Trung Quốc ‘tiên hạ thủ vi cường’ với Biden

Thế giới 05/01/2021 - 05:46

Bắc Kinh ra tay trước bằng các thỏa thuận thương mại ở châu Á và châu Âu nhằm ngăn Biden tập hợp mặt trận thống nhất chống Trung Quốc.

Năm 2020, hình ảnh Trung Quốc trên toàn cầu đã suy giảm vì cách xử lý ban đầu với Covid-19 và chính sách “ngoại giao chiến lang” (các nhà ngoại giao đưa ra những tuyên bố cứng rắn, quyết liệt, sẵn sàng công kích các nước khác để bảo vệ lợi ích của Trung Quốc).

Một khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew vào tháng 10 cho thấy tại 14 quốc gia phát triển, ác cảm của công chúng với Trung Quốc đã lên đến mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.

Tuy nhiên, sự phục hồi kinh tế của Trung Quốc sau đại dịch đã cho Chủ tịch Tập Cận Bình cơ hội lớn về ngoại giao. Việc ông Tập hồi tháng 9/2020 cam kết đẩy nhanh quá trình giảm lượng khí thải carbon đã giúp Trung Quốc nhận được sự tán dương quốc tế, ngay cả khi Bắc Kinh vẫn chưa nêu chi tiết cách họ sẽ hạn chế than đá và các ngành công nghiệp gây ô nhiễm nặng khác.

Trung Quốc ‘tiên hạ thủ vi cường’ với Biden - ảnh 1

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Phó tổng thống Mỹ Joe Biden tại Mỹ năm 2015. Ảnh: AP .

Cũng vào tháng 9 năm ngoái, ông Tập bày tỏ mong muốn kết thúc 7 năm đàm phán về thỏa thuận đầu tư với châu Âu. Chỉ vài tháng trước đó, thỏa thuận này tưởng như đã “chết” trong trong bối cảnh ác cảm với Trung Quốc ngày càng gia tăng ở châu Âu. “Có những khác biệt thực sự và chúng tôi sẽ không che giấu chúng”, Charles Michel, chủ tịch Hội đồng Châu Âu , cho biết hồi tháng 9/2020.

Đột phá diễn ra sau bầu cử tổng thống Mỹ. Trong khi Trump làm mất lòng các đồng minh truyền thống của Mỹ ở châu Âu và châu Á, Tổng thống đắc cử Joe Biden cam kết tập hợp liên minh đa quốc gia để đối phó với những thách thức kinh tế, ngoại giao và quân sự mà Trung Quốc đặt ra.

Trung Quốc rõ ràng đã thấy trước mối đe dọa. Chỉ hai tuần sau bầu cử Mỹ, Trung Quốc cùng 14 quốc gia, chủ yếu thuộc châu Á, ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Đầu tháng 12, sau các cuộc điện đàm với Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, ông Tập đã thúc đẩy việc hoàn tất hiệp định đầu tư với châu Âu.

Jake Sullivan, cố vấn an ninh quốc gia tương lai của Biden , đã đăng tweet gợi ý rằng châu Âu nên chờ tham vấn với chính quyền mới của Mỹ trước khi ra quyết định. Tuy nhiên, những khuyến cáo của ông không có tác dụng, EU và Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận hôm 30/12.

Với những động thái “ra tay trước” như vậy, ông Tập đang cho thấy Tổng thống đắc cử Biden sẽ gặp khó khăn trong việc tập hợp mặt trận thống nhất cùng các đồng minh để chống Trung Quốc , Steven Lee Myers, nhà báo của NYTimes, nhận xét.

Noah Barkin, chuyên gia về Trung Quốc của Rhodium Group, gọi hiệp định đầu tư Trung – Âu là “chiến thắng địa chính trị đối với Trung Quốc”. Các công ty Trung Quốc vốn có cơ hội tiếp cận thị trường châu Âu nhiều hơn công ty châu Âu vào thị trường Trung Quốc. Thành tựu thực sự của Bắc Kinh trong thỏa thuận này là về mặt ngoại giao.

Giới phân tích đánh giá Trung Quốc chỉ phải chấp nhận những nhượng bộ khiêm tốn để đổi lại việc xoa dịu lo ngại ngày càng lớn về các chính sách của Bắc Kinh như luật an ninh Hong Kong và vấn đề Tân Cương. Nước này đồng ý, ít nhất là trên giấy tờ, nới lỏng nhiều hạn chế áp đặt đối với các công ty châu Âu làm việc tại Trung Quốc và mở cửa với các ngân hàng châu Âu.

Họ cũng cam kết “thực hiện các nỗ lực liên tục và bền vững” để phê chuẩn hai công ước quốc tế về lao động cưỡng bức. Câu hỏi đặt ra là liệu các cam kết có được thực thi hay không. Trung Quốc được cho là vẫn chưa thực hiện tất cả lời hứa họ đưa ra khi gia nhập WTO năm 2001.

Một số nhà quan sát cho rằng động thái của Trung Quốc mang tính chiến thuật. “Sẽ là sai lầm nếu coi những nhượng bộ này của Trung Quốc là một thay đổi đáng kể trong chính sách”, Barkin nói. “Trong năm qua, chúng ta đã chứng kiến Bắc Kinh siết chặt quản lý với nền kinh tế, hỗ trợ nhiều hơn doanh nghiệp nhà nước và thúc đẩy ‘tự lực cánh sinh’”.

Myers bình luận rằng một lần nữa, Trung Quốc chứng minh rằng họ chỉ phải trả giá rất ít hoặc không hề hấn về mặt ngoại giao, dù nước này có những hành động không phù hợp với các giá trị châu Âu. Châu Âu đã chốt hiệp định đầu tư một ngày sau khi EU công khai chỉ trích án tù khắc nghiệt với một luật sư Trung Quốc đã đưa tin về đợt bùng phát Covid-19 ở Vũ Hán đầu năm 2020.

Australia cũng ở trong tình cảnh tương tự vào tháng 11 khi nước này ký RCEP, ngay cả khi Bắc Kinh đang tung nhiều đòn kinh tế chống lại Canberra.

Ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao lớn của Trung Quốc, đặc biệt là vào thời điểm khủng hoảng toàn cầu, khiến các quốc gia khác cảm thấy họ không có lựa chọn nào khác, dù họ không đồng tình với các chính sách của Bắc Kinh. RCEP sẽ tạo nên một thị trường 2,2 tỷ người tiêu dùng, nhiều hơn bất kỳ hiệp ước nào trước đó.

Các động thái của Trung Quốc sẽ không chấm dứt sự tức giận của các nước về những chính sách của họ. Tuy nhiên, chúng có thể giúp Trung Quốc xoa dịu những bên chỉ trích mình, đặc biệt khi họ có nền kinh tế phục hồi sau đại dịch mạnh mẽ hơn những nước khác.

Điều đó sẽ làm khó Biden, người phải xây dựng lại lòng tin ở châu Âu sau 4 năm chính sách “nước Mỹ trước tiên” của Trump đã khiến họ thất vọng, Myers viết.

“Thời điểm hiện giờ là cơ hội rất tốt cho chúng tôi”, Wang Huiyao, chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa ở Bắc Kinh, nói. Ông cho rằng Trung Quốc có thể đóng vai trò là hình mẫu chống dịch và đối tác hợp tác, đồng thời gợi ý rằng châu Âu có thể làm trung gian hòa giải Mỹ – Trung.

Ông Tập không thừa nhận các chính sách của Trung Quốc đã làm xói mòn lòng tin toàn cầu. Giới chức nước này cũng không có dấu hiệu xem xét lại các chính sách cốt lõi. Chính sách “ngoại giao chiến lang” không có dấu hiệu giảm tốc. Australia vẫn phải đối mặt với cơn thịnh nộ của Trung Quốc, Canada chịu chung cảnh ngộ vì vụ bắt giám đốc tài chính Huawei theo yêu cầu của Mỹ.

“Tôi nghĩ họ có cách tiếp cận chọn lọc trong việc cải thiện hình ảnh”, Minxin Pei, giáo sư tại Claremont McKenna College ở California, bình luận.

Sẽ mất nhiều tháng để các nhóm pháp lý hoàn thiện văn kiện và dịch hiệp định đầu tư Trung Quốc – EU. Sau đó, nó phải được 27 quốc gia thành viên của EU phê chuẩn và được Nghị viện châu Âu thông qua. Quá trình này sẽ mất nhiều thời gian và có thể gặp nhiều trở ngại. Dù vậy, giới chức Trung Quốc đang bày tỏ niềm hân hoan trước một thỏa thuận mà ông Tập gọi là “cân bằng, tiêu chuẩn cao và đôi bên cùng có lợi”.

“Các lãnh đạo Trung Quốc lo ngại về một mặt trận đa quốc gia xuyên Đại Tây Dương chống lại mình. Họ sẵn sàng thực hiện những nhượng bộ chiến thuật để lấy lòng châu Âu”, Barkin nói. “Họ rất thông minh khi làm vậy”.

'Nội chiến' đảng Cộng hòa vì 'lật kèo' bầu cử

Khi nhiệm kỳ của Trump gần khép lại, cuộc đấu đá trong nội bộ đảng Cộng hòa trở nên gay gắt, liên quan tới kế hoạch "lật kèo" bầu cử.

Đảng Cộng hòa đã chứng kiến sự chia rẽ nghiêm trọng vào ngày Quốc hội mới tuyên thệ nhậm chức hôm 3/1, khi ít nhất 12 thượng nghị sĩ dự định cùng với khoảng 140 hạ nghị sĩ thách thức chiến thắng của Joe Biden. Căng thẳng leo thang tới mức chính các thượng nghị sĩ của Cộng hòa tự đấu đá lẫn nhau. Thượng nghị sĩ Pennsylvania Pat Toomey cáo buộc một số thành viên Cộng hòa phá hoại quyền tham gia bầu cử trực tiếp, trong khi Thượng nghị sĩ Missouri Josh Hawley chỉ trích lập luận của Toomey cùng "các cuộc công kích cá nhân vô liêm sỉ".

Cuộc đấu đá qua lại này đã tóm lược cuộc chiến nội bộ lớn hơn về cách các thành viên Cộng hòa thân cận sẽ ủng hộ Tổng thống, người kiên trì bám trụ với nỗ lực thách thức kết quả bầu cử trong hai tháng qua và dự định duy trì quyền lực sau khi rời Nhà Trắng. Tất cả xảy ra ngay trước khi cuộc đua ghế thượng viện ở Geogia, quyết định đảng Dân chủ hay đảng Cộng hòa kiểm soát Thượng viện Mỹ, kết thúc vào ngày 5/1.

"Tôi lo ngại về sự chia rẽ ở Mỹ, đó là vấn đề lớn, nhưng rõ ràng nó không tốt cho đảng Cộng hòa", Thượng nghị sĩ Nebraska Ben Sasse than phiền. "Rất tệ cho cả đảng này và nước Mỹ".

Trung Quốc ‘tiên hạ thủ vi cường’ với Biden - ảnh 2

Thượng nghị sĩ Pennsylvania Pat Toomey tại Đồi Capitol ở Washington hồi tháng 1/2020. Ảnh: AP.

Cuộc "lật kèo" sẽ diễn ra ngày 6/1 khi Thượng viện tổ chức các cuộc tranh luận kéo dài hai giờ về bất kỳ lá phiếu đại cử tri nào bị phản đối. Chiến thắng của Biden không dễ gì đảo ngược, nhưng nhiều nhà lập pháp ở cả hai đảng cảnh báo nỗ lực sẽ gây tổn hại cho Mỹ.

Các thượng nghị sĩ cho biết đa số thành viên Cộng hòa sẽ phản đối nỗ lực này và các thành viên Dân chủ cũng nói rằng họ tin cuộc tranh luận ngày 6/1 sẽ chứng kiến các đảng viên Cộng hòa phản bác đồng nghiệp của họ.

"Bạn sẽ thấy một số thành viên Cộng hòa đứng về phía chúng tôi", Thượng nghị sĩ Dân chủ của bang Minnesota Amy Klobuchar nói.

Theo Burgess Everett và Marianne Levine, hai biên tập viên của Politico, những gì đang xảy ra tái hiện nỗ lực thất bại của một số đảng viên Cộng hòa năm 2013 để phản đối Obamacare. Lúc đó, một nhóm nhỏ thành viên bảo thủ kêu gọi đảng Cộng hòa làm tất cả những gì có thể để ngăn cản đạo luật chăm sóc sức khỏe của Tổng thống Obama. Nỗ lực nhanh chóng thất bại, nhưng khiến Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz của bang Texas trở nên nổi tiếng. Tương tự, việc ủng hộ nỗ lực đảo ngược kết quả bầu cử năm nay cũng đang khiến nhiều đồng minh thân cận của Trump trở nên nổi bật.

Tuy nhiên, Everett và Levine cho rằng không thể ngăn cản chiến thắng của Biden bởi ông chỉ cần đa số ủng hộ trong Thượng viện. Nhưng Cruz và Hawley đều không tỏ ra e ngại và đang nỗ lực gây quỹ cho nỗ lực "lật kèo". Họ đang tạo dựng được vị thế vững chắc trong phe cánh hữu ủng hộ Trump, dù chưa biết Tổng thống có tái tranh cử vào năm 2024 hay không.

"Tôi dự định bỏ phiếu ngày 6/1 để phản đối các đại cử tri của các bang tranh chấp, trừ khi các lá phiếu được kiểm đếm lại trong vòng 10 ngày. Tính toàn vẹn trong bầu cử của chúng ta không thể bị xâm phạm", Cruz nói tuần trước.

Dù các thượng nghị sĩ như Toomey, Sasse, hay Mitt Romney của bang Utah, Lisa Murkowski của bang Alaska và Susan Collins của Maine đồng loạt chỉ trích các đồng nghiệp về nỗ lực thách thức bầu cử, nhiều thành viên khác trong đảng Cộng hòa cho rằng chia rẽ nội bộ đảng đang bị "thổi phồng". Một số khác lại tin đảng Cộng hòa sẽ đoàn kết trở lại sau cuộc đấu đá hiện tại.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Roy Blunt của bang Missouri, người dự định tái tranh cử năm 2022, cho rằng kế hoạch của Hawley và Cruz không thể thành công. "Cả hai đề xuất đều sẽ không mang lại kết quả. Tôi không tin nó có nhiều tác động lâu dài tới đảng của chúng ta".

Tuy nhiên, chính một số thành viên Cộng hòa cho rằng nhiều người trong đảng đang cố che giấu xung đột trước các cuộc tranh cử ở Georgia vào ngày 5/1, khi Cộng hòa cần số phiếu ủng hộ lớn hơn để đánh bại đảng Dân chủ.

"Đó là cuộc đấu đá nội bộ mà chúng tôi không cần trước cuộc bầu cử quan trọng. Tất cả những điều này đáng lẽ nên để khi các cuộc tranh cử, bỏ phiếu kết thúc", một thượng nghị sĩ Cộng hòa nói. "Có rất nhiều áp lực để ủng hộ Tổng thống theo một cách nào đó. Nhưng... tất cả chúng đều tuyên thệ bảo vệ Hiến pháp, chứ không phải tổng thống".

Tổng thống đã đưa chiến dịch gây sức ép của ông lên một tầm cao mới hôm 2/1, khi gọi cho Tổng thư ký bang Georgia Brad Raffensperger và yêu cầu "tìm" đủ số phiếu để giúp ông giành lại chiến thắng ở bang này.

Khi các thượng nghị sĩ tuyên thệ nhiệm kỳ 6 năm mới, một số bảo vệ quyết định thách thức chiến thắng của Biden. Thượng nghị sĩ Cộng hòa James Lankford của bang Oklahoma nhấn mạnh rằng nỗ lực của họ là để tìm ra sự thật chứ không phải thể hiện lòng trung thành với Trump.

"Không ai trong chúng tôi muốn bỏ phiếu chống lại các đại cử tri nhưng chúng tôi đều muốn tìm ra sự thật", Lankford nói.

"Mọi người ở Kansas đều cảm thấy bị tước quyền bầu cử và họ muốn chúng tôi tìm hiểu những bất thường mà họ thấy trong cuộc bầu cử này. Đây là con đường để làm điều đó", Thượng nghị sĩ Roger Marshall nói. "Tôi cảm thấy Hiến pháp của chúng tôi đã bị vi phạm".

Trung Quốc ‘tiên hạ thủ vi cường’ với Biden - ảnh 3

Thượng nghị sĩ Ted Cruz tại sự kiện vận động cho đảng Cộng hòa ở Cumming, bang Georgia hôm 2/1. Ảnh: Reuters.

Sasse và Romney đã cáo buộc các thượng nghị sĩ tham gia nỗ lực phản đối để phục vụ toan tính chính trị "lấy lòng" các cử tri ủng hộ Trump. Trong khi Collins nói rằng "điều quan trọng là tất cả chúng ta đều bắt đầu thừa nhận thực tế".

Nỗ lực thách thức bầu cử cũng tạo ra một số chia rẽ trong nội bộ đảng Cộng hòa ở Hạ viện. Liz Cheney, chủ tịch nhóm nghị sĩ Cộng hòa ở Hạ viện, cho rằng thách thức bầu cử là vi hiến và có thể tạo ra "tiền lệ vô cùng nguy hiểm".

"Rất khó để hình dung ra một hành động chống lại nền dân chủ và bảo thủ hơn thế", cựu chủ tịch hạ viện Paul Ryan nói. Nhưng Lãnh đạo Phe thiểu số Hạ viện Kevin McCarthy, đồng minh hàng đầu của Trump, không có bất kỳ nỗ lực nào để chống lại kế hoạch "lật kèo" bầu cử, theo nhiều trợ lý và nhà lập pháp Cộng hòa.

Trong khi đó, nhóm 7 hạ nghị sĩ Cộng hòa, trong đó có các thành viên nhóm bảo thủ cứng rắn Freedom Caucus, hôm 3/1 ra tuyên bố dài phản đối kế hoạch lật kèo, khẳng định "phải tôn trọng thẩm quyền của các bang".

Những người phản đối tin chỉ có thêm vài thượng nghị sĩ Cộng hòa có thể tham gia vào nỗ lực lật kèo với 12 thượng nghị sĩ tuyên bố trước đó. Nhưng họ cũng thừa nhận vẫn còn phải đối mặt với áp lực từ cử tri ủng hộ Trump.

Theo Thượng nghị sĩ Cộng hòa Kevin Cramer của Bắc Dakota, khi xem xét mức độ ủng hộ với Trump ở bang này, điều dễ dàng nhất với ông là ủng hộ "lật kèo".

"Nó rất dễ làm. Nhưng đây là một quyết định lớn", Cramer, người chưa đưa ra quyết định, nói. "Mọi người ở đây phần lớn cảm thấy cuộc bầu cử đã bị đánh cắp. Và chúng tôi sẽ không thể làm được gì để thay đổi kết quả".

Nước Mỹ bắt đầu tuần lễ lịch sử Nhiều sự kiện quan trọng, mang tính quyết định liên quan Thượng viện Mỹ và cuộc chiến bầu cử sẽ xảy ra trong tuần này. Ngày 4/1 đánh dấu ngày làm việc đầu tiên của Quốc hội Mỹ sau khi tuyên thệ nhậm chức vào cuối ngày 3/11....

Chia sẻ