt được thỏa thuận đình chiến, nhưng một số biện pháp trừng phạt đó vẫn tồn tại.

Nếu lại dùng tiếp thủ thuật này, Nhà Trắng bắt buộc phải áp thuế lên các mặt hàng được sử dụng đại trà ở Mỹ. Những nạn nhân đầu tiên sẽ là người tiêu dùng và giới tiểu thương, các dây chuyền phân phối ở Mỹ. Có điều, vì Covid -19, hàng loạt cửa hàng đã phải đóng cửa, nhân viên bị mất việc. Do vậy, tăng thuế nhập khẩu vào Mỹ đồng nghĩa với việc đánh thẳng vào túi tiền, vào sức mua của các hộ gia đình, gây thêm khó khăn cho các cửa hàng ở Mỹ. Vài tháng trước bầu cử không chắc chính quyền Trump dám sử dụng chiêu bài này.”

Trump hướng tới việc “đánh thuế các DN Mỹ sản xuất ở nước ngoài” mà theo ông, một tập đoàn như Apple chẳng hạn, hoàn toàn có khả năng “làm ra sản phẩm” trên lãnh thổ Mỹ. Tuyên bố này chẳng khác nào là một “lời tuyên chiến” nhắm vào chuỗi cung ứng toàn cầu mà ở đó Trung Quốc đang chiếm vị trí trung tâm. Chính quyền Trump không chỉ khơi mào một cuộc khẩu chiến mà một lần nữa tấn công vào “điểm nhạy cảm” nhất của Bắc Kinh là tập đoàn viễn thông Huawei.

Bộ Thương mại Mỹ ngày 15-5 thông báo cấm tất cả các nhà cung cấp linh kiện bán dẫn cho Huawei trên thế giới sử dụng phần mềm và công nghệ của Mỹ. Thực ra, từ một năm nay, lệnh cấm chỉ liên quan đến các nhà sản xuất Mỹ như Intel, AMD, Qualcomm... nhưng lần này Trump quyết định “bóp chết con chim đầu đàn” của ngành công nghệ cao của Trung Quốc khi áp dụng trừng phạt luôn cả  đối với các nhà cung cấp cho Huawei như Samsung của Hàn Quốc hay STMicroelectronics, Infineon của châu Âu.

Trước khi Nhà Trắng viện lý do an ninh trừng phạt Huawei, thì tập đoàn này đã cố gắng tự lực, giảm bớt mức độ lệ thuộc vào các nhà cung cấp linh kiện bán dẫn nước ngoài. Huawei đầu tư cho Cty con là HiSilicon. Theo thẩm định của cơ quan tư vấn IC Insights, nhờ Mỹ, trong vòng 1 năm, HiSilicon đang từ thứ hạng 15 đã chen được vào danh sách 10 nhà sản xuất linh kiện bán dẫn hàng đầu thế giới. Đối với Nhà Trắng, việc Huawei và HiSilicon vẫn bình an và thậm chí còn phát triển mạnh hơn so với một năm trước đây là một mối đe dọa đối với “an ninh và chính sách đối ngoại” của Mỹ như Bộ trưởng Thương mại Mỹ, Wilbur Ross đã giải thích. Rõ ràng là dù có dịch Covid -19 hay không thì mục tiêu của Mỹ vẫn là “bóp chết đà vươn lên của công nghệ cao Trung Quốc để bảo đảm thế thượng phong của các tập đoàn Mỹ.”

Hồng Phúc