Siết chặt thế gọng kìm: Để "khóa cứng" Iran, Israel cần một đồng minh "sừng sỏ" trong khu vực

Thế giới 28/03/2021 - 07:20

Israel có thể cần hợp lực với Thổ Nhĩ Kỳ để chống lại tầm ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

Tái thiết quan hệ đồng minh

Thổ Nhĩ Kỳ cần các đồng minh thân thiết của Mỹ. Và Israel cần một mặt trận khu vực vững chắc chống lại Iran. Trả một "cái giá" khiêm tốn cho một Erdogan "đang túng quẫn" có thể mang lại cho Israel một lợi thế chiến lược đáng kể.

Khi Trung Đông chia thành ba trục quyền lực – Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, và Israel cùng với các đối tác Ả Rập – đây là cơ hội để Israel lập liên minh chống Iran. Nhưng để làm được như vậy một cách đúng đắn, Israel cần Thổ Nhĩ Kỳ. Và thời cơ để hòa giải Thổ Nhĩ Kỳ-Israel đã đến, với vô số lý do.

Thứ nhất, tuy Thổ Nhĩ Kỳ và Iran không phải là kẻ thù của nhau, nhưng những mâu thuẫn chính sách đang nổi lên ở Caucasus, Iraq và Syria đã góp phần đáng kể làm lạnh đi mối quan hệ song phương.

Siết chặt thế gọng kìm: Để

Lãnh đạo Hamas Ismail Haniyeh bắt tay Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tại Istanbul năm ngoái. Ảnh: AP

Thứ hai, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã gửi tín hiệu tới Israel rằng ông muốn nối lại quan hệ với nhà nước Do Thái. Israel sẽ có đòn bẩy nếu nước này hưởng ứng các đề nghị của Thổ Nhĩ Kỳ, vốn xuất phát từ một điểm yếu, phần lớn là do quan điểm lạnh nhạt của Mỹ đối với Erdogan dưới chính quyền của Tổng thống Joe Biden.

Thứ ba, việc tái thiết lập quan hệ ngoại giao bền chặt hiện nay sẽ càng cô lập Iran khi nước này cố gắng tối đa hóa vị thế của mình trước các cuộc đàm phán liên quan đến hồ sơ hạt nhân. Một mặt trận khu vực thống nhất hơn sẽ khiến Iran trở thành một quốc gia bất ổn.

Cuối cùng, Israel có thể đạt được các mục tiêu an ninh quốc gia phụ trợ, cụ thể là Thổ Nhĩ Kỳ kiềm chế hỗ trợ Hamas; Thổ Nhĩ Kỳ làm giảm căng thẳng ở phía đông Địa Trung Hải, nơi các mỏ khí thiên nhiên sinh lợi đang lâm nguy do sự hiếu chiến của Thổ Nhĩ Kỳ, và Thổ Nhĩ Kỳ đảo ngược các chính sách đã ngăn cản sự hội nhập sâu hơn của Israel vào NATO.

Mặc dù ông Erdogan thể hiện sự sẵn sàng bình thường hóa và đã bổ nhiệm một đại sứ tại Israel sau hai năm vắng bóng, nhưng cho đến nay, nhà nước Do Thái đã bác bỏ thẳng thừng những đề nghị đó, chưa kể đến đánh giá của các quan chức tình báo và quân sự cấp cao Israel rằng Thổ Nhĩ Kỳ hiện là một mối đe dọa mới nổi.

Israel viện dẫn việc ông Erdogan tiếp tục cho phép các chiến binh Hamas hoạt động trên đất của mình như một lằn ranh đỏ. Việc chứa chấp Hamas là một vấn đề có thể hiểu được do những lo ngại về chủ nghĩa cơ hội và sự thiếu chân thành có thể có của Thổ Nhĩ Kỳ trong bối cảnh vô số phản ứng dữ dội của Erdogan chống lại Israel và mối quan hệ mềm dẻo của Thổ Nhĩ Kỳ với Iran.

Nhưng ưu tiên hiện tại của Israel là Iran, chương trình hạt nhân và tên lửa tấn công chính xác, và lực lượng phụ trợ chính của nước này ở Hezbollah.

Hợp lực đa phương

Nếu thông điệp của Israel gửi tới Mỹ và cộng đồng quốc tế là nước này sẽ đơn phương hành động chống lại Iran, thì việc tích cực lôi kéo Thổ Nhĩ Kỳ mà không cần Tổng thống Mỹ Biden hành động trước cũng phù hợp với thông điệp đó. Mặc dù sự kiên nhẫn chiến lược có thể hấp dẫn Mỹ, nhưng Israel nên nắm bắt tinh thần của Hiệp định Abraham để bình thường hóa với Thổ Nhĩ Kỳ, vì cơ hội này có thể đóng lại trong bối cảnh chính trị luôn thay đổi của Trung Đông.

Việc bình thường hóa có thể đòi hỏi sự hồi đáp ở mức độ vừa phải các yêu cầu của Israel. Do thiếu đòn bẩy của Thổ Nhĩ Kỳ, theo đó, các yêu cầu có lẽ sẽ không quá cao và cũng không vượt quá lợi thế chiến lược có thể đạt được cho Israel.

Siết chặt thế gọng kìm: Để

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Iran Rouhani ở Sochi, Nga. Ảnh: Kayhan Ozer

Xem xét lại các cuộc đàm phán liên quan đến hợp tác năng lượng – sự hợp tác sẽ không làm gián đoạn các quan hệ đối tác hiện có của Israel ở phía đông Địa Trung Hải – và nghiên cứu các sáng kiến nhân đạo nhằm cải thiện cuộc sống cho người Palestine ở Dải Gaza, một vấn đề được Erdogan và cơ sở chính trị của ông ở quê nhà đặc biệt quan tâm, có thể là đủ.

Với vai trò lịch sử độc đáo và dự báo quyền lực cứng hiện tại trong khu vực, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ có một chính sách Trung Đông độc lập trong tương lai gần.

Việc cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phụ thuộc lợi ích của mình vào lợi ích của trục "Israel-Vùng Vịnh" hoặc dành tài sản quân sự để bảo vệ trục này chống lại Iran là điều không tưởng. Iran không phải là mối đe dọa trực tiếp đối với Thổ Nhĩ Kỳ; là hai quốc có biên giới chung và quan hệ lâu đời, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là đối tác mạnh trong thương mại và trong các lĩnh vực an ninh riêng biệt như chống lại các phong trào ly khai của người Kurd.

Phải nói rằng, các sự kiện gần đây cho thấy một động lực có thể lợi dụng làm tăng sự đối đầu giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iran.

Năm 2020, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đã tiêu diệt hàng loạt chiến binh Hezbollah và các chiến binh khác được Iran hậu thuẫn ở tỉnh Idlib của Syria, pháo đài của các lực lượng nổi dậy chống chính quyền Syria và các lực lượng do Iran hậu thuẫn.

Gần đây hơn, các lực lượng dân quân Iraq được Iran hậu thuẫn đã đe dọa Thổ Nhĩ Kỳ vì cho rằng họ chiếm đóng lãnh thổ Iraq và các đặc phái viên của cả Iran và Thổ Nhĩ Kỳ đã được triệu tập về vấn đề phân kỳ chính sách hiện đang phát triển ở khu vực Kurdistan thuộc Iraq. Các lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn này, mà Israel hiếm khi tấn công dọc biên giới Syria, đang hợp tác với kẻ thù khủng bố ngoài vòng pháp luật của Thổ Nhĩ Kỳ, Đảng Công nhân người Kurd (PKK).

Hơn nữa, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đã đứng về hai phe đối lập trong cuộc xung đột Nagarno-Karabakh năm 2020 giữa Azerbaijan và Armenia, trong đó Armenia là đồng minh của Iran. Thổ Nhĩ Kỳ, và đáng chú ý là sự hỗ trợ của Israel đối với Azerbaijan, chủ yếu dưới hình thức hỗ trợ máy bay không người lái, khiến cuộc chiến này trở nên có lợi cho Azerbaijan.

Sự gia tăng ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ ở Caucasus đang gây khó khăn cho Iran khi ngọn lửa của chủ nghĩa ly khai Azeri ở phía bắc Iran được châm ngòi bởi cuộc chiến giữa những người anh em đồng hương của họ ở Azerbaijan – một quốc gia nơi Hồi giáo Shia thống trị nhưng tương đối thế tục có quan hệ với cả Israel và Thổ Nhĩ Kỳ và mối quan hệ không ổn định với Iran. Azerbaijan đã đề nghị làm trung gian đàm phán giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ để hỗ trợ các nỗ lực bình thường hóa.

Bình thường hóa có thể thúc đẩy sự thay đổi ở Thổ Nhĩ Kỳ, một cường quốc quân sự, để nước này nghiêng về trục "Israel-Vùng Vịnh" như nước này áp dụng cho kiến trúc an ninh khu vực đang hình thành khi Mỹ rút khỏi Trung Đông. Israel nên tiến hành một cách thận trọng, với lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ cần các đồng minh thân thiết với Mỹ để cầu cạnh Tổng thống Biden, và rằng nước này tiếp tục ủng hộ Tổ chức Anh em Hồi giáo và các nhánh như Hamas.

Tuy nhiên, với rủi ro không thể chấp nhận được mà Iran gây ra cho Israel, mối quan tâm chung giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Israel trong việc kiềm chế Iran, và các vấn đề quan trọng có thể được giải quyết vì lợi ích của Israel thông qua bình thường hóa, nhà nước Do Thái cần tìm hiểu việc làm mới quan hệ sớm với đồng minh trước kia của mình./.