Thất nghiệp gia tăng vì kỹ năng của người lao động còn yếu

Kinh tế 19/04/2013 - 07:30

Mới đây, trong tổng kết năm năm gia nhập WTO của Việt Nam, có một phát hiện đáng chú ý là tỷ lệ thất nghiệp tại Việt Nam đang gia tăng. Trao đổi với phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị, ông Gyorgy Sziraczki, giám đốc tổ chức Lao động quốc tế tại Hà Nội (ILO), cho rằng vấn đề đó có nhiều nguyên nhân.

no image
Ông Gyorgy Sziraczki Ảnh:V.A


Thưa ông, hiện trạng năng suất lao động của Việt Nam đang như thế nào?

Giai đoạn 2002 - 2007, Việt Nam có mức tăng trưởng năng suất lao động rất cao,khoảng hơn 5%/năm. Đó là một yếu tố quan trọng giúp Việt Nam đạt được tốc độ phát triển kinh tế rấtnhanh trước giai đoạn khủng hoảng. Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay, tốc độ tăng trưởng này đã giảmđi và trong giai đoạn 2008 - 2012, trung bình một năm tốc độ tăng năng suất lao động của Việt Namlà 3,3%/năm, tỷ lệ này tương đối thấp. Nếu so sánh với các nước khác, có thể thấy đây là một tháchthức với Việt Nam. Chẳng hạn, so với Singapore thì năng suất lao động của họ cao hơn Việt Nam tới15 lần, Nhật Bản cao hơn 11 lần và Hàn Quốc cao hơn 10 lần. Nhưng thậm chí, so với các nước ASEANláng giềng có mức thu nhập trung bình thì Việt Nam cũng không khá hơn. Năng suất lao động của ViệtNam chỉ bằng 1/5 của Malaysia và bằng 2/5 của Thái Lan.

Đâu là nguyên nhân, theo ông?

Tôi cho rằng có hai lý do chính, là giáo dục và kỹ năng. Rất nhiều công ty ở ViệtNam phải đào tạo lại lao động khi tuyển dụng lao động mới tốt nghiệp đại học hoặc ở các trường đàotạo nghề. Rất nhiều doanh nghiệp (DN) phàn nàn về kỹ năng của người lao động, không chỉ là về mặtkỹ thuật mà là các kỹ năng mềm như làm việc theo nhóm, kỹ năng đàm phán, giao tiếp thế nào… Nhữngkỹ năng mềm này rất quan trọng nhất là với nền kinh tế sản xuất giá trị gia tăng.

Ông cho rằng Việt Nam cần làm gì để cải thiện?

Việt Nam rõ ràng đang mong muốn đi từ sản xuất đại trà và chi phí thấp hiện nayhướng tới mức độ sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn. Để làm được điều đó Việt Nam cần có lao độngcó tay nghề tốt hơn, có kỹ năng cao hơn.

Để cải thiện vấn đề này cần có mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa các cơ sở đào tạo vàgiới DN. Đại diện DN đến các cơ sở đào tạo nghề nói chuyện với các sinh viên hoặc giáo viên cáctrường dạy nghề, đào tạo nghề có thể đến thăm các DN để thấy thực tế sản xuất thế nào. Mối quan hệnày đặc biệt quan trọng.

Một lĩnh vực quan trọng khác là quan hệ lao động, là mối quan hệ giữa người chủlao động và công nhân ở cấp độ quốc gia và cấp độ thấp hơn, đây chính là động lực để có thể tăngđược năng suất lao động.

no image
Muốn hướng tới mức độ sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn Việt Nam cần lao độngcó tay nghề và kỹ năng cao hơn. Ảnh: ThanhHảo


Việt Nam có thể học hỏi gì từ các nước khác?

Ở Malaysia, tại khu công nghiệp, họ thành lập trung tâm đào tạo kỹ năng dưới hìnhthức công - tư hợp doanh. Tại đây, các DN đa quốc gia đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho lao động củacác DN nhỏ trong nước. Lao động được đào tạo cũng là nguồn cung lao động cho các công ty lớn. Bảnthân các giáo viên ở trung tâm này cũng có thể làm bán thời gian ở các công ty. Đây là hình thứchợp tác hiệu quả giữa các công ty lớn và công ty nhỏ. Vai trò của Chính phủ ở đây là giúp tạo điềukiện tổ chức mô hình này bởi nó có lợi cho các bên, vừa tốt cho DN, người lao động, tốt cho cả quốcgia giúp kinh tế, sản xuất và xuất khẩu tăng lên.

Nhìn xa hơn, ông có lời khuyên nào để Việt Nam tạo được nguồn nhân lực chấtlượng cao?

Thứ nhất là phải cải thiện mối liên hệ đào tạo và thực tế DN, hệ thống đào tạo cầnđược cải thiện. Thứ hai là không chỉ nghĩ đến nhu cầu ngày hôm nay, mà phải nghĩ đến nhu cầu maisau. Việc suy nghĩ và định hướng trước rất quan trọng, nếu chỉ theo nhu cầu bây giờ thì khi pháttriển sẽ trở thành lạc hậu. Vì thế cần nhìn trước tương lai, đoán xu hướng nền kinh tế sắp tới thếnào, dựa vào các chính sách phát triển công nghiệp ra sao, các ngành động lực quan trọng thế nào.Điều quan trọng của giáo dục là dự đoán được tương lai.

Như tôi đã nói, cần thu hẹp khoảng cách giáo dục đào tạo và lao động, cần làmchương trình đào tạo thực tế hơn bởi chương trình của Việt Nam hơi mang tính học thuật cao. Mộttrong những thách thức lớn của Việt Nam là làm sao tăng năng suất lao động ở các doanh nghiệp vừavà nhỏ, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Chính phủ đang đào tạo 1 triệu lao động nông thôn, giúptăng năng suất lao động cũng như các điều kiện sống ở khu vực nông thôn. ILO cũng kết hợp tổng cụcDạy nghề tập huấn cho những người dạy lại các lao động nông thôn khởi nghiệp, đồng thời có chươngtrình tín dụng vi mô khởi nghiệp, tiếp cận thị trường…

Tôi cũng lưu ý một điều là các bậc phụ huynh ở Việt Nam chỉ mong con cái mình vàocác trường đại học. Cần thay đổi thái độ nhìn nhận về nghề nghiệp này, có nhiều người không cần cóbằng đại học vẫn có thể trở thành tỉ phú trên thế giới.

Việt Anh