Mỹ bất ngờ thúc đẩy đàm phán hòa bình Trung Đông

Thế giới 17/04/2013 - 20:57

Chuyến thăm chớp nhoáng Israel và Palestine hôm Chủ nhật 7/4 vừa qua của Ngoại trưởng Mỹ John Kerry khiến dư luận thế giới bất ngờ. Đó là một chuyến đi không thông báo trước, không tuyên truyền dọn đường ầm ĩ như chuyến đi hồi đầu tháng 3/2013, lại diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang trên bán đảo Triều Tiên mà Mỹ là một trong những bên liên quan, khiến dư luận hầu như bị hút hết vào đấy.

no image
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (trái) trong cuộc tiếp xúc Tổng thống Palestine ngày 7/4.

Chuyến thăm Trung Đông lần này của ông Kerry dường như là đểnhắc lại và khẳng định quyết tâm của chính quyền Obama trong việc tìm kiếm một giải pháp hòa bìnhcho khu vực Trung Đông, chí ít là giữa Israel và Palestine, nhưng nó khiến dư luận ngạc nhiên, vìsau chuyến thăm không đạt kết quả rõ rệt nào của Tổng thống Barack Obama vào cuối tháng 3 vừa qua,người ta những tưởng khó có chuyện ông Obama trong nhiệm kỳ 2  này sẽ tích cực tìm kiếm hòabình cho khu vực Trung Đông.

Một quan chức cấp cao của chính quyền Palestine cho biết, trongchuyến thăm hôm 7/4, ông John Kerry đã bày tỏ sự quan tâm trở lại với kế hoạch hòa bình tổng thểnăm 2002 mang tên Sáng kiến Hòa bình Arập và đã được Liên đoàn Arập quan tâm xem xét.

Cần nhắc lại, Sáng kiến Hòa bình Arập là sản phẩm của Arập Xêútdo Vua Abdullah đề xướng. Sau đó, tại một hội nghị toàn thể ở Beirut, Liban, vào năm 2002, 22 nướcthành viên Liên đoàn Arập đã nhất trí thông qua. Năm 2007, Liên đoàn Arập tái phê chuẩn, rồi sau đóTổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) gồm 57 thành viên cũng đã phê chuẩn kế hoạch trên.

Theo Sáng kiến Hòa bình Arập, các nước Arập đề xuất thỏa thuậnhòa bình toàn diện, công nhận sự tồn tại của Nhà nước Israel để đổi lại việc Israel rút quân hoàntoàn ra khỏi các vùng lãnh thổ chiếm đóng sau cuộc chiến năm 1967. Trong cuộc chiến năm 1967,Israel đã chiếm đóng Đông Jerusalem, khu Bờ Tây sông Jordan và Dải Gaza của người Palestine, bánđảo Sinai của Ai Cập, và Cao nguyên Golan của Syria.

Tuy nhiên, quá trình triển khai kế hoạch hòa bình đã liên tụcgặp nhiều khó khăn do việc Israel còn hoài nghi về lợi ích mà kế hoạch hòa bình mang lại choIsrael, đồng thời các cuộc xung đột đẫm máu giữa Israel với người Palestine tiếp tục kéo dài daidẳng suốt nhiều năm khiến cho kế hoạch tưởng chừng đã bị "chết yểu". Bán đảo Sinai được trao trả vềcho Ai cập vào năm 1982 theo một hiệp định hòa bình ký kết năm 1979, và Israel đơn phương rút quânkhỏi Dải Gaza vào năm 2005. Riêng Cao nguyên Golan thì Israel vẫn chiếm đóng và tiến trình đàm phánrút quân vẫn chưa đi đến đâu.

Muốn tái khởi động Sáng kiến Hòa bình Arập, nhất thiết ông Kerryphải làm sống lại tiến trình đàm phán hòa bình then chốt giữa Israel và người Palestine. Vì vậy,chính quyền Obama đang thực hiện chiến dịch "ngoại giao con thoi" với hàng loạt chuyến thăm và làmviệc của Ngoại trưởng Kerry và Tổng thống Obama.

Trong chuyến thăm ngày 7/4, ông Kerry đã thúc đẩy lãnh đạoIsrael và Palestine nhanh chóng xem xét nhượng bộ một phần nhỏ lợi ích của mỗi bên để cùng nhauquay trở lại bàn đàm phán nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình khả dĩ. Nhưng giới quan sát đangnghi ngờ tính hiệu quả của những nỗ lực của ông Kerry, vì những vấn đề mấu chốt nhất trong xung độtIsrael-Palestine không phải dễ dàng giải quyết chỉ bằng những nhượng bộ của "cả haibên".

no image
Người Palestine biểu tình rầm rộ sau cái chết không rõ ràng củamột tù nhân Palestine trong nhà tù Israel.

Năm 2003, cộng đồng thế giới đã nỗ lực giúp Israel và Palestineđi đến một giải pháp hòa bình bền vững, và một "Lộ trình hòa bình" do bộ tứ (gồm Liên Hiệp Quốc,EU, Mỹ, Nga) đồng bảo trợ với những điều khoản khả thi nhất đã được triển khai, trong đó xác lậpgiải pháp "hai nhà nước" cùng song song tồn tại như cách tốt nhất để Israel và Palestine chung sốngvới nhau một cách hòa bình. 10 năm sau, "lộ trình hòa bình" hầu như đã chết, vì hàng loạt vấn đềphải giải quyết giữa Israel và Palestine để đi đến "hai nhà nước" hoàn toàn không được giảiquyết.

Trên thực tế, các quyền và các lợi ích căn bản của ngườiPalestine hiện vẫn đang bị Israel xâm phạm nghiêm trọng. Các vùng lãnh thổ của người Palestine bịIsrael chiếm đóng sau cuộc chiến năm 1967 hiện vẫn chưa có dấu hiệu gì cho thấy Israel sẽ chấp nhậnnhượng bộ. Năm 2008, tiến trình đàm phán hòa bình theo "lộ trình hòa bình" của "Bộ tứ" đi vào ngõcụt do việc Israel đẩy mạnh xây dựng nhà ở trên các khu đất chiếm đóng của ngườiPalestine.

Suốt 4 năm nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Obama (2009-2012), vấn đềxây dựng nhà ở trên các khu định cư Do Thái đã làm cản trở mọi nỗ lực đàm phán hòa bìnhIsrael-Palestine, và là một trong những vấn đề gây căng thẳng trong quan hệ giữa Tổng thống Obamavới Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Sau chuyến thăm của Tổng thống Obama hồi tháng 3 vừa qua, Israelđã tỏ ra "xuống nước" khi đưa ra lời xin lỗi "đồng minh" Thổ Nhĩ Kỳ do vụ cho biệt kích tấn côngtàu Mavi Marmara trong Hải đội Gaza Tự do năm 2010 làm chết 9 công dân Thổ Nhĩ Kỳ, dẫn đến căngthẳng trong quan hệ ngoại giao 2 nước kể từ đó.

Trong bối cảnh bán đảo Triều Tiên ngày càng căng thẳng, nộichiến ở Syria đe dọa đến an ninh toàn khu vực, Mỹ muốn 2 đồng minh thân cận nhất của mình trong khuvực này phải bắt tay hòa thuận với nhau. Vấn đề này cũng không nằm ngoài chương trình làm việctrong chuyến thăm "chớp nhoáng" ngày 7/4 của ông Kerry tại Israel.

Nhưng với người Palestine, vấn đề sẽ không được giải quyết dễdàng chỉ bằng những lời lẽ ngoại giao. Trong một diễn biến mới nhất, ngày 8/4, Israel đã phải tuyênbố đóng cửa các chốt kiểm soát ra vào Dải Gaza khi xung đột bạo lực giữa lính Israel với ngườiPalestine tiếp tục leo thang do vụ việc một tù nhân người Palestine chết trong nhà tù Israel hồituần trước.

Hàng ngàn người Palestine ở các vùng lãnh thổ đã đồng loạt xuốngđường tuần hành trong đám tang người quá cố để phản đối chính sách đối xử tàn bạo của người Israel.Tù nhân Palestine cũng là 1 trong 5 vấn đề lớn cần giải quyết trong đàm phán hòa bình giữa Israelvà Palestine