Công nghiệp ''đen'' tỷ đô dưới mác Trung y

Sức khoẻ 12/06/2020 - 02:58

Trung Quốc Các chuyên gia cảnh báo việc khai thác động vật quý hiếm như hổ, tê tê bừa bãi làm tổn hại đến danh tiếng của y học cổ truyền.

"Sự cân bằng với thiên nhiên là điểm mấu chốt của Đông y. Việc sử dụng thú quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng là trái với tự nhiên. Ngay cả trong nguyên tắc y khoa lâm sàng, điều này cũng không tốt", Tiến sĩ Lixing Lao, hiệu trưởng Đại học Y khoa Virginia, nhận định.

Về cơ bản, bên cạnh dùng thuốc, y học cổ truyền Trung Hoa là tập hợp của nhiều liệu pháp khác nhau, bao gồm châm cứu, hít thở, tập thể dục, điều chỉnh thói quen ăn uống phù hợp với thể trạng... Tất cả hướng về sự cân bằng. 

Ngành công nghiệp tỷ đô

Đối với Tiến sĩ Lao và các đồng nghiệp, lối đi đúng đắn để cách tân Trung y là ngừng sử dụng các nguyên liệu có nguồn gốc từ thú quý hiếm như tê tê, hổ, báo, tê giác...

Tuy nhiên, buôn bán động vật hoang dã là ngành công nghiệp lâu đời, có giá trị lên tới 74 tỷ USD ở thị trường đại lục, chủ yếu duy trì bởi quan niệm mê tín và sai lệch. Đây cũng được coi là nguồn cơn gây ra dịch Covid-19.

Chính phủ Trung Quốc từng cho phép các hãng dược sử dụng một số bộ phận của động vật hoang dã trong kho dự trữ. Tuy nhiên, nhiều công ty vẫn tìm cách lách luật, tiếp cận những kẻ săn trộm và thực hiện các thương vụ trái phép. 

"Vấn đề không phải ở một bác sĩ, mà là toàn ngành công nghiệp. Người ta kiếm tiền từ điều này. Nó để lại tai tiếng đối với y học cổ truyền. Họ lợi dụng tên tuổi của Trung y để thực hiện ý đồ cá nhân, nhưng chúng tôi thì trong sạch", ông Lao nói.

Năm 2018, sừng tê giác và cao hổ được loại bỏ khỏi Dược điển Trung Hoa - danh sách quy định các loại nguyên liệu được dùng bào chế thuốc do chính phủ ban hành. Tuy nhiên, theo ông Richard Thomas, giám đốc của Tổ chức Bảo tồn Động vật Hoang dã Traffic, điểm mấu chốt nằm ở ý thức của những người ủng hộ y học cổ truyền. 

Tham vọng phát triển Trung y

Từ lâu, các nhà lãnh đạo Trung Quốc, bao gồm Chủ tịch Tập Cận Bình, chủ trương đẩy mạnh vai trò của Đông y trong điều trị. Tiến sĩ Lao và một số chuyên gia lại nhận định chỉ nên sử dụng y học cổ truyền khi thực sự cần thiết, thay vì kê đơn đại trà như thuốc Tây. Họ cổ vũ tư tưởng "phòng bệnh hơn chữa bệnh", nhằm giảm nhu cầu dùng thuốc ngay từ đầu. Sự ủng hộ đối với y học cổ truyền có thể biến mất nếu các vấn đề về buôn bán động vật hoang dã không được giải quyết, đặc biệt ở thời điểm nhiều người cho rằng nó có liên quan đến sự bùng phát của đại dịch Covid-19.

Đối với ông Tập và phần lớn lãnh đạo Trung Quốc, thúc đẩy sử dụng Trung y là một phần trong kế hoạch giúp hàng triệu người thoát nghèo. Cuối 2020, nước này kỳ vọng nâng tổng giá trị ngành công nghiệp lên khoảng 420 tỷ USD, theo Sách Trắng phát hành 4 năm trước. Đầu tháng 6, giới chức Bắc Kinh cho biết đang soạn dự thảo luật mới bao gồm các điều khoản xử phạt người có ý phỉ báng y học cổ truyền.

Công nghiệp ''đen'' tỷ đô dưới mác Trung y - ảnh 1

Một hiệu thuốc Đông y ở Indonesia bày bán sản phẩm bào chế từ vẩy tê tê, xuất xứ Quảng Tây, Trung Quốc. Ảnh: Guardian

Báo cáo của chính phủ cũng cho biết hiện có 900 triệu sinh viên, ở 183 quốc gia, theo học ngành này. Con số vẫn tiếp tục tăng lên. 

Trong năm 2017, các phòng khám Trung y tiếp nhận một tỷ lượt bệnh nhân.

Theo thống kê cùng kỳ của Học viện Kỹ thuật Trung Quốc, ngành công nghiệp buôn bán động vật hoang dã, đặc biệt là các bộ phận dùng để điều chế thuốc, đạt giá trị 50 tỷ nhân dân tệ (khoảng 7 tỷ USD). Nếu tính cả hoạt động trao đổi trái phép vảy tê tê, xương hổ và  sừng tê giác, con số khả năng cao gấp nhiều lần.

Tháng 2, Đại hội đồng Nhân dân Trung Quốc đã ban hành lệnh cấm đối với toàn bộ hoạt động buôn bán động vật hoang dã trên cạn. Dù vậy, trọng tâm chính là hạn chế việc ăn thịt thú rừng, thay vì kiểm soát việc sử dụng lông hoặc da chúng điều chế thuốc.

Các tổ chức bảo tồn thế giới cũng vì thế mà phát động nhiều phong trào kêu gọi hạn chế dùng thú quý hiếm trong Đông y.

"Nhìn chung, chúng tôi ủng hộ sự phát triển của y học cổ truyền, nhưng hoàn toàn không đồng tình với việc sử dụng động vật hoang dã, đang trên bờ vực tuyệt chủng như tê tê. Các động thái gần đây xuất phát từ lợi ích kinh doanh nhiều hơn là hướng đến ngành dược phẩm", Linda Wong, Phó tổng Thư ký Quỹ Phát triển Xanh và Bảo tồn Đa dạng Sinh học Trung Quốc, cho biết. 

Mật gấu và Covid-19

Kể từ khi đại dịch bùng phát, y học cổ truyền nhận được sự hậu thuẫn lớn từ lãnh đạo và các phương tiện truyền thông Trung Quốc. Nước này chủ trương thúc đẩy nó trở thành ngành công nghiệp trụ cột. 

Công nghiệp ''đen'' tỷ đô dưới mác Trung y - ảnh 2

Một công nhân đang lấy mật gấu tại trang trại phía đông nam, Trung Quốc vào năm 2012. Ảnh: AFP 

Theo báo cáo của chính quyền đại lục, Tiến sĩ Zhang Boli, học giả tại Học viện Kỹ thuật Trung Quốc đã điều trị thành công cho 564 bệnh nhân Covid-19 bằng Đông y, không trường hợp nào tiến triển nguy kịch. Tuy nhiên, nghiên cứu công bố hôm 6/5 trên Tạp chí Nature cảnh báo cần tiến hành đánh giá nghiêm ngặt hơn đối với các bài thuốc trên. 

Thực tế, chưa đầy một tháng sau lệnh cấm buôn bán động vật hoang dã, chính phủ Trung Quốc khuyến nghị sử dụng Tan Re Qing, một loại thuốc tiêm có chứa mật gấu, để điều trị các ca nhiễm nCoV nặng và nghiêm trọng. Kể từ thế kỷ thứ 8, đây được coi là nguyên liệu phổ biến trong y học cổ truyền. Mật gấu đen và gấu nâu của châu Á chứa hàm lượng  ursodeoxycholic cao, giúp làm tan sỏi mật để điều trị bệnh gan. 

Tuy nhiên, bên ngoài Trung Quốc, việc sử dụng mật gấu bị các nhà bảo vệ động vật lên án dữ dội. 

"Thật đau lòng khi biết rằng bác sĩ Đông y đang lấy mật gấu để chữa cho người mắc Covid-19. Lý do gì để hủy hoại danh tiếng đã gây dựng bằng hành động này? Câu trả lời duy nhất tôi nghĩ tới là thị trường buôn bán động vật hoang dã đang núp dưới cái tên y học cổ truyền", Grace Gabriel, Giám đốc Quỹ Bảo vệ Động vật Quốc tế, cho biết.

Thục Linh (Theo Guardian, Nature, National Geographic)