Trung Quốc khó xử giữa tranh chấp về siêu đập thủy điện 4,6 tỷ USD ở sông Nile

Thế giới 27/07/2020 - 00:19

Ethiopia bắt đầu tích nước vào hồ chứa đập thủy điện, trái với mong muốn của Sudan và Ai Cập. Trung Quốc có đầu tư ở cả 3 nước, bao gồm việc sản xuất điện tại dự án gây tranh cãi.

Bắc Kinh có thể không trực tiếp tài trợ cho siêu đập Đại Phục Hưng Ethiopia (GERD) trị giá 4,6 tỷ USD gây tranh cãi ở các nước thuộc lưu vực sông Nile Xanh. Song họ đã cung cấp các khoản vay cho cơ sở hạ tầng liên quan và quan tâm đến việc giải quyết tranh cãi giữa 3 quốc gia về dự án này.

Ethiopia, Sudan và Ai Cập - 3 nước đang tranh cãi về việc xây dựng con đập - đều là những đồng minh chủ chốt của Trung Quốc. Các nhà phân tích nói rằng Bắc Kinh có thể sử dụng ảnh hưởng ngoại giao và kinh tế của mình để giúp hạ nhiệt căng thẳng và tìm ra giải pháp lâu dài cho tranh chấp.

Quan hệ mật thiết với cả 3 nước

Hôm 22/7, Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed xác nhận nước này đã hoàn thành mục tiêu tích nước vào hồ chứa phía sau con đập với 4,9 tỷ mét khối nước đầu tiên - vài ngày sau khi các nước láng giềng Sudan và Ai Cập, nằm ở hạ nguồn công trình thủy điện, tuyên bố phản đối việc này.

Trung Quốc khó xử giữa tranh chấp về siêu đập thủy điện 4,6 tỷ USD ở sông Nile - ảnh 1

Hồ chứa thủy điện GERD đã bắt đầu tích nước. Ảnh: AFP.

Ông Ramaphosa cho hay các cuộc đàm phán ba bên sẽ tiếp tục diễn ra thông qua Liên minh châu Phi để giải quyết các vấn đề gây tranh cãi. Ai Cập và Sudan vẫn chưa phản hồi với tuyên bố của Ethiopia.

GERD là nguồn cơ căng thẳng trong lưu vực sông Nile kể từ khi dự án được khởi công vào năm 2011. Ethiopia đã lên kế hoạch tích nước vào hồ chứa tháng này trong mùa mưa, nhưng Ai Cập và Sudan lo lắng rằng làm như vậy có thể khiến mực nước sông sụt giảm.

Tuần trước, căng thẳng đã gia tăng sau thông tin, và hình ảnh vệ tinh được chụp bởi cơ quan vũ trụ châu Âu, xuất hiện cho thấy Ethiopia đã bắt đầu tích nước vào hồ chứa. Hồ chứa có dung tích hơn 74 tỷ mét khối.

Dù Trung Quốc đã tránh tham gia trực tiếp vào tranh cãi, các nhà phân tích cho rằng tiếng nói của họ nên rõ ràng hơn để giúp chấm dứt bế tắc.

Vai trò của Trung Quốc

Stephen Chan, giáo sư chính trị và quan hệ quốc tế tại Trường Nghiên cứu Phương Đông và Châu Phi London, cho biết Bắc Kinh có thể sử dụng kinh nghiệm của mình trong việc xây dựng các con đập và quản lý tác động của các con đập lớn để giúp 3 nước đạt được thỏa thuận.

"Những gì Trung Quốc có thể làm là đưa ra các bản thiết kế mực nước và xả nước theo giai đoạn từ đập, sử dụng kỹ thuật thay vì các sáng kiến chính trị thông thường để đảm bảo sự công bằng có thể chấp nhận được trong các nguồn nước có giá trị liên quan", ông nói.

Tại 3 nước trên, tiền của Trung Quốc đã được rót vào việc xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng lớn, bao gồm các đặc khu kinh tế, đường sắt, đường bộ, nhà máy lọc dầu và các thành phố mới như thủ đô hành chính mới được xây dựng ở Ai Cập.

Đa số dự án nằm trong Sáng kiến Vành đai và Con đường, chương trình trị giá hàng tỷ USD của Trung Quốc nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư trên khắp châu Á, châu Phi và châu Âu.

Trung Quốc khó xử giữa tranh chấp về siêu đập thủy điện 4,6 tỷ USD ở sông Nile - ảnh 3

Hình ảnh vệ tinh thủy điện GERD. Ảnh: AFP.

Tuy nhiên, con đập dài 1,8 km trên sông Nile Xanh có thể là ác mộng đối với Ai Cập, quốc gia phụ thuộc vào sông Nile trong 90% nhu cầu nước của mình, bao gồm việc tưới tiêu, theo chính quyền Ai Cập.

Là quốc gia với địa hình chủ yếu là sa mạc và dân số khoảng 100 triệu người, Ai Cập nói nền kinh tế của họ sẽ bị ảnh hưởng nếu không có nguồn nước sông Nile và khẳng định rằng con đập này là mối đe dọa hiện hữu.

Ai Cập đã thúc đẩy các đảm bảo pháp lý rằng một lượng nước tối thiểu sẽ được đưa về hạ lưu sông Nile để ngăn chặn hạn hán, nhưng cho đến nay, Ethiopia đã từ chối.

Ethiopia, nơi 65% người dân không được tiếp cận trực tiếp với điện, đang đặt hy vọng công nghiệp hóa vào con đập, nơi được thiết kế để sản xuất 6.000 megawatt điện cho đến gấp đôi sản lượng điện của đất nước, một khi hoàn thành. Đây sẽ là đập thủy điện lớn nhất châu Phi, có tiềm năng xuất khẩu điện sang các nước láng giềng.