Làm giàu dưới tán rừng già

Xã hội 09/09/2015 - 10:47

Dưới tán rừng già ở tỉnh Hà Giang đang tồn tại và phát triển một loại cây dược liệu dễ trồng, dễ chăm sóc, cho thu nhập cao. Đó là thảo quả, cây trồng giúp xóa đói, giảm nghèo, làm giàu cho đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) ở ...

no image

Dưới tán rừng già ở tỉnh Hà Giang đang tồn tại và phát triển một loại cây dược liệu dễ trồng, dễ chăm sóc, cho thu nhập cao. Đó là thảo quả, cây trồng giúp xóa đói, giảm nghèo, làm giàu cho đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) ở các xã vùng sâu, vùng xa nơi cực bắc Tổ quốc.

Mào Phìn là thôn xa nhất của xã Phương Tiến, huyện Vị Xuyên với gần 70 hộ người dân tộc Dao sinh sống quần tụ trên sườn núi Tây Côn Lĩnh. Ngày trước, cuộc sống của người dân nơi đây gặp rất nhiều khó khăn, làm lụng vất vả quanh năm mà chẳng đủ ăn vì thiếu đất sản xuất, chăn nuôi không phát triển, mang tính tự cung, tự cấp. “Đói nghèo là chuyện của ngày xưa, giờ cuộc sống của nhân dân thôn Mào Phìn và những thôn lân cận nằm trên sườn núi Tây Côn Lĩnh khấm khá hơn nhiều” - bác Bàn Văn Vằn, người có uy tín ở thôn Mào Phìn khẳng định. Nói rồi ông chỉ tay lên đỉnh núi sau nhà, bảo: “Người dân trong thôn gọi đó là đỉnh núi Hai Nghìn, trên đó là rừng già, dưới tán rừng là thảo quả, loại cây xóa đói, làm giàu của dân bản”.

Từ năm 2000 đến nay, thảo quả được giá, thị trường tiêu thụ thuận lợi cho nên người dân thôn Mào Phìn lên rừng khoanh vùng trồng đại trà loài cây thảo dược này. Diện tích qua đó tăng lên, từ vài ha thảo quả ta của chục hộ gia đình, đến nay thôn đã có hơn 350 ha thảo quả lai, năng suất cao, chia đều cho 100% số hộ dân. Mấy năm gần đây, năng suất bình quân thảo quả tươi đạt khoảng một tấn/ha, với giá bán bình quân từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg, người nông dân trong thôn có nguồn thu lớn.

Nhờ việc trồng thảo quả, cuộc sống của bà con vùng cao khấm khá hơn trước, nhiều hộ không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên khá giả. Hộ nào trong thôn cũng có nguồn thu từ thảo quả, hộ ít mỗi năm cũng thu khoảng chục triệu đồng, có hộ dân thu cả trăm triệu đồng. Riêng năm 2014, trong thôn có khoảng 20 hộ thu nhập hơn 100 triệu đồng trở lên. Nổi bật như gia đình anh Bàn Văn Đằng, Đặng Văn Cốc, Bàn Văn Chóng. Bác Bàn Văn Vằn chỉ tay về phía ngôi nhà hàng xóm to, rộng, nói: “Đó là nhà anh Triệu Văn Mành, trước kia nhà rất nghèo, từ khi lên rừng trồng thảo quả, đã thoát cảnh nghèo đói, nay trở thành hộ khá, anh vừa cất ngôi nhà sàn to vào loại nhất thôn có trị giá đến vài trăm triệu đồng, tất cả là từ tiền bán thảo quả mà ra”.

Đồng chí Vi Hữu Cầu, Bí thư Huyện ủy Vị Xuyên chia sẻ: “Vị Xuyên có gần 3.000 ha thảo quả, giá trị kinh tế mỗi năm đạt gần 50 tỷ đồng, là cây xóa đói, giảm nghèo, làm giàu đối với các xã vùng cao, nơi có đông đồng bào DTTS sinh sống. Những năm tới, huyện duy trì diện tích, tập trung hỗ trợ nông dân về kỹ thuật nhằm tăng năng suất, sản lượng, giá trị sản phẩm”. Hà Giang xác định thảo quả là cây trồng trọng tâm ở các địa phương có điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp. Từ chủ trương của tỉnh, các huyện xây dựng chương trình hành động cụ thể nhằm mở rộng diện tích, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm như quy hoạch vùng phát triển thảo quả, hỗ trợ nông dân về giống để mở rộng diện tích, tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc... Hiện có hơn 8.000 ha thảo quả với khoảng chục nghìn hộ dân ở 10 huyện, thành phố của Hà Giang tham gia trồng. Diện tích lớn nhất tập trung ở các huyện có diện tích rừng già lớn như Vị Xuyên, Quản Bạ, Hoàng Su Phì, Xín Mần. Hằng năm, loại cây dược liệu này cho giá trị khoảng 200 tỷ đồng, thật sự là nguồn thu nhập lớn của đồng bào sinh sống ở vùng cao có điều kiện tự nhiên khó khăn. Loài cây dược liệu này chỉ sinh trưởng, phát triển tốt dưới tán rừng già cho nên người dân có ý thức bảo vệ tầng cao của rừng, giúp xóa điểm nóng khai thác lâm sản trong khu bảo tồn.

Rừng đặc dụng Tây Côn Lĩnh có diện tích hơn 15.000 ha nằm trên địa bàn 10 xã thuộc huyện Vị Xuyên, Hoàng Su Phì và TP Hà Giang. Đây là nơi sinh trưởng, phát triển của nhiều loài thực vật, động vật quý hiếm. “Công tác bảo vệ rừng trong khu bảo tồn những năm qua luôn được đánh giá tốt nhất trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Một trong những yếu tố giúp rừng Tây Côn Lĩnh được bảo vệ tốt, không có điểm nóng phá rừng bắt nguồn từ việc người dân có lợi ích từ rừng thông qua việc trồng, phát triển cây thảo quả. Hiện trong khu bảo tồn có khoảng 1.000 ha thảo quả của nhân dân” - Giám đốc Ban quản lý Rừng đặc dụng Tây Côn Lĩnh Cao Đạo Quang cho biết.

Được hưởng nguồn lợi từ rừng, cuộc sống khấm khá cho nên nhân dân không chặt phá rừng làm nương, khai thác lâm sản trái phép. Ở các thôn vùng cao có diện tích thảo quả trên rừng già, người dân còn xây dựng các hương ước, quy ước giữ rừng và có sự kiểm tra, giám sát chéo giữa các hộ. Bí thư Đảng ủy xã Phương Tiến (Vị Xuyên) Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: “Các thôn vùng cao ở xã trồng thảo quả trong rừng đặc dụng Tây Côn Lĩnh. Có nguồn lợi từ việc trồng thảo quả nên ý thức giữ rừng của bà con nâng lên, các hộ tự kiểm tra, giám sát chéo lẫn nhau, chỉ một hành động nhỏ như chặt phá cây làm củi, đốt thực bì cũng sẽ bị bà con phát hiện và phản ánh với trưởng thôn. Một quy ước tồn tại ở các thôn vùng cao trong xã đó là hộ dân nào vi phạm phá rừng, chặt cây sẽ bị kiểm điểm trước nhân dân và phải nộp tiền phạt vào quỹ thôn”.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Giang Nguyễn Đức Vinh, tỉnh sẽ thành lập Hiệp hội thảo quả nhằm giúp các địa phương phát triển cây này một cách bền vững, đặc biệt là liên kết với tỉnh Lào Cai để tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Duy trì mô hình “Thúc đẩy ngành gia vị nhằm hỗ trợ giảm nghèo cho cộng đồng DTTS tại Hà Giang” do Tổ chức phát triển Hà Lan (SNV) phối hợp với tỉnh thực hiện từ năm 2013. Dự án hướng dẫn kỹ thuật sản xuất thảo quả bền vững gắn với bảo vệ rừng cho 2.000 hộ dân ở huyện Quản Bạ, Hoàng Su Phì, Vị Xuyên và TP Hà Giang.

Những lợi ích từ thực tế trồng thảo quả ở tỉnh Hà Giang nói chung và rừng đặc dụng Tây Côn Lĩnh nói riêng ảnh hưởng tích cực đến công tác quản lý, bảo vệ rừng. Do đó, mong muốn các bộ, ngành T.Ư nghiên cứu cho phép những khu vực rừng đặc dụng có điều kiện phát triển thảo quả được thực hiện mô hình quản lý chuyên biệt theo hình thức “chia sẻ lợi ích từ rừng” để chính quyền địa phương, ngành chức năng và người dân có cơ sở pháp lý để phát triển thảo quả gắn với bảo vệ rừng.

Bài và ảnh: KHÁNH TOÀN