Nhân tố đẩy Thổ Nhĩ Kỳ và Iran "xích lại" gần nhau

Thế giới 25/06/2020 - 09:16

Gần đây, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã tiến hành một loạt động thái ở khu vực Trung Đông, đặc biệt là tại Iraq. Theo Arab News, với việc tấn công vào một số khu vực ở miền Bắc Iraq, Ankara và Tehran đang củng cố quan hệ đối tác trong việc thực thi những hành động tội phạm ở khu vực.

Trong hơn 10 ngày qua, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã phát động một loạt vụ không kích được cho là có sự phối hợp giữa hai bên cùng nhiều vụ pháo kích nhằm vào các mục tiêu của người Kurd ở miền Bắc Iraq. Những vụ việc trên bao gồm các vụ tấn công vào nhiều khu vực ở biên giới Thổ Nhĩ Kỳ - Iraq, nơi các chiến binh thuộc đảng Công nhân người Kurd (PKK) hoạt động; khu vực Yazidi gần Sinjar nằm ở vùng biên giới Iraq-Syria và nhiều khu vực nằm trên tuyến biên giới giữa Iran và Iraq, nơi PKK và một số nhóm đối lập của người Kurd ở Iran có mặt tại đây. Luật pháp quốc tế dường như rất hạn chế được sử dụng ở đây.

Cả Thổ Nhĩ Kỳ lẫn Iran đều tuyên bố rằng, họ tiến hành hành động tự vệ hợp pháp để chống lại các lực lượng người Kurd, vốn đang tiến hành các vụ tấn công bất ngờ nhằm vào hai nước này từ khu vực của người Kurd ở Iraq. Đặc biệt, Ankara cáo buộc PKK về một loạt vụ đánh bom gần đây ở nhiều khu vực tập trung chủ yếu là người Kurd ở miền Bắc Syria, bị các lực lượng của Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đóng.

Nhân tố đẩy Thổ Nhĩ Kỳ và Iran
Máy bay Thổ Nhĩ Kỳ tấn công các mục tiêu PKK ở Iraq. Ảnh tư liệu

Trong khi đó, Iraq, Saudi Arabia và Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) coi các vụ tấn công này là hành động vi phạm trắng trợn chủ quyền của Iraq. Theo quan điểm của phía Arab, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đang trâng tráo "diễu võ giương oai" cứ như thể để "nhắc nhở" tân Thủ tướng Iraq Mustafa Al-Kadhimi rằng, những nước nào là cường quốc thực sự ở khu vực này. Baghdad và chính quyền khu vực người Kurd ở Iraq đã thể hiện quá yếu ớt, không có bất kỳ động thái gì đối với các vụ tấn công trên, còn các nước khác trên thế giới dường như "câm lặng" về vấn đề này. Các lực lượng đặc nhiệm Thổ Nhĩ Kỳ đã được vận chuyển bằng đường không tới những khu vực biên giới để tiến hành các chiến dịch trên bộ ở đó.

Lần đầu tiên, Thổ Nhĩ Kỳ dường như cũng phải sử dụng đến cả không quân để tiến hành oanh kích nhằm vào các mục tiêu của người Kurd ở vùng Haji-Omran nằm trên tuyến biên giới giữa Iraq và Iran chứ không chỉ ở khu vực biên giới giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq. Trong khi đã từng bị phía Iran nã pháo, vùng Haji-Omran chưa bao giờ phải chịu những điều tương tự từ Thổ Nhĩ Kỳ hồi trước tháng này. Phía Iran dường như đã hướng họng pháo nhằm vào PKK, vốn là kẻ thù hàng đầu đối với Ankara, chứ không chỉ nhằm vào các lực lượng người Kurd ở Iran.

Ở vùng Duhok gần biên giới Iraq-Thổ Nhĩ Kỳ, ít nhất 4 dân thường đã thiệt mạng do các vụ không kích. Trong khi đó, các quan chức quân đội Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố họ đã tiêu diệt một số tay súng PKK chứ không phải dân thường trong nhiều vụ không kích nhằm vào khoảng 150 mục tiêu khác nhau của PKK. Hãng tin Rudaw đưa tin trong 264 ngôi làng ở huyện Sidakan, “118 làng đã bị xóa sổ do các vụ oanh kích của Thổ Nhĩ Kỳ và pháo kích từ Iran nhằm vào các chiến binh PKK và các nhóm người Kurd khác”. Sự giận dữ trước những vụ tấn công này đã dâng trào ở khu vực người Kurd ở Iraq và chính quyền ở Baghdad đã lên tiếng phản đối cả Ankara lẫn Tehran về những vụ tấn công này.

Với việc thường phô trương sức mạnh quân sự và triển khai các lực lượng chiếm đóng ở Iraq, Syria, Cyprus và thậm chí bây giờ là cả Libya, Thổ Nhĩ Kỳ đang có ý định mở rộng ảnh hưởng ra khắp khu vực này. Thông điệp của Ankara có vẻ như họ sẽ hành động bằng vũ lực ở bất cứ đâu và bất cứ khi nào họ muốn, thậm chí với việc điều động các tàu hải quân của Thổ Nhĩ Kỳ tại Địa Trung Hải, họ còn can dự cả vào việc khai thác khí đốt ở đó.

Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã phát động nhiều cuộc tấn công nhằm vào các khu vực biên giới có địa hình núi non hiểm trở, nơi có sự hiện diện của người Kurd ở Iraq trong 30 năm qua. Cả Ankara, Tehran lẫn chính quyền người Kurd đều không thể "trục xuất" PKK và nhiều nhóm đối lập người Kurd ở Iran ra khỏi khu vực có địa hình như vậy.

Những nhóm phiến quân này sẽ không bất thình lình chịu thua và chấm dứt các chiến dịch của họ chỉ vì các vụ không kích và pháo kích. Trong khi đó, những nông dân người Kurd ở địa phương và những người chăn cừu đang phải hứng chịu những làn đạn bắn ra từ nhiều phía trong cuộc xung đột như vậy. Những vấn đề của người Kurd cần nhiều sự ủng hộ hơn song dường sự sẵn sàng giúp đỡ từ cộng đồng quốc tế là rất ít.

Thế giới Arab đã chứng kiến những gì diễn ra trong tuần qua khi Thổ Nhĩ Kỳ và Iran thậm chí còn hợp tác chặt chẽ trong việc tấn công các mục tiêu của người Kurd thông qua các chiến dịch quân sự chung. Điều này cho thấy có ít sự khác biệt giữa Ankara và Tehran, trong đó có việc hậu thuẫn cho các bên khác nhau trong cuộc nội chiến ở Syria và cạnh tranh ảnh hưởng đối với Iraq (một cuộc cạnh tranh mà Iran đã giành thắng lợi lớn). Những khác biệt này có thể dễ giải quyết được trong khuôn khổ mối quan hệ mà trong đó cả hai bên đều chia sẻ nhiều mối quan tâm chung, từ vai trò được gia tăng của tôn giáo trong cả hai chính quyền đến việc chia sẻ ác cảm đối với Mỹ và phương Tây. Có một điều cần nhắc tới về mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đến bây giờ vẫn đúng, đó là họ đều phản đối bất kỳ thành tựu chính trị nào của người Kurd ở khu vực.

Trong khi Thổ Nhĩ Kỳ có quan điểm chống người Kurd, Iran gần như chắc chắn là không kém phần quyết liệt. Cả hai nước này đều không muốn người Kurd đạt được bất kỳ tham vọng nào về tự trị hay sự cải thiện về chính trị và xã hội.

Hồng Phúc