Trump tăng cường hỗ trợ quốc tế, đối phó Trung Quốc mở rộng tầm ảnh hưởng

15/10/2018 - 21:15 - Nguồn: ndh.vn Yêu cầu xóa tin

Với một chút phô trương, ông Trump cách đây hơn một tuần đã ký thông qua dự luật thiết lập một cơ quan viện trợ nước ngoài – Cơ quan Tài chính Phát triển Thế giới Mỹ (USIDFC) – và cấp quyền cung cấp 60 tỷ USD dưới hình thức cho vay, cho vay bảo lãnh và bảo hiểm đối với các công ty sẵn sàng làm ăn tại những quốc gia đang phát triển.

Động thái trên là một sự thay đổi đáng kể đối với ông Trump, người từng chỉ trích kịch liệt viện trợ nước ngoài từ lúc bắt đầu vận động tranh cử tổng thống Mỹ năm 2015. Sau khi trở thành ông chủ Nhà Trắng, ông Trump đã đề xuất giảm 3 tỷ USD viện trợ nước ngoài, ủng hộ xóa bỏ tài trợ cho Cơ quan Đầu tư Tư nhân Nước ngoài (OPIC) và siết chặt Cơ quan Mỹ vì Phát triển Quốc tế (USAID) – cơ quan thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ chi tài trợ 22,7 tỷ USD/năm trên khắp thế giới.

Với thay đổi này, ông Trump không có mục đích nào khác ngoài ngăn chặn kế hoạch của Trung Quốc trong việc thống trị về kinh tế, chính trị và công nghệ. Trung Quốc đã dành gần 5 năm để thúc đẩy kế hoạch thu hút nhiều sự ủng hộ hơn bằng cách tài trợ cho nhiều dự án lớn ở châu Á, Đông Âu và châu Phi.

Giờ đây, ông Trump muốn dùng lửa đấu với lửa.

Ảnh: Getty Images/Shutterstock

“Tôi đã thay đổi và tôi nghĩ ông ấy cũng thay đổi. Tất cả là vì Trung Quốc”, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Ted Yoho, bang Florida, nói. Ông là người giúp thuyết phục các nghị sĩ Cộng hòa trong Freedom Caucus – khối các nhà lập pháp bảo thủ tại Hạ viện vốn có quan điểm phản đối chương trình viện trợ nước ngoài.

“Động lực ban đầu của tôi khi tranh cử vào quốc hội là loại bỏ viện trợ nước ngoài. Đó là vấn đề của tôi”, Yoho, chủ tịch Tiểu ban Các vấn đề Đối ngoại Hạ viện về châu Á và Thái Bình Dương, cho biết thêm. “Nhưng nếu chúng tôi có thể cải cách và hiện đại hóa chương trình viện trợ, vâng, tôi không còn vấn đề gì với nó nữa. Có những người muốn dùng viện trợ vì nhân đạo, cũng được. Có những người muốn dùng viện trợ vì mục đích an ninh quốc gia, giống tôi, cũng được”.

Mở rộng viện trợ là một phần trong một nỗ lực lớn hơn của chính quyền Trump nhằm ngăn sự thống trị của Trung Quốc về kinh tế và chính trị. Ông Trump đã áp thuế lên 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc – hình thức trừng phạt Bắc Kinh vì những hành vi thương mại đã khiến nhiều công ty Mỹ rơi vào thế bất lợi.

Chính quyền Trump gần đây còn lên kế hoạch chi tiết để sử dụng quyền lực mở rộng để trấn áp các khoản đầu tư nước ngoài tại Mỹ, khiến Trung Quốc khó tiếp cận hơn các công nghệ và bí mật thương mại của Mỹ.

Washington đã tuyên bố sẽ hạn chế mạnh mẽ xuất khẩu công nghệ hạt nhân dân sự sang Trung Quốc.

Nỗ lực của lưỡng đảng nhằm tăng viện trợ nước ngoài bắt đầu xuất hiện từ thời chính quyền cựu tổng thống Barack Obama nhưng nó được coi là biện pháp cạnh tranh với “Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc. BRI đặt mục tiêu hỗ trợ xây dựng và hạ tầng 1.000 tỷ USD cho hơn 100 quốc gia.

Những khoản đầu tư lớn nhất của Trung Quốc hướng đến các quốc gia, như Pakistan và Nigeria, mà Bắc Kinh muốn tăng cường ảnh hưởng địa chính trị và tiếp cận tài nguyên thiên nhiên.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng chi hàng tỷ USD vào các nước nhỏ hơn mà ít khả năng tạo ra lợi ích về tiền hoặc chính trị. Tháng 9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nói Bắc Kinh sẽ hỗ trợ tài chính 60 tỷ USD cho châu Phi, bao gồm tín dụng có hạn mức, trợ cấp và tài trợ đầu tư.

Khoản đầu tư này làm dấy lên lo ngại những quốc gia nghèo và mới nổi như Djibouti và Sri Lanka sẽ ngày càng bị Trung Quốc thâu tóm – tăng nắm giữ các tài sản tại nước sở tại nếu họ không trả được nợ.

“Toàn bộ hoạt động của Trung Quốc là xây những thứ không ai muốn xây – các tuyến đường sắt liên kết những quốc gia châu Phi vốn thù ghét lẫn nhau, đường bộ qua địa hình phức tạp, nhà máy điện – và không tạo ra tiền”, Derek M. Scissors, học giả tại Viện Doanh nghiệp Mỹ nghiên cứu về kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ, nhận định.

“Nếu một quốc gia không trả được nợ, họ sẽ lấy những tài sản họ muốn”, Scissors cho biết thêm. “Nhưng họ không hề thiết lập bẫy nợ. Đây chỉ là mở rộng phạm vi và sử dụng quyền lực thụ động”.

Sáng kiến của Mỹ ít tham vọng hơn nhiều nhưng “cho phép chúng tôi ít nhất có thể cạnh tranh được”, theo Tom Hart, giám đốc điều hành Bắc Mỹ của ONE, tổ chức phát triển phi lợi nhuận được nhạc sĩ Bono hỗ trợ thành lập.

Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Ảnh: Focus Malaysia

USIDFC hoạt động thế nào?

USIDFC sẽ thay thế OPIC – thành lập năm 1971 với tư cách là tổ chức cho vay khuyến khích các công ty Mỹ đầu tư vào những nước đang phát triển, và sẽ được gấp đôi khả năng cho vay.

USIDFC, tương tự OPIC, được tài trợ chủ yếu thông qua các khoản phí và sẽ cung cấp các khoản vay, vay bảo đảm và bảo hiểm rủi ro chính trị với những công ty sẵn sàng chấp nhận canh bạc tại các nước đang phát triển.

OPIC đã tạo ra hàng triệu USD mỗi năm cho Bộ Tài chính Mỹ, thành quả của chiến lược đầu tư bảo thủ gồm cho vay các công ty Mỹ trong những dự án ít rủi ro. Ví dụ, OPIC cho General Elctric, Bechtel và những nhà đầu tư khác vay 400 triệu USD năm 2015 để xây dựng nhà máy hóa dầu lớn nhất Ai Cập.

OPIC, giống như nhiều cơ quan phát triển nước ngoài khác, bị chỉ trích mạnh mẽ từ phe cánh hữu. Họ cho rằng viện trợ nước ngoài là lãng phí nguồn lực liên bang và là một hình thức phúc lợi cho doanh nghiệp. Trong nhiệm kỳ thứ hai của cựu tổng thống Obama, Hạ viện do phe Cộng hòa kiểm soát đã phản đối việc tái ủy quyền cho những cơ quan này.

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống, ông Trump tuyên bố “dừng viện trợ cho những quốc gia ghét nước Mỹ”.

“Tôi ngạc nhiên, thành thực mà nói, tôi vẫn chưa thể tin là chúng tôi đã làm được”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Coons, bang Delaware, thuộc Ủy ban Quan hệ Đối ngoại Thượng viện, nói. “Chúng tôi đã hành động từ năm 2015. Về cơ bản, đó vẫn là đề xuất chúng tôi có từ dưới thời Obama. Chúng tôi thay đổi để tập trung vào Trung Quốc”.

USIDFC sẽ bao gồm những thước đo trách nhiệm mới, bao gồm báo cáo bắt buộc về ngăn phân biệt đối xử giới tính, sử dụng lao động trẻ em, nhưng nhìn chung vẫn giống như cơ quan tiền nhiệm.

Ngay sau khi được chọn làm giám đốc ngân sách hồi năm 2017, Mick Mulvane – được sự hậu thuẫn từ ông Trump – đã cắt giảm 1/3 ngân sách viện trợ nước ngoài của Bộ Ngoại giao Mỹ, loại bỏ hoàn toàn ngân sách cho OPIC.

“Đó không phải là ngân sách quyền lực mềm”, ông Mulvaney lý giải khi đó. “Đây là ngân sách quyền lực cứng”.

Tuy nhiên, quyền lực mềm đã chứng tỏ nó là thứ khó có thể loại bỏ. Các nghị sĩ Cộng hòa phản đối quyết định của Mulvaney.

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã đấu tranh ngăn giám đốc ngân sách cắt giảm 3 tỷ USD cho viện trợ nước ngoài trong năm nay. Pompeo thuyết phục Tổng thống Trump rằng cắt giảm sẽ làm suy yếu vị thế của Mỹ trên thế giới và vị thế của chính ông với những nhân viên ủng hộ viện trợ nước ngoài tại Bộ Ngoại giao, theo hai nguồn thạo tin.

Cuối cùng, ông Yoho đã thuyết phục được Mulvaney ủng hộ mở rộng quỹ đầu tư với lý do động thái này gần như không gây thiệt hại gì cho người nộp thuế Mỹ.

Thượng nghị sĩ Bob Corker, chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ , nhấn mạnh sáng kiến mới của Mỹ thể hiện một sự thay đổi chiến lược. Ông Trump dường như hiểu ra rằng chỉ riêng sức mạnh quân sự là chưa đủ để cạnh tranh với Trung Quốc.

“Chúng tôi đang chứng kiến những gì Trung Quốc thực hiện ở châu Phi và châu Mỹ, đặc biệt là tại Venezuela. Mọi người dần thức tỉnh và nhận ra chúng tôi phải tham gia vào các quốc gia khác, không chỉ là lợi nhuận từ đầu tư, mà phải định hướng họ theo hướng tiếp cận mang tính thị trường”, Corker, đảng Cộng hòa, bang Tennessee, nói. “Phần lớn chính sách đối ngoại của chúng tôi hiện tập trung vào kiểm tra Trung Quốc, đặc biệt là những hoạt động đáng ngờ của họ”.

Vẫn còn một câu hỏi về cách thức mà quỹ sẽ hoạt động dưới hình thức mở rộng mới.

Chìa khóa để thành công là tạo ra một hệ thống có thể sàng lọc các khoản đầu tư để đạt hiệu quả kinh tế và chính trị lớn nhất, đảm bảo các dự án đó không thất bại vì tham nhũng hay quản lý yếu kém – rắc rối mà Trung Quốc đang gặp phải tại Malaysia cùng nhiều nơi khác, theo các quan chức phát triển.

Một câu hỏi lớn hơn được đặt ra là liệu nó có giúp giảm ảnh hưởng của Trung Quốc trên toàn cầu?

“Tôi khá hoài nghi điều đó”, ông Scissors nói. “Bối cảnh là chúng tôi đầu tư thêm tiền cho những bên lớn. Họ đầu tư vào những nơi không mất tiền. Chúng tôi giải quyết vấn đề quan hệ công chúng nhưng không cạnh tranh thực sự với Trung Quốc”.

Trump tăng cường hỗ trợ quốc tế, đối phó Trung Quốc mở rộng tầm ảnh hưởng Trump tăng cường hỗ trợ quốc tế, đối phó Trung Quốc mở rộng tầm ảnh hưởng
10 912 56 reviews

(NDH) Tổng thống Mỹ Donald Trump đang mở rộng đáng kể viện trợ nước ngoài cho các dự án cơ sở hạ tầng ở châu Phi, châu Á và châu Mỹ nhằm ứng phó với sự ảnh hưởng chính trị ngày càng tăng của Trung Quốc.