Nguồn ngân sách dễ biến động

01/11/2018 - 12:32 - Nguồn: saigondautu.com.vn Yêu cầu xóa tin
Nguồn thu chưa ổn định
Nhận xét về báo cáo kết quả thực hiện dự toán NSNN năm 2018 của Bộ Tài chính, TS. Nguyễn Minh Tân, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - ngân sách, cho rằng từ năm 2015 khi thực hiện Luật NSNN, chúng ta đã đẩy mạnh việc công khai, minh bạch và tăng trách nhiệm giải trình. So sánh với năm 2017, ngân sách năm 2018 có sự tiến bộ hơn, nhất là trong 9 tháng qua Bộ Tài chính đã có những nỗ lực đáng ghi nhận. Hiện tại, về thu ngân sách ước vượt thu so với chỉ tiêu Quốc hội đặt ra khoảng 3%. 
 Con số tăng thu do địa phương thu, nộp vào ngân sách địa phương. Trong khi ngân sách trung ương vẫn giữ nguyên, các khoản chi lớn thường do trung ương chi. Vì thế, khi tổng hợp 2 con số này có sự lệch nhau. Năm 2015, khi xây dựng Luật NSNN, tôi đưa ra đề nghị xóa bỏ quy định lồng ghép ngân sách nhưng không được chấp thuận. Đây là rào cản quan trọng nhất dẫn đến tình trạng quyết toán ngân sách chậm và gây hoài nghi về các chỉ tiêu ngân sách được công khai hàng năm.
Ông Phạm Đình Cường, 
nguyên Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính
Tuy nhiên, TS. Nguyễn Minh Tân lưu ý thời điểm từ nay đến cuối năm vẫn còn nhiều biến động, do đó cả về vấn đề thu và chi đều phải cân nhắc.
“Kết quả thu theo báo cáo khá khả quan, nhưng từ nay đến cuối năm có thể có những biến động về kinh tế trong và ngoài nước tác động đến thu và chi. Vì thế phải hết sức cảnh giác, theo dõi những biến động để từ đó có những đánh giá và đưa ra giải pháp sao cho phù hợp” - TS. Nguyễn Minh Tân nói và cho rằng cơ cấu ngân sách của Việt Nam còn nhiều yếu tố chưa có tính ổn định, như nguồn thu còn phụ thuộc vào quỹ đất, dầu thô, xổ số... do đó tiềm ẩn nhiều biến động và khó ứng phó kịp thời khi có những tác động từ bên ngoài.
TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (CIEM), cho rằng tính minh bạch và giải trình trong thu chi ngân sách hiện nay còn yếu, mức độ công khai minh bạch theo tiêu chuẩn quốc tế vẫn còn khoảng cách lớn.
“Thí dụ, báo cáo dự toán ngân sách của Pháp và Canada thường dài khoảng 2.000 trang, còn ta chỉ có vài trăm trang. Báo cáo của họ chi tiết đến từng việc cụ thể như Tổng thống, Thủ tướng, Bộ trưởng chi tiêu công ra sao, gặp ai, tiếp khách ăn uống những gì, bữa ăn có bao nhiêu món, giá mỗi món bao nhiêu... còn ta chưa làm được điều này” - TS. Doanh nói.
Vấn đề đáng lo ngại đặt ra cho ngân sách hiện nay là nguồn thu chưa được đảm bảo. Hiện nay đang nhập nhằng giữa kinh tế tư nhân và kinh tế hộ gia đình, dẫn đến chưa xác định được đối tượng thu và nguồn thu chưa tương xứng. Do đó, cần phải xem xét về thành phần kinh tế này bởi đây chính là nguồn thu cho NSNN. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy kinh tế hộ gia đình chiếm 32,3% GDP, nhưng chỉ đóng góp dưới 2% vào NSNN theo cơ cấu nguồn thu.
“Chiếm 32% GDP nhưng nộp vào NSNN dưới 2% là chưa tương xứng, cần phải xem xét, phân tích sâu về vấn đề này” - TS. Doanh nhấn mạnh.
Nguồn ngân sách dễ biến động ảnh 1Ảnh minh họa. 

Ông Doanh dẫn chứng, tại Hà Nội, có những hộ gia đình sản xuất thuê lao động lên đến 200 người, hay có những gia đình kinh doanh có 4-5 quán karaoke, 3-4 nhà hàng, nhưng vẫn đóng theo hình thức thuế khoán. Ở Bắc Ninh, cơ sở làm gỗ Đồng Kỵ xuất khẩu 1 năm lên đến 150 tỷ đồng, thuê hàng chục lao động nhưng lại vẫn được xem là kinh tế hộ gia đình.
Trong khi đó, theo quy định tại Khoản 2, Điều 212 Luật DN 2014, hộ kinh doanh sử dụng thường xuyên trên 10 lao động phải đăng ký thành lập DN.
“Nhà nước cần phải tính toán lại để có cách ứng xử đối với thành phần kinh tế hộ gia đình sao cho hợp lý. Nếu cơ sở kinh doanh hộ gia đình trên 10 lao động thường xuyên làm việc cần phải có cơ chế nào đó khuyến khích họ lập DN và nộp thuế theo quy định của Nhà nước” - TS. Doanh nói.
Cần xóa cơ chế  lồng ghép ngân sách
Ông Phạm Đình Cường, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính, cho rằng cần xóa bỏ cơ chế lồng ghép ngân sách, bởi như thế sẽ rút ngắn được thời gian kéo dài quyết toán ngân sách, từ đó dễ dàng quy trách nhiệm cho cá nhân hay tổ chức nào đó thu và chi ngân sách không hợp lý.
Cụ thể, thời gian quyết toán ngân sách các năm vẫn còn kéo dài tới 18 tháng. Quyết toán ngân sách ở Việt Nam khác với các nước là quyết toán lồng ghép, như quyết toán ngân sách của xã nằm trong huyện, huyện nằm trong tỉnh, tỉnh nằm trong trung ương...
Ông Cường nêu thực trạng: “Quyết toán ngân sách Việt Nam khác với ngân sách các nước là ngân sách của chúng ta hiện nay vẫn lồng ghép. Đặc điểm lồng ghép ngân sách hiện nay vẫn chưa cho phép rút ngắn thời gian quyết toán NSNN, quyết toán thu rất nhanh nhưng quyết toán chi chậm.
Song quyết tâm của người làm hành pháp là rút ngắn lại nhưng vẫn chưa thực hiện được. Để có được bản quyết toán cuối cùng để Bộ Tài chính trình ra Quốc hội, cần phải có 60.000 quyết toán của các đơn vị chi tiêu, trong đó có 11.000 ký quyết toán của các xã, 700 quyết toán của các huyện, 63 quyết toán của các tỉnh thành trong cả nước và 103 quyết toán của các bộ, ban,  ngành ở trung ương. Ở địa phương, sau khi lập quyết toán xong phải trình ra HĐND xem xét và phê chuẩn, sau đó mới được trình lên trên. Do đó quyết toán của ta luôn chậm”.
Về vấn đề chênh nhau giữa thu ngân sách và bội chi, ông Phạm Đình Cường cho biết do cơ chế cộng dồn từ những năm trước. “Vấn đề là tại sao ngân sách vẫn bội chi trong khi quyết toán chi lại cao hơn số thu? Xét về nguyên tắc mà một nền kinh tế khi đã bội chi sẽ không có chuyện số thu ngân sách tăng. Nếu đã tăng thu phải giảm bội chi, nhưng chúng ta vẫn có thói quen giữ con số bội chi từ những năm trước cộng vào khiến cho bội chi tăng lên.
Trước kia, bội chi ngân sách thường được Quốc hội ấn định khoảng 5% GDP, nay theo cách tính mới khoảng dưới 4% GDP. Theo Luật NSNN 2015, khi đã tăng thu phải giảm bội chi nhưng chúng ta vẫn tăng mức chi. Đây là mâu thuẫn cần có giải pháp tháo gỡ” - ông Cường giải thích.

Lưu Thủy