Nghĩ về truyện cổ tích: Chỉ khi soi gương ta mới nhận ra vẻ mặt của mình

Văn hoá 04/03/2021 - 01:01

… và chỉ khi đã đi vòng quanh thế giới ta mới nhận ra quê hương mình là nơi đẹp nhất.

1. Thu Đông năm 1982 tôi được học tập ở ngôi trường tại một lâu đài cổ, nằm sâu trong vùng rừng núi phía nam nước Cộng hoà dân chủ Đức (cũ). Trong thời gian học tập thường vào những dịp cuối tuần nhà trường tổ chức những cuộc giao lưu với các đoàn quốc tế như Đoàn thanh niên Ba Lan, Đoàn thanh niên Áo... Tuần đó chúng tôi đã được gặp gỡ với các bạn thanh niên Đan Mạch. Đó là một buổi tối có tuyết rơi, gió rất lạnh, rừng núi âm u bí ẩn.Chúng tôi cùng ngồi uống trà nóng, tôi nói bằng tiếng Anh với các bạn:
- Tôi đã đọc và rất thích truyện cổ tích Andersen.
Các bạn Đan Mạch lắng nghe giọng nói tiếng Anh không chuẩn của tôivà ngay lập tức cùng reo lên: “Andersen! Andersen!”.
Nghĩ về truyện cổ tích: Chỉ khi soi gương ta mới nhận ra vẻ mặt của mình - ảnh 1 Truyện cổ Andersen (Người dịch: Trần Minh Tâm, NXB Kim Đồng)
Khuôn mặt của những người bạn Đan Mạch trắng hồng rực rỡ lên, ánh mắt xanh biếc như mầu nước biển và thật là bất ngờ… Buổi tối đó chúng tôi được xem một vở kịch câm diễn truyện Nàng công chúa và hạt đậu. Dường như có một ngôn ngữ kỳ lạ truyền cảm từ ánh mắt, từ những ngón tay, từ một dáng nghiêng nghiêng khiến cho mình vừa bật lên tiếng cười vừa trào nước mắt …một nỗi cảm thông thiêng liêng tràn ngập hồn người khi bước vào thế giới TRUYỆN CỔ TÍCH.
Ngay lúc ấy khi nhìn ra ngoài vườn cây đang rung rinh trong mầu trắng xóa của tuyết tôi cảm thấy như có bóng dáng của một người cao gày mặc tấm áo đen vừa lướt qua cửa sổ…Hans Christian Andersen…
2. Tôi biết đến truyện cổ tích Andersen lần đầu tiên ở một góc nhà trên sàn gỗ ọp ẹp nơi phố cổ Hà Nội. Vào một buổi tối mùa Đông mưa rơi mờ mịt đường phố, tiếng gió thổi âm u rào rạt trên cành lá của cây đa cổ thụ bên đền Bà Kiệu như đang thủ thỉ trò chuyện về một tổ chim yểng già đã từng trú ngụ ở đó mấy trăm năm...
Nghĩ về truyện cổ tích: Chỉ khi soi gương ta mới nhận ra vẻ mặt của mình - ảnh 2 Chân dung nhà văn Đan Mạch Hans Christian Andersen
Trong căn gác nhỏ được thắp sáng bởi ngọn đèn điện sợi đốt, ánh sáng tỏa ra từ dây tóc mảnh dẻ một màu vàng khè sáng yếu ớt.Trong tiếng mưa rơi đập vào cánh cửa sổ gỗ ọp ẹp, tiếng bà ngoại tôi tụng kinh niệm Phật lúc to lúc nhỏ hòa nhịp với tiếng mõ cốc, cốc, cốc... Rồi thỉnh thoảng hết một đoạn, bà tôi lại thỉnh một tiếng chuông nhỏ ngân nga.
Trong không khí trầm mặc đậm chất Á Đông ấy tôi ngồi đọc truyện Chú lính chì dũng cảm trên những trang báo còn vương cả dấu vết những vết sợi tre nứa của loại giấy mộc thô ráp. Thế mà những chữ ở đó đều tăm tắp chữ nào ra chữ nấy sắc nét gọn gàng, đó là trang báo Văn của Hội Văn nghệ Việt Nam hình như khoảng năm 1958, 1959…
Ngày ấy tôi là một cô bé gầy còm áo quần chưa đủ ấm, trời lạnh khiến nước mũi chảy ròng ròng. Thế mà đôi mắt tôi đã bị con chữ cuốn hút với hình ảnh chú lính chì cuối cùng của một đội lính chì trong một hộp đồ chơi, do thiếu chì nên chú chỉ có một chân.
Mặc dù khuyết tật nhưng chú vẫn luôn đứng thẳng bồng súng hiên ngang. Rồi, chú nhìn thấy một ngôi nhà đồ chơi bằng giấy, một tòa lâu đài tuyệt đẹp trong đó có một cô vũ nữ ba lê đang đứng trên mũi 1 bàn chân còn một chân thì giơ lên cao. Điều ấy khiến chú lính chì tưởng rằng nàng cũng một chân như chú. Thế là chú sung sướng nhìn nàng vì chú đã tìm được một người giống mình.
Nghĩ về truyện cổ tích: Chỉ khi soi gương ta mới nhận ra vẻ mặt của mình - ảnh 3
Bỗng một con quỷ xồ ra từ một hộp đồ chơi khác. Thế là chú lính chì trải qua một cuộc phiêu lưu: Rơi xuống cống đen ngòm, chui vào bụng cá, con cá có chú lính trong bụng lại bị bắt về chợ, và rồi chú lính chì trở về với căn nhà cũ. Về với những đồ chơi của các em bé trong căn nhà ấy, chú sung sướng được nhìncô vũ nữ ba lê vẫn đang đứng ở giữa cửa tòa lâu đài bằng giấy. Nàng vẫn đứng trên 1 chân và chân kia vẫn giơ lên...
Chú lính chì cảm động lắm nhưng chú không thể tuôn trào những giọt nước mắt bằng chì... Rồi, chú lính chì bị 1 cậu bé ném vào lò sưởi đang cháy rực...chú cảm thấy nóng ghê gớm, không hiểu là nóng do lửa đốt hay do tình yêu, chú không biết nữa...Và, trong khi chú đang tan chảy thì một cơn gió lùa đã cuốn cô vũ nữ bằng giấy bay thẳng vào lò sưởi tới chỗ chú lính chì, nàng bắt lửa và tiêu tan...
Ngày ấy khi đọc truyện, tôi còn bé dại nên chưa thực sự hiểu những điều gì lấp lánh trong câu chữ. Nhưng, trái tim tôi rung rinh những nhịp đập vừa vui, vừa buồn vừa hồi hộp vừa xót xa nuối tiếc... lòng dạ nao nao khi đọc đến những dòng cuối cùng đại ý là: Trong đống tro tàn vào sáng hôm saungười tathấy chú đã thành một trái tim nhỏ bằng chì...Có một cái gì thật ấm nóng tỏa ra từ con chữ khiến tôi ôm lấy tờ báo ấy, có lẽ sức nóng từ câu chuyện cổ tích đó đã sưởi ấm tâm hồn non nớt của tôi trong buổi tối mùa Đông Hà Nội giá buốt...
Chưa bao giờ tôi băn khoăn thắc mắc rằng tại sao tôi lại có thể thấm thía vui buồn với một câu chuyện ở một nước xa lạ với tôi, xa lắm, ở tận Bắc Âu một vùng biển lạnh giá đầy băng tuyết, một nơi mọi trẻ con đều đi lễ nhà thờ chứ không theo bà lên chùa như tôi?
VIDEO "Tấm Cám" Phần 1 (Nguồn: Truyền hình Vĩnh Long):
Kho tàng Cổ tích Việt Nam: Thạch Sanh, Tấm Cám... được chuyển thể thành hoạt hình 3D
3. Tôi đã từng sống với thế giới tưởng tượng của bà tôi, với ông Bụt hiền của truyện Tấm Cám. Mỗi khi gặp phải chuyện buồn khiến tôi khóc thút thít, tôi tưởng như có ông Bụt đến bên mình và hỏi: "Làm sao con khóc?", chỉ nghĩ thế thôi cũng đủ thấy mình được an ủi rồi.
Sống trong sự giáo dưỡng của bà tôi thì thế giới xung quanh mình vạn vật đều có linh hồn. Cái cửa gỗ cũ kĩ kêu cọt kẹt, những viên ngói trên mái nhà rêu phong, cả con nhện đang giăng tơ ở một góc tường... tất cả đều có thể trò chuyện và chia sẻ buồn vui với một đứa trẻ có những lúc nhảy nhót chơi đùa nhưng cũng có nhiều khi chỉ ngồi một mình trầm lặng nhìn mọi vật và nghĩ ngợi về những điều không thể nhìn thấy được.
Một thế giới không nhìn thấy mà lại cảm thấy được, những người phi thường có thể xuất hiện giữa đời thường, nghĩa là có tiên, có bụt, có quỷ có ma, người chết đi có thể biến thành chim vàng anh, có thể chui vào quả thị như cô Tấm,và dù có chết đi chết lại rồi vẫn có thể bước từ quả thị ra và xinh đẹp hơn xưa.
Tôi đã được biết về sự chết, một con chim sẻ chết, những con cá chết nổi lên mặt nước Hồ Gươm và những người thân yêu nằm trong quan tài ra đi trong tiếng kèn đám ma rầu rĩ và tiếng khóc thê lương...Chết là chết, không thể sống lại được. Thế nhưng tôi vẫn tin có truyện cổ tích, tôi vẫn nhìn vào những đóa hoa quất trắng muốt nở trong mưa lạnh và tin rằng ở trong đó có những cô tiên...
Có lẽ tôi cũng như nhiều trẻ em khác đã tự tạo ra "một thế giới tưởng tượng trong tâm hồn" và như bao đứa trẻ, tôi đã tiếp nhận truyện cổ tích của Andersen dễ dàng với một niềm vui hân hoan như được đi chơi vào một xứ sở diệu kỳ hấp dẫn có những cô bé tí hon nằm ngủ trong cánh hoa hồng, có nữ thần băng giá, có nàng tiên cá...